Khát vọng kiến tạo di sản Việt

Những ngày này, Lăng Bác và Khu di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh đông đúc, tấp nập dòng người từ khắp mọi miền Tổ quốc. Từ người già đến trẻ nhỏ đều kiên nhẫn xếp hàng chờ vào Lăng viếng Bác. Họ lắng nghe, tìm hiểu từng điểm đến trong khu di tích: từ Nhà 54, Nhà 67 đến ngôi nhà sàn đơn sơ – nơi Bác từng sống và làm việc; dạo bước bên ao cá thanh tĩnh hay hàng xoài rợp bóng mát. Những hiện vật sinh thời của Bác vẫn được vẹn nguyên, gợi lên bao niềm xúc động, giúp mỗi người thêm hiểu và kính yêu vị Lãnh tụ giản dị, gần gũi, trọn đời vì nước vì dân.

Khu di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch là một trong 10 di tích đầu tiên của cả nước được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt (đợt 1, năm 2009), đồng thời là di tích đầu hệ trong hệ thống lưu niệm về Bác Hồ. Tất cả công trình, tài liệu và hiện vật tại đây đều được bảo tồn nguyên vẹn như lúc Bác còn sống. Bà Lê Thị Phượng, Giám đốc Khu di tích cho biết nơi đây hiện lưu giữ 13 di tích bất động sản – bao gồm Phủ Chủ tịch, Nhà 54, Nhà 67, Nhà sàn, Nhà BK1, Nhà họp Bộ Chính trị, Nhà hầm không quân, Nhà bếp A… – cùng hàng nghìn tài liệu, hiện vật quý giá gắn liền với cuộc đời Bác, cảnh quan sân vườn, ao cá và 3 bảo vật quốc gia.

Bảo tồn di sản làm sao để vừa giữ trọn hồn cốt vốn có, vừa phát triển thu hút đông đảo du khách luôn là bài toán không dễ. Áp lực lớn nhất nằm ở việc làm mới không gian nhưng tuyệt đối không tổn hại đến từng thớ gỗ, từng viên gạch cổ. Tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, lời giải ấy đến từ sự cẩn trọng trong từng chi tiết. Để vận hành máy chiếu tương tác AI "Hỏi đáp cụ Rùa", ê-kíp đã tỉ mỉ giăng các lớp màn chắn bảo vệ bề mặt Bia Tiến sĩ. Hay tại khu vực nhà Tiền đường, thay vì chiếu sáng trực tiếp lên những cánh cửa gỗ cổ kính, hệ thống mành tre mỏng manh đã được khéo léo thả xuống làm "màn hứng ánh sáng". Công nghệ hiện đại nhờ đó chạm vào di tích bằng sự nâng niu và trân trọng tuyệt đối. Tiến sĩ Nguyễn Văn Tú, Phó Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám chia sẻ: "chúng tôi triển khai một số không trưng bày dựa trên cơ sở các bản số hóa để tạo ra những sản phẩm bắt mắt hơn, giúp công chúng có góc nhìn khác về Văn Miếu - Quốc Tử Giám. Đặc biệt, đã tiến hành số hóa 3D toàn bộ hệ thống bia Tiến sĩ tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, cộng với một số hiện vật quý khác như: hoành phi, câu đối, các hiện vật khai quật tại khu Thái Học năm 1999. Chúng tôi cũng số hóa các hiện vật đặc trưng khác như chuông, khánh, cùng hệ thống tượng thờ."

Không riêng Văn Miếu, Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long – Hà Nội cũng tiếp tục khẳng định sức hút qua các chuỗi trưng bày đa tầng, đa dạng góc nhìn. Nhiều không gian gây ấn tượng mạnh với công chúng như “Nhà và Hầm D67 - Hành trình đến ngày toàn thắng”, “Phát huy giá trị di tích cách mạng Hầm Cơ yếu - Bộ Tổng Tham mưu”, hay “Kỳ đài/Cột cờ Hà Nội - Tổ quốc và khát vọng hòa bình”. Cùng với đó, Đền Ngọc Sơn và khu vực hồ Hoàn Kiếm cũng được "khoác áo mới" đầy ấn tượng nhờ công nghệ trình chiếu ánh sáng 3D Mapping và các tour đêm trải nghiệm huyền bí.

Đánh giá về giá trị nguyên gốc của di sản Việt Nam, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hoàng Đạo Cương nhận định, nhiều công trình từ thế kỷ XII, như Thành nhà Hồ hay các di tích kiến trúc gỗ từ thế kỷ XV vẫn còn giữ được sự nguyên vẹn đáng kinh ngạc. Trong đó, tuổi đời của từng cột gỗ đã được xác định chính xác qua phương pháp Carbon-14. So với các quốc gia lân cận như Nhật Bản hay Hàn Quốc, quy mô công trình của Việt Nam có thể nhỏ hơn, thấp hơn, nhưng giá trị về mặt niên đại lại rất cao. Tương tự, khu phố cổ Hội An với những ngôi nhà gỗ giữ nguyên dáng vẻ qua hàng thế kỷ, hay Thánh địa Mỹ Sơn cũng đang được bảo tồn rất tốt. Thành quả đó xuất phát từ nguyên tắc tu bổ nghiêm ngặt: bảo vệ cẩn trọng đến từng thành phần vật chất và từng bộ khung kết cấu gỗ.

Đi qua những thăng trầm của lịch sử, nhiều di sản vẫn đứng vững qua thời gian như những nhân chứng hào hùng của dân tộc. Để có được một di sản vẹn nguyên trao lại cho đời sau, đó là mồ hôi, trí tuệ và sự nâng niu thầm lặng của biết bao thế hệ. Để rồi, khi bước ra từ những không gian thiêng liêng ấy, trong mỗi người con đất Việt lại bùng lên một niềm kiêu hãnh khó gọi tên – niềm tự hào về một đất nước tuy nhỏ bé nhưng trường tồn bởi bề dày văn hiến và khát vọng hòa bình./.