Trọng tâm không chỉ là tiếp tục hoàn thiện hạ tầng, mà còn nâng cao thu nhập, tạo sinh kế bền vững, cải thiện khả năng tiếp cận các dịch vụ thiết yếu và từng bước thu hẹp khoảng cách với khu vực đô thị.

Về định hướng này, Phóng viên Đài Tiếng nói Việt Nam có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Minh Sơn, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Quảng Ninh, Cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo các chương trình mục tiêu quốc gia thành phố. 

Phóng viên: Thưa ông, bước vào giai đoạn 2026–2030, Quảng Ninh sẽ đổi mới tư duy xây dựng nông thôn mới như thế nào để khu vực nông thôn, miền núi và vùng đồng bào dân tộc thiểu số không chỉ đạt chuẩn, mà thực sự trở thành những miền quê đáng sống, có sinh kế và sức hút?

Ông Nguyễn Minh Sơn: Ngay trong Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Quảng Ninh lần thứ XVI, trước đây là tỉnh và hiện nay là thành phố Quảng Ninh đã xác định mục tiêu giảm nhanh khoảng cách giữa vùng phát triển và vùng chậm phát triển, đặc biệt tại 22 xã thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới.

Để thực hiện mục tiêu này, thành phố đang xây dựng một loạt cơ chế, chính sách hỗ trợ trong các lĩnh vực giáo dục, y tế, bảo vệ môi trường; đặc biệt là tạo sinh kế cho người dân thông qua phát triển sản xuất nông nghiệp, khai thác lợi thế của địa phương và các sản phẩm chủ lực của từng địa phương, nhất là giá trị văn hóa, các bài thuốc cổ truyền gắn với phát triển du lịch. Mục tiêu đặt ra là thu nhập của người dân trong khu vực này phải tăng ít nhất 3 lần.

Quảng Ninh không chỉ đặt mục tiêu xây dựng nông thôn mới, mà hướng tới đưa những khu vực này trở thành những miền quê đáng sống. Khát vọng rất là cao, là nơi đáng sống, cần đến của người dân kể cả với người dân đang sinh sống tại khu vực đô thị.

Phóng viên: Thời gian qua, khu vực nông thôn, miền núi, biên giới và hải đảo thường được nhìn nhận là địa bàn cần ưu tiên đầu tư để thu hẹp khoảng cách. Trong không gian phát triển mới, Quảng Ninh sẽ phát huy vai trò của người dân, văn hóa bản địa và lợi thế riêng của từng vùng như thế nào để biến “vùng khó” thành dư địa phát triển mới, thưa ông?

Ông Nguyễn Minh Sơn: Diện tích của 22 xã và các đảo thực hiện Chương trình xây dựng nông thôn mới chiếm hơn 60% tổng diện tích thành phố Quảng Ninh. Đây là dư địa phát triển mới. Vì vậy, người dân phải được đặt ở vị trí trung tâm của quá trình phát triển, không chỉ tại khu vực này mà trong tổng thể phát triển của toàn thành phố.

Thành phố tiếp tục quan tâm đến những khu vực còn chậm phát triển, nơi thu nhập của người dân còn thấp và khả năng tiếp cận các dịch vụ xã hội còn hạn chế. Trước đây, hệ thống y tế, trường học và giao thông tại những khu vực này đã được tập trung đầu tư. Thời gian tới, hạ tầng sẽ tiếp tục được hoàn thiện, đồng thời tăng cường thu hút đầu tư.

Khi thành phố xây dựng định hướng quy hoạch, đã có nhiều nhà đầu tư quan tâm đến vùng cao Lương Minh, Minh Cầm trước đây, nay thuộc xã Kỳ Thượng. Tôi cho rằng người dân cùng văn hóa bản địa là sản phẩm cùng với quỹ đất và những lợi thế riêng của khu vực sẽ trở thành nguồn lực quan trọng cho phát triển. Vì nội đô đã chật hẹp.

Sau hơn 15 năm thực hiện Chương trình xây dựng nông thôn mới, tại nhiều địa phương đã hình thành các tổ chức sản xuất, hợp tác xã và doanh nghiệp do người dân tộc thiểu số làm chủ, trong đó,  có những doanh nghiệp do phụ nữ dân tộc thiểu số điều hành. Người dân đang từng bước khẳng định vai trò chủ thể, từ tham gia quản lý chương trình đến tổ chức lại sản xuất và phát huy các giá trị văn hóa của địa phương.

Phóng viên: Giai đoạn 2026–2030, Quảng Ninh dự kiến dành khoảng 9.785 tỷ đồng từ ngân sách địa phương cho các chương trình mục tiêu quốc gia. Nguồn lực này sẽ được phân bổ theo hướng nào để giải quyết đúng những nhu cầu thiết yếu của người dân, thưa ông?

Ông Nguyễn Minh Sơn: Quảng Ninh dự kiến dành gần 10.000 tỷ đồng cho các chương trình. Tuy nhiên, vấn đề không chỉ nằm ở quy mô nguồn vốn. Chúng tôi đang xây dựng chính sách và phương án phân bổ vốn theo cơ chế chấm điểm đối với từng địa phương, qua đó xác định rõ nơi cần ưu tiên và nội dung cần tập trung đầu tư.

Nguồn lực trong giai đoạn này sẽ được tập trung cao hơn và mạnh hơn so với giai đoạn trước, trước hết vào những lĩnh vực thiết yếu mà người dân đang cần như điện, nước sinh hoạt và nước sạch, nhằm bảo đảm chất lượng cuộc sống.

Bên cạnh đó là đầu tư hạ tầng phục vụ sản xuất, gắn sản xuất với tiêu thụ sản phẩm và thu hút doanh nghiệp đầu tư vào chế biến. Trước đây, nguồn vốn còn phân bổ trên phạm vi rộng, chưa tập trung nhiều vào các sản phẩm chủ lực gắn với chế biến và thị trường tiêu thụ.

Trong giai đoạn phát triển mới, chúng tôi sẽ tổ chức lại sản xuất nông nghiệp và các ngành kinh tế tại khu vực nông thôn, để nguồn lực đầu tư thực sự tạo ra sinh kế và nâng cao thu nhập cho người dân.

Phóng viên: Khi cấp xã được trao thêm quyền và trở thành tuyến đầu tổ chức thực hiện chính sách, điểm nghẽn có thể nằm ở năng lực thực thi. Quảng Ninh sẽ làm gì để việc phân cấp, phân quyền đi cùng với nâng cao năng lực và trách nhiệm của đội ngũ cán bộ cơ sở?

Ông Nguyễn Minh Sơn: Quan điểm của thành phố là cấp xã giữ vai trò tuyến đầu, trực tiếp tổ chức thực hiện. Cấp thành phố có trách nhiệm thiết kế cơ chế, chính sách để cụ thể hóa các chủ trương, đường lối của Trung ương.

Việc phân cấp, phân quyền phải gắn với đào tạo, hướng dẫn và nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ cấp xã, để cán bộ cơ sở có thể thực hiện hiệu quả những nhiệm vụ được giao.

Trước đây, Quảng Ninh vận hành theo mô hình cấp tỉnh, hiện nay là mô hình thành phố trực thuộc Trung ương. Vì vậy, năng lực quản lý phải được nâng lên đồng bộ từ cấp thành phố đến xã, phường và đặc khu. Thành phố sẽ tập trung đào tạo, đào tạo lại đội ngũ cán bộ, bởi đây là yếu tố có tính quyết định đối với việc đưa chủ trương, chính sách vào thực tiễn.

Cùng với đó, quá trình thực hiện phải được giám sát bởi Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể, đại biểu Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp, qua đó gắn quyền hạn với trách nhiệm và hiệu quả thực hiện.

Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn Ông về cuộc trao đổi này!

Vũ Miền/VOV Đông Bắc