Hội thảo “950 năm Quốc Tử Giám: Di sản đạo học, hiền tài và khát vọng phát triển đất nước” nhằm làm rõ những giá trị lịch sử, văn hóa, giáo dục của Quốc Tử Giám; trao đổi về việc kế thừa truyền thống hiếu học, tôn sư trọng đạo và trọng dụng hiền tài trong phát triển giáo dục, con người và nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

    Phát biểu tại hội thảo, ông Trần Đức Thắng, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy Hà Nội nhấn mạnh: “Việc tổ chức hội thảo khoa học cấp quốc gia hôm nay một lần nữa khẳng định sự quan tâm đặc biệt của Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị và cá nhân đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đối với việc trọng dụng nhân tài, nguồn lực chiến lược đặc biệt quyết định sự phát triển nhanh và bền vững đất nước trong giai đoạn mới. Và cũng là một hoạt động quan trọng triển khai các nghị quyết, kết luận của Ban Chấp hành Trung ương, của Bộ Chính trị về giáo dục đào tạo, khoa học công nghệ và thu hút trọng dụng nhân tài cho đất nước. Hội thảo là diễn đàn khoa học nghiêm túc, nơi các nhà khoa học trao đổi thẳng thắn, tôn trọng những cách tiếp cận khác nhau, cùng tìm kiếm những luận cứ xác đáng và kiến nghị thiết thực.”  

     Nhìn lại lịch sử, năm 1070, Văn Miếu được xây dựng tại Thăng Long; năm 1075, triều Lý tổ chức khoa thi Nho học đầu tiên và một năm sau đó, Quốc Tử Giám được thành lập dưới triều vua Lý Nhân Tông. Những dấu mốc này cho thấy sự quan tâm của nhà nước Đại Việt đối với giáo dục, học vấn và việc tuyển chọn người tài phụng sự đất nước. Trải qua 950 năm, Quốc Tử Giám không chỉ là một thiết chế giáo dục đặc biệt trong lịch sử, mà còn trở thành biểu tượng của truyền thống hiếu học, tôn sư trọng đạo và trọng dụng hiền tài. Những giá trị ấy được lưu giữ qua hệ thống di tích, tư liệu lịch sử, đặc biệt là 82 bia Tiến sĩ tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, được UNESCO ghi danh vào Danh mục Ký ức thế giới năm 2011.     

      Tại hội thảo, với 67 tham luận và 4 chuyên đề nghiên cứu chuyên sâu, các nhà khoa học tập trung phân tích những giá trị lịch sử, văn hóa, giáo dục của Quốc Tử Giám; đồng thời trao đổi về khả năng kế thừa truyền thống đạo học trong bối cảnh phát triển mới. Trong đó, tinh thần hiếu học không chỉ dừng lại ở việc đề cao sự học, mà cần được chuyển hóa thành thực học, học tập suốt đời, khuyến khích mỗi người không ngừng bồi đắp tri thức, rèn luyện nhân cách và năng lực sáng tạo.    

      Đánh giá về sự tiếp nối truyền thống khuyến học của Quốc Tử Giám trong đời sống hiện nay, GS.TS Nguyễn Thị Doan, Chủ tịch Hội Khuyến học Việt Nam cho rằng: “Hiện nay, tất cả tinh thần khuyến học của Quốc Tử Giám về khuyến học đang được Đảng và Nhà nước chúng ta vận dụng và phát huy rất tốt. Vừa qua, Nghị quyết 71 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục trong thời kỳ mới. Trong đó, quy định rất rõ giáo dục đào tạo được nâng lên, quyết định vận mệnh dân tộc. Toàn dân, toàn xã hội phải chăm lo cho giáo dục và một loạt hệ thống, chính sách cho giáo viên, cho các nhà trường chưa bao giờ tốt như hiện nay.”    

     Nếu truyền thống hiếu học là nền tảng để xây dựng xã hội học tập, thì tư tưởng trọng dụng hiền tài lại đặt ra yêu cầu cấp thiết về cách phát hiện, đào tạo và tạo điều kiện để người tài phát huy năng lực.

     Theo GS.TSKH Vũ Minh Giang, Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo, Đại học Quốc gia Hà Nội, trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành những động lực quan trọng, việc xây dựng đội ngũ nhân lực tinh hoa càng có ý nghĩa chiến lược: “Kỷ niệm 950 năm là dịp chúng ta cùng nhau nhìn lại, đánh giá, tổng kết những thành tựu trong một lĩnh vực góp phần làm nên sức mạnh Việt Nam. Nhưng đồng thời hướng tới những việc chúng ta phải làm trước mắt trong kỷ nguyên đầy thử thách. Đây là lúc chúng ta phải phát triển với tốc độ hết sức nhanh, cường độ hết sức mạnh. Hiện nay, đội ngũ tinh hoa chiếm một tỷ lệ nhỏ thôi, vậy thì làm sao phát hiện ra những người thuộc tầng lớp tinh hoa đó để trao cho họ tri thức, trao những điều kiện để họ đóng góp ở mức cao nhất cho sự nghiệp vĩ đại này, đây là công việc rất thực tiễn khi chúng ta tổ chức lễ kỷ niệm 950 năm này.”     

      Từ câu chuyện trọng dụng hiền tài trong lịch sử đến yêu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao hôm nay, một vấn đề khác cũng được đặt ra tại hội thảo: làm thế nào để những giá trị của di sản không chỉ được bảo tồn trong không gian di tích, mà còn tiếp tục lan tỏa, tạo ra những giá trị mới trong đời sống đương đại. Đáng chú ý, ứng dụng công nghệ số trong bảo tồn và phát huy di sản được nhìn nhận là một hướng đi giàu tiềm năng. Không chỉ dừng lại ở số hóa tư liệu hay hình ảnh, việc xây dựng bản sao số Quốc Tử Giám có thể mở ra một không gian trải nghiệm tương tác, kết hợp công nghệ thực tế ảo, thực tế tăng cường và trí tuệ nhân tạo. Qua đó, công chúng có thể tiếp cận không gian di tích, tìm hiểu lịch sử các bậc hiền tài và những giá trị đạo học mà không bị giới hạn bởi khoảng cách địa lý hay thời gian.    

    PGS.TS Chu Cẩm Thơ, Phó Tổng giám đốc Đại học Phenikaa cho rằng, việc xây dựng bản sao số cho các danh nhân sẽ mở ra nhiều khả năng sáng tạo và kết nối cộng đồng: “Khi chúng ta tư duy về hệ sinh thái số, chúng ta sẽ thấy mỗi câu chuyện về các nhân vật trong Quốc Tử Giám không chỉ dừng lại trên trang sách lịch sử, nó là tư liệu cho công nghiệp văn hóa, tư liệu cho phát triển văn hóa. Ví dụ như Hàn Quốc đã có hơn 90.000 nhân vật được tạo bản sao số, còn chúng ta có 1.304 nhân vật được ghi tên trong Văn Miếu nhưng hiện chúng ta chưa có sự đầu tư bài bản, để tạo nên bản sao số cho từng nhân vật này. Việc chúng ta tạo bản sao số một cách đầy đủ, về những di sản rất quý báu như Quốc Tử Giám, tôi tin rằng, chỉ riêng câu chuyện của 1.304 nhân vật, chúng ta sẽ có rất nhiều sản phẩm công nghiệp văn hóa, cũng sẽ có sự kết nối của hàng nghìn dòng họ.”         

    Những trao đổi tại hội thảo cũng đặt ra yêu cầu gắn việc bảo tồn, phát huy giá trị Văn Miếu - Quốc Tử Giám với giáo dục di sản và đời sống đương đại. Đối với Thủ đô Hà Nội, điều này càng có ý nghĩa khi Văn Miếu - Quốc Tử Giám không chỉ là Di tích quốc gia đặc biệt, mà còn là biểu tượng của truyền thống văn hiến Thăng Long. Việc khai thác các giá trị di sản cần đi đôi với bảo tồn, tôn trọng tính xác thực lịch sử và gìn giữ sự tôn nghiêm của di tích.

                                                                                                                             Thuỷ Tiên/VOV1