Trại Vĩnh Quang, xã Đạo Trù, tỉnh Phú Thọ là nơi đón nhận 5000 phạm nhân đến lao động cải tạo, trong đó 500 phạm nhân mang quốc tịch nước ngoài.

 Đến thăm Vĩnh Quang trong một ngày tháng 4 nắng oi ả, mới có thể cảm nhận được sự vất vả của các cán bộ chiến sỹ nơi đây. Xưởng may của phân trại 2 trại giam Vĩnh Quang có khoảng 30 phạm nhân đang tham gia lao động tại đây. Trong cái nóng ngoài trời, những chiếc quạt máy thổi vù vù nơi phân xưởng giúp các phạm nhân đang lao động xua bớt đi sự oi bức.

      Công việc ở xưởng may được phân chia thành nhiều công đoạn, mỗi phạm nhân đảm nhận một công đoạn may túi đựng đồ. Người đi chỉ đường may, người lồng quai túi, người xếp túi buộc thành phầm….Ngắm những chiếc túi - thành phẩm nơi đây, nếu không biết, ít ai nghĩ rằng, những chiếc túi khéo léo này lại do các phạm nhân làm ra.  Đối với các phạm nhân, hoạt động hướng nghiệp, dạy nghề được coi là chìa khóa mở ra tương lai vững chắc cho họ. Lao động ở đây không phải là khổ sai mà là quyền được lao động, được học kỹ năng sống. Thông qua các lớp dạy nghề, họ được trang bị một nghề để tự nuôi sống bản thân khi trở về với xã hội. Đây chính là cách thiết thực nhất để đảm bảo quyền được sống, quyền được lao động chân chính của một công dân trong tương lai. Trong câu chuyện với chúng tôi, phạm nhân Phạm Đình Thanh, ở Tam Dương, Phú Thọ cho biết anh vui vì học được nghề làm túi. Và hy vọng, sau này trở về với cuộc sống đời thường sẽ sớm có việc làm và tái hòa nhập với cộng đồng nhanh hơn.

     Ghé thăm gian bếp của phân trại 03 vào sát giờ ăn trưa, mùi thơm của món bắp cải xào bay khắp căn phòng. Người thái thịt, người xào rau, dáng nấu bếp của các phạm nhân thật đặc biệt. Họ chăm chú thái từng miếng thịt rồi xếp vào khay….chuẩn bị cho bữa ăn trưa. Trên ánh mắt họ ánh lên niềm vui lao động, như chưa từng trải qua biến cố…

    Để động viên tạo điều kiện cho phạm nhân yên tâm lao động cải tạo, đơn vị đã trích quỹ 14% để cải thiện bữa ăn cho phạm nhân với tiêu chuẩn thịt, cá, trứng đậu… nhằm đảo bảo sức khỏe, nâng cao thể lực cho họ. Các chế độ ăn, mặc, ở được thực hiện theo đúng quy định của pháp luật. Buồng ở của phạm nhân sắp xếp ngăn nắp gọn gàng, trật tự vệ sinh, thoáng mát về mùa hè, ấm áp về mùa đông. Hàng ngày khi hết giờ lao động, phạm nhân được vui chơi thể thao, sinh hoạt văn nghệ. Trong dịp Tết nguyên đán vừa qua, các phân trại tổ chức nhiều hoạt động vui chơi giải trí cho phạm nhân như thi trưng bày mâm ngũ quả, viết báo tường, thi bóng chuyền, cầu long, picke ball…

Quyền con người bắt đầu từ những nhu cầu cơ bản nhất

Mỗi buồng giam ở trại giam Vĩnh Quang đều được trang bị 1 vô tuyến mầu và 1 tủ sách với nhiều đầu sách khác nhau. Phạm nhân có thể đọc sách hàng ngày sau giờ lao động hoặc mỗi thứ 7, chủ nhật, phạm nhân có thể xuống thư viện để đọc sách.

Ghé thăm thư viện phân trại 02, chúng tôi thấy có rất nhiều đầu sách khác nhau trong đó có những cuốn sách kinh điển như “Sông Đông êm đềm”; “Thép đã tôi thế đấy”, và một số đầu sách ngoại văn như Tập sách về Australia, sách tiếng Trung, sách tiếng Anh….Trong câu chuyện với chúng tôi, phạm nhân Lưu Minh Hải, người dân tộc Sán Dìu đang cải tạo giam giữ tại phân trại 2 cho biết:

    “Hàng ngày, em cùng các phạm nhân khác đi lao động cải tạo về rồi đi chơi thể thao như đá cầu mây, cầu chinh, chúng em được cán bộ tạo điều kiện chơi picke ball. Ngày nghỉ cán bộ mở cửa thư viện chúng em xuống đọc sách”.

   Xác định công tác quản lý giam giữ giáo dục cải tạo vẫn là điểm nhấn quan trọng thể hiện tính nhân văn và nhân đạo của Đảng và Nhà nước ta, các cán bộ quản giáo trại giam Vĩnh Quang luôn chăm lo đầy đủ cuộc sống vật chất và tinh thần cho phạm nhân.

  Trại Vĩnh Quang tổ chức cho phạm nhân thăm gặp người thân tất cả các ngày trong tuần, phối hợp với gia đình để giáo dục phạm nhân. Năm 2025, đã có trên 22.900 lượt phạm nhân được thăm, gặp gia đình tại nhà tiếp đón, Trong đó có 19.800 lượt phạm nhân gặp gia đình riêng tại buồng hạnh phúc….Đơn vị cũng đã bố trí 21 phòng đàm thoại cho gần 40.000 lượt phạm nhân được gọi điện cho người thân…Đối với những phạm nhân tích cực tham gia và đạt thành tích cao trong các phong trào thể dục thể thao, văn hóa văn nghệ, sẽ được khen thưởng và tặng thêm một lần liên lạc với gia đình….

Việc đảm bảo quyền con người ở Vĩnh Quang còn được thể hiện qua đời sống tinh thần qua những lớp học xóa mù chữ, những buổi phổ biến kiến thức pháp luật hay hệ thống loa truyền thanh nội bộ giúp phạm nhân không bị lạc hậu với thế giới bên ngoài. Việc đọc sách, tiếp cận thông tin giúp họ cập nhật kiến thức chuẩn bị cho ngày trở về. Năm 2025, đơn vị đã tổ chức 68 lớp cho trên 1500 phạm nhân ở các buồng giam học tập kiến thức pháp luật khác; cùng với đó tổ chức 21 lớp chuẩn bị hòa nhập cộng đồng cho hơn 1400 phạm nhân.

 Ở trại giam Vĩnh Quang, cuộc sống lao động cải tạo nơi đây thật yên bình. Rất nhiều phạm nhân chúng tôi có dịp gặp cho biết họ cảm thấy vững tin vào tương lai khi nhận được sự quan tâm, động viên hàng ngày của Ban Giám thị và các cán bộ. Phạm nhân Nguyễn Công Quân, đang thụ án 30 năm tù ở phân trại 02 cho biết: "Bản thân tôi là một người vi phạm pháp luật, thời gian đầu lên rất bỡ ngỡ nhưng tôi đã nhận đượ sự hỗ trợ tận trình của ban Giám thị, hội đồng cán bộ và các phạm nhân động viên, tôi hòa nhập rất nhanh. Con đường duy nhất của chúng tôi trở về với gia đình là cải tạo. Lấy cải tạo làm động lực".

Phạm nhân Nguyễn Công Quân cho biết Ban Giám thị luôn quan tâm đến phạm nhân, từ vấn đề ăn ngủ nghỉ, khám bệnh chữa bệnh đến các phong trào văn hóa thể thao. "Dịp lễ Tết, ban Giám thị, cán bộ rất quan tâm từ các chế độ được hưởng cho đến mọi việc khác. Đối với những phạm nhân như chúng tôi như thế này đã quá là đầy đủ”.

Chuyện của những phạm nhân đặc biệt

Với 500 phạm nhân mang quốc tịch nước ngoài, Ban Giám thị trại Vĩnh Quang đặc biệt quan tâm đến tâm tư, đời sống lao động cải tạo của các phạm nhân nước ngoài. Dù mang nhiều mức án khác nhau, Ban Giám thị trại Vĩnh Quang luôn xác định việc thay đổi nhận thức giúp phạm nhân tự giác nhận ra lỗi lầm để cải tạo, tìm lại giá trị bản thân và trở thành công dân có ích cho xã hội, là ưu tiên trọng tâm. Đơn vị đã dịch nội quy sang các thứ tiếng Lào, Anh và Trung Quốc và nhiều thứ tiếng khác để phạm nhân nước ngoài có thể nghiên cứu, học tập. Qua đó, khẳng định dù bị hạn chế quyền tự do nhưng phạm nhân Việt Nam và nước ngoài luôn được bảo đảm các quyền con người cơ bản theo quy định của pháp luật Việt Nam, giúp phạm nhân hiểu thêm về sự nhân văn của chế độ ta.

Trong số hơn 500 phạm nhân nước ngoài đang lao động cải tạo tại Vĩnh Quang, Chimechidike Ben (SN 1976, quốc tịch Nigeria) là một trường hợp đặc biệt. Từng là giáo viên tiếng Anh tại TP Hồ Chí Minh trước khi bị vướng vào đường dây vận chuyển ma túy, Ben bị bắt năm 2009 và bị tuyên án chung thân.

Ban đầu, khi vào lao động cải tạo, Ben chưa yên tâm tư tưởng, vi phạm nội quy trại giam. Nhưng sau đó, Ban giám thị đã gặp gỡ , cảm hóa và động viên phạm nhân Ben để phạm nhân nhận thấy họ luôn nhận được sự quan tâm của cán bộ chiến sỹ. Từ đó, phạm nhân yên tâm tư tưởng, chấp hành tốt nội quy. Phạm nhân Chidikiben cho biết dù đã thụ án từ năm 2009 nhưng anh cảm thấy cuộc sống lao động cải tạo ngày càng có ý nghĩa hơn. 17 năm thụ án đã giúp anh học được vốn tiếng Việt rất tốt và phạm nhân Chimechidike Ben đã kể về việc lao động cải tạo bằng vốn tiếng Việt rất sõi như thế này:

“Ở trong trại thức ăn đều sạch sẽ. Có rau, có cơm, có thịt, có đậu, có lạc này. Ngày lễ ngày Tết cán bộ còn tăng thêm chế độ cho chúng tôi nhiều thức ăn nữa…. Trong thời gian chấp án tại trại giam, tôi đã nhận thức được hành vi của mình trái pháp luật và cũng đã được cán bộ giúp đỡ hang ngày, rút kinh nghiệm sai lầm trong quá khứ. Tôi cũng mong muốn cải tạo thật tốt để trở thành người có ích cho xã hội đáng thì mong ngày nào đó sẽ được về với xã hội”.

   Phạm nhân Quan Yêu Cheng quốc tịch Trung Quốc vào lao động cải tạo ở Vĩnh Quang với tội danh lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Anh cho biết trong trại, cán bộ đã thay đổi liên tục thực đơn cho phạm nhân, đảm bảo đầy đủ chất dinh dưỡng, để đảm bảo thể lực cải tạo. Trong quá trình cải tạo, anh đã học nghề khâu bóng, khâu túi siêu thị. Hết giờ lao động, thì tham gia bóng chuyền, đá cầu chinh, cầu mây....

    “Tôi ở trong này vẫn cảm giác như đang sinh sống ở Trung Quốc. Sau khi hội đồng cán bộ gặp gỡ và giáo dục, tôi đã nhận thức được hành vi sai trái của mình vi phạm pháp luật của Việt Nam. Hiện giờ chúng tôi cố gắng sửa lỗi và chuộc tội về những hành vi sai trái của mình đã gây ra”.

  Trung tá Trần Quang Hiệu – Phó Giám thị Trại giam Vĩnh Quang cho biết mọi phạm nhân dù là người Việt, người dân tộc thiểu số hay người nước ngoài đều được đối xử bình đẳng; đồng thời cho biết Bộ Công an cũng sẽ tiến tới việc lắp đặt hệ thống video call thay phương thức điện thoại cố định để phạm nhân trao đổi với người nhà như trước đây.     

     "Phạm nhân khi vào đây đều bình đẳng, không có sự phân biệt đối xử giữa phạm nhân Việt Nam và phạm nhân người nước ngoài. Đảng ủy Ban Giám thị chỉ đạo không để cho phạm nhân có hành động, suy nghĩ hay lời nói phân biệt chủng tộc, phân biệt tín ngưỡng tôn giáo". Trung tá Trần Quang Hiệu nhấn mạnh. "Phạm nhân thể hiện sự bình đẳng, quan tâm động viên lẫn nhau, cùng nhau cải tạo tiến bộ và chúng tôi đã làm rất tốt công tác này. Hầu hết các phạm nhân ở trại giam Vĩnh Quang đều được tôn trọng. Không có sự phân biệt đối xử. Các phạm nhân luôn luôn tin tưởng chấp hành án tại Vĩnh Quang”

    Tại Việt Nam, quyền con người đã được bắt đầu từ những nhu cầu cơ bản nhất. Và câu chuyện của những phạm nhân ở trại Vĩnh Quang một lần nữa khẳng định Việt Nam luôn tôn trọng và bảo đảm quyền con người một cách tốt nhất. Những chính sách khoan hồng của Đảng và Nhà nước như xét giảm án, đặc xá sẽ là động lực lớn nhất để phạm nhân nỗ lực cải tạo trở về với gia đình và cuộc sống hàng ngày./.