Tại Hà Nội, hiện vẫn còn hơn 2.000 nhà tập thể, chung cư cũ được xây dựng từ những năm 1960 - 1980. Trải qua nhiều thập kỷ, không ít công trình đã bộc lộ những hạn chế về hạ tầng kỹ thuật, trong đó có hệ thống điện và các điều kiện bảo đảm an toàn phòng cháy, chữa cháy.

Dạo quanh một số khu tập thể cũ như Kim Liên, Trung Tự, Thành Công, Giảng Võ hay Nguyễn Công Trứ, Lò Đúc… dễ dàng bắt gặp hình ảnh những bó dây điện chằng chịt chạy dọc tường nhà, nhiều đoạn dây đã cũ, được đấu nối qua nhiều lần sửa chữa. Cùng với đó là tình trạng cơi nới diện tích sử dụng bằng các “chuồng cọp”, mái tôn, khung sắt được lắp đặt san sát, làm thay đổi kết cấu ban đầu của công trình.

Không ít hộ dân tận dụng hành lang, gầm cầu thang hay khoảng không gian chung để chứa đồ đạc, vật liệu sinh hoạt, xe máy hoặc các vật dụng dễ cháy. Khi xảy ra sự cố, những vật cản này có thể làm chậm quá trình thoát nạn, đồng thời tạo điều kiện để đám cháy lan rộng.

Đáng lo ngại hơn, nhiều khu tập thể cũ hiện nay không chỉ phục vụ mục đích để ở mà còn được chuyển đổi công năng. Tầng một của nhiều tòa nhà trở thành cửa hàng kinh doanh, kho chứa hàng hoặc cơ sở dịch vụ. Việc gia tăng tải trọng điện trong khi hạ tầng kỹ thuật chưa được nâng cấp đồng bộ làm tăng nguy cơ quá tải, chập cháy, nhất là trong mùa nắng nóng.

Theo các chuyên gia, nguy cơ cháy, nổ tại các khu tập thể cũ không chỉ xuất phát từ sự xuống cấp của công trình mà còn đến từ những bất cập trong quá trình sử dụng. Nhiều hệ thống điện được thiết kế từ hàng chục năm trước, khi nhu cầu tiêu thụ điện của mỗi hộ gia đình còn thấp. Trong khi đó, hiện nay mỗi gia đình có thể sử dụng cùng lúc nhiều thiết bị điện công suất lớn như điều hòa, bình nóng lạnh, bếp điện, tủ lạnh, máy giặt… khiến hệ thống điện thường xuyên hoạt động trong tình trạng quá tải.

Bên cạnh đó, việc cơi nới, quây kín ban công bằng khung sắt cũng khiến các lối thoát hiểm tự nhiên bị thu hẹp hoặc bịt kín hoàn toàn. Đối với những trường hợp này, nếu xảy ra cháy, khói độc sẽ lan nhanh trong không gian hẹp khiến người dân gặp khó khăn trong việc thoát nạn và tiếp cận lực lượng cứu nạn, cứu hộ.

Thực tế cho thấy, nhiều vụ cháy tại các khu dân cư những năm gần đây đã để lại bài học đắt giá về công tác phòng cháy, chữa cháy. Đối với các khu tập thể cũ, nguy cơ càng lớn hơn bởi đặc điểm công trình đã xuống cấp, mật độ dân cư cao và hệ thống hạ tầng đã không còn đáp ứng yêu cầu hiện nay.

Trước thực trạng đó, việc bảo đảm an toàn phòng cháy, chữa cháy cần được thực hiện đồng bộ từ phía cơ quan quản lý đến mỗi người dân.

Trước hết, các địa phương cần tăng cường rà soát, đánh giá nguy cơ cháy, nổ tại các khu tập thể cũ, đặc biệt trong thời điểm nắng nóng kéo dài. Những tồn tại như lấn chiếm lối thoát hiểm, tập kết vật dụng dễ cháy tại khu vực công cộng hay đấu nối điện không bảo đảm an toàn cần được xử lý kịp thời. Đồng thời, lực lượng chức năng cần thường xuyên tổ chức tuyên truyền, hướng dẫn kỹ năng phòng cháy, chữa cháy và thoát nạn cho người dân.

Đặc biệt, mô hình “Tổ liên gia an toàn phòng cháy, chữa cháy” và “Điểm chữa cháy công cộng” cần tiếp tục được nhân rộng tại các khu dân cư có nguy cơ cao về cháy, nổ. Đây là giải pháp giúp người dân chủ động phát hiện, xử lý sự cố ngay từ ban đầu, hạn chế thiệt hại khi xảy ra cháy.

Về lâu dài, việc cải tạo, xây dựng lại các khu chung cư, tập thể cũ là yêu cầu cấp thiết nhằm nâng cao chất lượng sống và bảo đảm an toàn cho người dân. Hà Nội đang triển khai nhiều chương trình cải tạo chung cư cũ theo hướng đồng bộ hạ tầng kỹ thuật, bổ sung hệ thống phòng cháy, chữa cháy hiện đại và nâng cao hiệu quả quản lý đô thị. Tuy nhiên, để quá trình này đạt hiệu quả, cần có sự đồng thuận của người dân cùng cơ chế, chính sách phù hợp để đẩy nhanh tiến độ thực hiện.

Quan trọng hơn cả vẫn là ý thức của mỗi hộ gia đình. Người dân cần thường xuyên kiểm tra hệ thống điện trong nhà, không tự ý câu mắc điện tùy tiện, hạn chế sử dụng nhiều thiết bị công suất lớn cùng lúc. Các lối thoát hiểm cần được giữ thông thoáng, không để đồ đạc cản trở việc di chuyển khi có sự cố. Mỗi gia đình cũng nên trang bị bình chữa cháy xách tay, dụng cụ phá dỡ và chủ động tìm hiểu kỹ năng xử lý tình huống cháy, nổ.

Nắng nóng có thể chỉ kéo dài trong vài tháng, nhưng những nguy cơ mất an toàn cháy, nổ tại các khu tập thể cũ luôn hiện hữu. Chỉ khi công tác phòng ngừa được thực hiện từ sớm, từ xa, với sự chung tay của chính quyền, lực lượng chức năng và người dân, mới có thể giảm thiểu nguy cơ cháy, nổ góp phần bảo vệ an toàn tính mạng và tài sản cho cộng đồng.

Để chủ động ứng phó trước mọi tình huống bất trắc, Cục Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ đặc biệt lưu ý người dân: Trong bất kỳ tình huống khẩn cấp nào liên quan đến cháy, nổ hoặc cần cứu nạn, cứu hộ, hãy lập tức di chuyển đến nơi an toàn và gọi ngay số khẩn cấp 114 (Miễn phí cước gọi từ mọi mạng viễn thông).

Sử dụng ứng dụng "Báo cháy 114", cài đặt sẵn App "Báo cháy 114" trên điện thoại thông minh. Tính năng Video Call của ứng dụng sẽ giúp lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH nhìn thấy trực tiếp hiện trường nơi xảy ra sự cố, từ đó đưa ra các hướng dẫn thoát nạn kịp thời và điều động lực lượng, phương tiện chữa cháy phù hợp, chính xác nhất qua hệ thống định vị GPS./.