Nghị quyết của Đảng, Luật Khám bệnh, chữa bệnh năm 2023 và nhiều chủ trương lớn đều khẳng định yêu cầu kế thừa, bảo tồn và phát huy giá trị của y học cổ truyền, kết hợp chặt chẽ giữa y học cổ truyền với y học hiện đại nhằm chăm sóc sức khỏe nhân dân.

Trong những năm qua, công tác công nhận lương y đã có những bước chuyển nhất định. Quyết định số 194/QĐ-YDCT ngày 12/12/2019 của Cục Quản lý Y, Dược cổ truyền về việc cấp Giấy chứng nhận lương y cho 124 đối tượng thuộc Tịnh độ Cư sĩ Phật hội Việt Nam là một dấu mốc đáng chú ý trong quá trình tổ chức sát hạch và công nhận lương y.

Năm 2024, Bộ Y tế ban hành Thông tư số 02/2024/TT-BYT đã góp phần tháo gỡ nhiều khó khăn trong cấp Giấy chứng nhận lương y, người có bài thuốc gia truyền và người có phương pháp chữa bệnh gia truyền, tạo cơ sở pháp lý để giải quyết nhiều trường hợp tồn đọng và chuẩn hóa công tác quản lý. Dù vậy, dưới góc độ phát triển nguồn nhân lực lâu dài, vẫn còn những khoảng trống cần tiếp tục hoàn thiện.

Các quy định hiện hành chủ yếu tập trung vào việc công nhận những người đã hành nghề hoặc thuộc diện chuyển tiếp. Trong khi đó, chưa hình thành một cơ chế đồng bộ để đào tạo, truyền nghề, đánh giá năng lực và công nhận đội ngũ lương y mới theo một chuẩn thống nhất.

Thực tế này đặt ra bài toán về tính kế thừa. Đội ngũ lương y hiện nay đang ngày càng già hóa. Nhiều người đã dành cả cuộc đời nghiên cứu, khám chữa bệnh và lưu giữ những bài thuốc quý lần lượt nghỉ hành nghề hoặc qua đời. Mỗi khi một lương y mất đi, không chỉ mất một người thầy thuốc mà còn có thể mất theo cả một kho tri thức chưa được hệ thống hóa đầy đủ, từ kinh nghiệm sử dụng cây thuốc Nam, phương pháp điều trị đặc thù đến những bài thuốc gia truyền có giá trị.

Nếu không có cơ chế truyền dạy và đào tạo phù hợp, nguy cơ thất truyền những giá trị ấy là hoàn toàn có thể xảy ra.

Bởi vậy, cùng với việc hoàn thiện các quy định về công nhận lương y, cần nghiên cứu xây dựng một lộ trình phát triển nguồn nhân lực kế cận. Những người được đào tạo, truyền nghề và đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn về kiến thức, kỹ năng, sau khi trải qua quá trình đánh giá năng lực, cần có con đường rõ ràng để được công nhận và hành nghề theo quy định của pháp luật.

Một vấn đề khác cũng cần được quan tâm là đến nay nghề lương y vẫn chưa có tiêu chuẩn kỹ năng nghề quốc gia. Trong khi nhiều ngành nghề đã có bộ tiêu chuẩn làm căn cứ cho đào tạo, sát hạch và đánh giá năng lực, việc xây dựng chuẩn kỹ năng nghề cho lương y sẽ góp phần tạo sự thống nhất giữa đào tạo, truyền nghề và quản lý chất lượng hành nghề.

Đây không chỉ là yêu cầu của công tác quản lý nhà nước mà còn là nền tảng để bảo tồn và phát huy những giá trị đặc sắc của y học cổ truyền Việt Nam trong bối cảnh hội nhập.

Để phát triển đội ngũ lương y bền vững, cần tập trung vào một số giải pháp trọng tâm. Trước hết, tiếp tục rà soát việc triển khai Thông tư số 02/2024/TT-BYT để kịp thời hoàn thiện các quy định phù hợp với thực tiễn. Đồng thời, sớm xây dựng Tiêu chuẩn kỹ năng nghề quốc gia đối với nghề Lương y làm cơ sở cho đào tạo, đánh giá và công nhận năng lực.

Cùng với đó là xây dựng cơ chế đào tạo, truyền nghề và sát hạch thống nhất, vừa bảo đảm giữ gìn tinh hoa y học cổ truyền, vừa đáp ứng yêu cầu về chất lượng chuyên môn và an toàn cho người bệnh. Đặc biệt, cần có chính sách khuyến khích các lương y cao tuổi tham gia truyền dạy, lưu giữ bài thuốc và kinh nghiệm lâm sàng để tránh thất truyền những giá trị quý báu của y học dân tộc.

Một quốc gia muốn phát triển y học cổ truyền không thể chỉ đầu tư vào cơ sở vật chất, bệnh viện hay vùng trồng dược liệu. Quan trọng hơn cả là đầu tư cho con người – những người đang trực tiếp nắm giữ, thực hành và truyền lại tri thức của nền y học dân tộc.

Phát triển đội ngũ lương y vì thế không chỉ là yêu cầu của ngành y tế mà còn là trách nhiệm đối với di sản văn hóa và tri thức của quốc gia. Chỉ khi có chiến lược phát triển đồng bộ, dài hạn và có tầm nhìn đối với lực lượng này, y học cổ truyền Việt Nam mới có thể vừa bảo tồn được những giá trị cốt lõi, vừa tiếp tục phát triển, đáp ứng yêu cầu chăm sóc sức khỏe nhân dân trong giai đoạn mới./.