Nơi góc phố cổ Hà Nội, người phụ nữ ở tuổi thất thập cổ lai hy vẫn miệt mài gìn giữ tinh hoa ẩm thực Tràng An qua từng món ăn cổ truyền. Bà là hậu duệ đời thứ 7 của một gia đình gốc Hà Nội tại phố cổ, là biểu tượng lớn trong việc bảo tồn, chế biến và lan tỏa hương vị ẩm thực truyền thống đất kinh kỳ đến bạn bè quốc tế.

Dù giờ đây đã trở thành chủ của một nhà hàng lớn tại Hà Nội, trong ký ức của chị Vũ Kiều Trang — con gái Nghệ nhân nhân dân ẩm thực Ánh Tuyết — hình ảnh về mẹ vẫn vẹn nguyên và lấp lánh như những ngày chị còn bé.

Đó là bóng dáng người mẹ tỉ mẩn bên bếp lửa, vừa nấu ăn vừa hào hứng giảng giải cho các con từng bí quyết nhỏ: từ cách kết hợp nguyên liệu sao cho hài hòa dinh dưỡng, tránh các món xung khắc ảnh hưởng sức khỏe, cho đến nghệ thuật lên thực đơn cho từng dịp lễ Tết hay những buổi tiệc đón khách phương xa. Trước mỗi bữa tiệc đại biểu, tiệc quốc gia đón chào các nguyên thủ, mẹ chị lại thức trắng nhiều đêm, lật giở từng trang sách, trăn trở tìm tòi từng nguyên liệu tươi ngon nhất và nghĩ suy cách trình bày thật mới lạ. Tình yêu sâu đậm cùng niềm tôn kính dành cho người mẹ tài hoa ấy đã trở thành điểm tựa, thúc đẩy chị Trang đưa ra một quyết định táo bạo: rời bỏ công việc kế toán quen thuộc để nghiêm túc nối nghiệp, giữ gìn trọn vẹn ngọn lửa ẩm thực truyền thống của gia đình.

Chị Kiều Trang chia sẻ: "Trước đây tôi làm công ty kế toán cho một công ty xây dựng, khi quyết định dừng lại để theo nghề của mẹ thì trước đó đã trăn trở rất nhiều. Suốt tuổi thơ ở với mẹ được mẹ dạy cho nhiều điều, thấm nhuần văn hoá bà truyền lại văn hoá ẩm thực. Mẹ mình ngày một già đi và những giá trị văn hoá ấy nếu như không được lưu giữ, duy trì phát triển thì rất lãng phí và tôi đã quyết định nghỉ việc công ty để về đây tiếp quản công việc mà bà đã tâm huyết suốt cả cuộc đời."

Không chỉ truyền lửa cho con gái, Nghệ nhân Ánh Tuyết còn là một người bà, một người thầy nghiêm khắc nhưng đầy bao dung trong mắt các học trò. Chị Mai (quê Hưng Yên) vẫn luôn nhớ về bà như một biểu tượng của sự khắt khe tỉ mỉ, nhưng cũng là người giàu quyết tâm nhất mà chị từng gặp. Những lúc thư thả, bà Tuyết thường thích hoài niệm về ngày xưa. Có lần, bà vô tình nhắc về món kem cốm mà bà từng thưởng thức từ hơn 60 năm trước. Khác với những cây kem cốm công nghiệp thời nay, kem cốm trong ký ức tuổi thơ của bà là sự hòa quyện tuyệt vời giữa độ dẻo thơm nguyên bản của hạt cốm làng Vòng cùng vị ngọt mát lạnh, sâu lắng.

"Nói là làm", chị Mai cùng anh Quang Anh — hai người học trò thân thiết — đã cùng bà bắt tay vào thử nghiệm. Sau vô số lần nhẫn nại căn chỉnh, chiếc kem cốm mang trọn hương vị năm xưa đã ra đời. Không chỉ "vỗ về" nỗi nhớ ký ức của người nghệ nhân già, món ăn ấy còn chinh phục trọn vẹn trái tim của những thực khách quốc tế. Bà Tuyết hào hứng kể lại: "Tôi làm đúng cái kem cốm ngày xưa đặc biệt là hạt cốm dẻo của làng Vòng vẫn cảm nhận được độ dẻo trong cái kem đó. Đó là kỹ thuật rất khó bởi kem cốm phải cấp đông rồi nên hạt cốm dễ bị cứng. Năm ngoái cũng dịp thu này tôi đi cùng đoàn phu nhân sang Nga để giới thiệu kem cốm với các bạn Nga ở quảng trường Đỏ và các bạn đánh giá rất cao. Dự trù của tôi là bán 10 ngày vài nghìn cây kem nhưng chỉ bán đến ngày thứ ba thì đã hết rồi."

Đối với chị Mai và anh Quang Anh (Phú Thọ), giá trị lớn nhất mà họ nhận được không chỉ là công thức tái hiện thành công món kem cốm Hà Nội thập niên 60, mà chính là bài học làm nghề sâu sắc từ người thầy tận tụy. Đó là lòng trân trọng từng hương vị cổ truyền dân tộc — những giá trị đã làm nên thương hiệu cho ẩm thực Việt — và trên hết là tinh thần "nói được, làm được", kiên trì đến cùng với niềm đam mê. "Em học được từ bà là nói được phải làm được. Bà đã nói thì kiên trì làm đến khi ưng ý mới thôi, chưa bao giờ em thấy bà nói mà không làm cả. Bà bắt tay chỉ việc từ cái nhỏ nhất, bà bảo không làm được cái nhỏ thì sao làm được cái lớn." - "Lần đầu tiên xuống Hà Nội làm việc em rất lo lắng và cũng rất sợ. Hơn 2 năm qua được bà chỉ dẫn, em thấy bà luôn lưu ý làm công đoạn nào cũng phải tỉ mẩn, sạch sẽ. Trong mâm cơm em cũng học được cách phối hợp các món, trang trí hoa cỏ sao cho bắt mắt. khi ốm mệt thì nên chọn những món ăn nào phù hợp với thể trạng sức khoẻ ấy."

Bằng cả một đời tận tụy và tâm huyết, Nghệ nhân nhân dân Ánh Tuyết đã biến tình yêu ẩm thực thành chiếc cầu nối bền chặt giữa các thế hệ. Để rồi hôm nay, ngọn lửa ấy vẫn tiếp tục được thắp sáng, lan tỏa và sống mãi trong lòng những người tiếp nối./.