Tại diễn đàn về pháp luật, quản trị, hệ thống dữ liệu và tài chính trong hiến, ghép tạng ngày 19/10, các chuyên gia cho rằng việc sửa đổi luật sau 20 năm thực thi cần tập trung tháo gỡ những bất cập trong điều phối, phối hợp liên ngành, vận chuyển tạng và cơ chế tài chính.

Làm rõ thẩm quyền điều phối cấp quốc gia

Theo ông Phạm Văn Học, Phó Chủ tịch Hiệp hội Bệnh viện tư nhân Việt Nam, thành viên Hội đồng Y khoa quốc gia, Tổng giám đốc Hệ thống y tế Hùng Vương, luật cần xác định cụ thể địa vị pháp lý, chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của Trung tâm Điều phối ghép tạng quốc gia. Hoạt động này liên quan đến nhiều cơ quan, từ y tế, công an, quân đội đến các đơn vị hàng không và vận tải, nhưng cơ chế phối hợp và trách nhiệm của từng bên chưa được quy định đầy đủ.

Ông đề xuất bổ sung quy định về quyền yêu cầu phối hợp của trung tâm, trách nhiệm hỗ trợ của các cơ quan, địa phương và quy trình xử lý tình huống khẩn cấp. Theo ông, thẩm quyền rõ ràng sẽ giúp giảm phụ thuộc vào sự linh hoạt của từng đơn vị, nhất là trong những trường hợp cần vận chuyển tạng giữa các địa phương.

Thực tế vận chuyển tạng từ Gia Lai để ghép cho người bệnh tại Hà Nội và Huế cho thấy nhiều khâu có thể phát sinh vướng mắc, từ kiểm tra an ninh, bố trí vận chuyển đến kết nối các chuyến bay. Dù quá trình vận chuyển cuối cùng hoàn thành, quả tim của người hiến 22 tuổi đã không thể được lấy để ghép do hạn chế về thời gian di chuyển đến Huế.

Từ trường hợp này, nhiều chuyên gia kiến nghị xây dựng cơ chế ưu tiên vận chuyển mô, tạng trong tình huống khẩn cấp, đồng thời quy định rõ trách nhiệm phối hợp giữa ngành y tế, hàng không, an ninh và các lực lượng liên quan.

Nghiên cứu hỗ trợ nhân đạo cho gia đình người hiến

Một đề xuất khác là xây dựng chính sách hỗ trợ từ ngân sách nhà nước đối với gia đình người tự nguyện hiến mô, tạng hoặc hiến xác phục vụ y học, khoa học.

Ông Phạm Văn Học cho rằng, cần phân biệt chính sách hỗ trợ nhân đạo với việc trả tiền để nhận tạng. Khoản hỗ trợ, nếu được quy định, cần thể hiện sự tri ân của Nhà nước và xã hội, không trở thành hình thức mua bán mô, bộ phận cơ thể người.

Ông đề xuất nghiên cứu mức hỗ trợ tương đương 10-30 tháng lương hoặc một khoản tiền cụ thể, chẳng hạn 50-100 triệu đồng, nhằm giúp gia đình trang trải hậu sự và giảm bớt khó khăn, đặc biệt khi còn người phụ thuộc.

Bên cạnh ngân sách nhà nước, nhiều ý kiến cũng đề nghị nghiên cứu cơ chế huy động nguồn lực xã hội để hỗ trợ vận chuyển tạng trong những trường hợp đặc biệt. Các tổ chức từ thiện, doanh nghiệp và đơn vị vận tải có thể tham gia đóng góp, nhưng việc tiếp nhận, quản lý và sử dụng nguồn hỗ trợ cần được quy định rõ, tránh phát sinh lợi ích không phù hợp hoặc nguy cơ thương mại hóa hoạt động hiến tạng.

Quy định rõ người đại diện quyết định hiến tạng

Một điểm đáng chú ý là thẩm quyền của người đại diện hợp pháp trong trường hợp người bệnh chết não, nhất là khi các thành viên gia đình có ý kiến khác nhau.

Theo ông Phạm Văn Học, luật cần quy định cụ thể thứ tự, điều kiện xác định người đại diện và cách xử lý khi phát sinh bất đồng. Các quy định phải bảo đảm quyền tự quyết của người đã đăng ký hiến, tôn trọng nguyện vọng người hiến và hạn chế việc chậm trễ trong quá trình chuyên môn.

Hoàn thiện cơ chế để mở rộng nguồn hiến

Sau 20 năm thực hiện, Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác đã tạo nền tảng pháp lý cho hoạt động ghép tạng tại Việt Nam. Tuy nhiên, nguồn hiến từ người chết não vẫn còn hạn chế so với nhu cầu ghép tạng.

Theo số liệu Bộ Y tế công bố, đến tháng 3/2026, cả nước đã thực hiện 11.187 ca ghép tạng. Số liệu này cho thấy hoạt động ghép tạng đã đạt những bước tiến đáng kể, song việc mở rộng nguồn hiến vẫn là yêu cầu đặt ra.

Việc sửa đổi luật được kỳ vọng không chỉ hoàn thiện quy định chuyên môn mà còn nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện, giúp các nguồn tạng hiến được tiếp nhận và vận chuyển kịp thời, qua đó tạo thêm cơ hội điều trị cho người bệnh./.

                                                                                                                                  Thúy Ngà