Theo Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP), mỗi năm thế giới phát sinh khoảng 353 triệu tấn rác thải nhựa, nhưng chỉ khoảng 9% được tái chế, trong khi 46% bị chôn lấp và 22% không được quản lý đúng cách, trở thành nguồn gây ô nhiễm đất, sông, biển và đại dương. Nếu không có các giải pháp quyết liệt, lượng chất thải rắn đô thị trên toàn cầu có thể tăng từ 2,1 tỷ tấn hiện nay lên 3,8 tỷ tấn vào năm 2050, kéo theo chi phí môi trường và khí hậu ngày càng lớn.

Đối với Việt Nam, mỗi năm phát sinh hơn 2,9 triệu tấn rác thải nhựa, nhưng mới chỉ khoảng 27% được tái chế. Mỗi ngày có trên 8.000 tấn rác thải nhựa phát sinh và khoảng 80% rác thải biển là nhựa, tạo áp lực rất lớn đối với hệ sinh thái biển, nguồn lợi thủy sản và phát triển du lịch. PGS.TS Trương Mạnh Tiến, chuyên gia môi trường cho rằng, ô nhiễm nhựa trên biển đang trở thành vấn đề đặc biệt cấp bách đối với Việt Nam. "Hiện nay đối với thế giới, đặc biệt là đối với vùng biển Thái Bình Dương của mình đã hết sức hệ trọng. Bởi vì người ta đánh giá có 5 nước thì Việt Nam là 1 nước có chất thải nhựa, ni lông ra biển rất lớn. Chính vì thế chủ đề của Ngày môi trường thế giới năm nay người ta tập trung vào giải quyết rác thải nhựa, ni lông nói chung nhưng mà ưu tiên đặt vấn đề đối với chất thải nhựa và ni lông ra biển và đại dương" PGS.TS Trương Mạnh Tiến chia sẻ.

Không chỉ gây ô nhiễm môi trường, rác thải nhựa còn làm gia tăng phát thải khí nhà kính trong suốt vòng đời của sản phẩm. Từ khai thác dầu mỏ, sản xuất nhựa, vận chuyển, tiêu dùng đến khi chôn lấp hoặc đốt bỏ đều phát sinh carbon và nhiều loại khí độc hại.

Chính vì vậy, trong lộ trình thực hiện cam kết Net Zero, ngành chất thải được xác định phải giảm mạnh lượng rác chôn lấp, đẩy mạnh phân loại rác tại nguồn, tăng cường thu gom và tái chế, nhất là đối với rác thải nhựa. Theo PGS.TS Nguyễn Thế Chinh, Phó Chủ tịch Hội Kinh tế môi trường Việt Nam, giải pháp căn cơ vẫn là thực hiện nguyên tắc 3R gồm Reduce - Reuse - Recycle, tức là giảm thiểu, tái sử dụng và tái chế chất thải. "Tôi thấy chắc chắn tới đây sẽ đi theo hướng: thứ nhất giảm thiểu tại nguồn là quan trọng nhất vì nó tiết kiệm. đầu tiên phải giảm thiểu hai là tái sử dụng tức là cái gì dùng lại được thì dùng. Thứ 3 là tái chế. Cái đó là cái xu thế chung. Chắc chắn là như thế. Thế giới vẫn gọi là 3R", PGS.TS Nguyễn Thế Chinh khẳng định.

Bên cạnh hoàn thiện chính sách, việc thay đổi mô hình sản xuất và tiêu dùng cũng có ý nghĩa quyết định. Khuyến khích doanh nghiệp thiết kế các sản phẩm thân thiện với môi trường, giảm sử dụng nhựa nguyên sinh; đồng thời vận động người dân hạn chế đồ nhựa dùng một lần, tăng cường phân loại rác tại nguồn sẽ giúp giảm đáng kể lượng chất thải phải chôn lấp, tiết kiệm tài nguyên và giảm phát thải khí nhà kính.

Theo bà Nguyễn Thị Diệu Thúy, Điều phối viên Chương trình Biển của WWF Việt Nam, cùng với tăng cường quản lý, các quốc gia cần ưu tiên đầu tư công nghệ tái chế và đổi mới thiết kế sản phẩm để giảm lượng nhựa phát sinh ra môi trường. Ở các nước phát triển thì việc quản lý các rác thải này tương đối là tốt. Vì vậy, cho nên lượng rác thải bị đổ ra biển từ những nước này không nhiều. Tuy nhiên là ở những nước, đặc biệt là khu vực châu Á hay Đông Nam Á thì lượng rác thại, đặc biểu là rác thải nhựa không được quản lý đang rất lớn. Để giải quyết vấn đề này thì yêu cầu việc quảng lý và xử lý rác thái nhựa của các quốc gia phải được quan tâm. Bên cạnh đó, các giải pháp công nghệ để xử lý tái chế rác thải nhựa cũng cần được ưu tiên để có thể xử lấy được hết những lượng rác mà hiện nay đang trôi nổi trong môi trường, kể cả môi trượng đất lẫn môi trưởng biển, thậm chí là cả các công nghệ thiết kế lại sản phẩm nhằm giảm lượng nhựa dùng để sử dụng trong các sản phần đó.

Giảm rác thải nhựa không chỉ là một phong trào bảo vệ môi trường mà đang trở thành một giải pháp quan trọng để thực hiện cam kết phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050 của Việt Nam. Khi rác được phân loại ngay từ nguồn, được thu gom và tái chế thay vì chôn lấp hoặc đốt bỏ; khi doanh nghiệp ưu tiên sản xuất xanh và người dân thay đổi thói quen tiêu dùng, lượng phát thải từ lĩnh vực chất thải sẽ từng bước được cắt giảm. Đó cũng là cách mỗi người góp phần bảo vệ môi trường, giảm áp lực lên các đại dương và cùng Việt Nam hiện thực hóa mục tiêu phát triển xanh, kinh tế tuần hoàn và ứng phó hiệu quả với biến đổi khí hậu.

Quang Huy