Khởi nguồn từ ý tưởng thúc đẩy hợp tác kinh tế giữa hai bờ Thái Bình Dương năm 1989, Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á – Thái Bình Dương (APEC) đã trở thành một trong những cơ chế hợp tác kinh tế quan trọng hàng đầu thế giới. Từ tự do hóa thương mại đến chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và tăng trưởng bao trùm, APEC không ngừng thích ứng với những chuyển động của kinh tế toàn cầu. Với Việt Nam, hành trình ấy cũng ghi dấu bước chuyển từ một thành viên tích cực hội nhập sang chủ động đóng góp và thúc đẩy các ưu tiên chung, hướng tới APEC 2027.

Từ ý tưởng hợp tác đến diễn đàn kinh tế hàng đầu khu vực

Năm 1989, ý tưởng về một cơ chế hợp tác kinh tế giữa các nền kinh tế hai bờ Thái Bình Dương được hiện thực hóa bằng sự ra đời của APEC. Không phải một liên minh chính trị hay tổ chức với những cam kết pháp lý ràng buộc, APEC lựa chọn cách tiếp cận linh hoạt, dựa trên đối thoại, đồng thuận, tự nguyện và cùng có lợi.

Từ 12 nền kinh tế thành viên ban đầu, APEC phát triển thành diễn đàn quy tụ 21 nền kinh tế, chiếm khoảng 60% GDP và gần một nửa thương mại toàn cầu. Quy mô ấy cho thấy vai trò ngày càng lớn của khu vực châu Á – Thái Bình Dương đối với nền kinh tế thế giới.

Trong quá trình phát triển, APEC kiên trì thúc đẩy tự do hóa thương mại và đầu tư, tạo thuận lợi cho hoạt động kinh doanh, đồng thời tăng cường hợp tác kinh tế – kỹ thuật nhằm nâng cao năng lực của các nền kinh tế thành viên.

Một dấu mốc quan trọng là Mục tiêu Bogor được thông qua năm 1994, hướng tới tự do hóa và mở cửa thương mại, đầu tư với các mốc thời gian năm 2010 đối với các nền kinh tế công nghiệp hóa và năm 2020 đối với các nền kinh tế đang phát triển. Tiếp đó, Chương trình Hành động Osaka năm 1995 cụ thể hóa định hướng này thông qua các biện pháp giảm rào cản thương mại, đơn giản hóa thủ tục và cải thiện môi trường kinh doanh.

Khác với các khuôn khổ hợp tác dựa trên cam kết bắt buộc, APEC tạo không gian để các nền kinh tế có trình độ phát triển khác nhau cùng trao đổi kinh nghiệm, xây dựng mục tiêu và tự nguyện triển khai sáng kiến chung. Cách tiếp cận này giúp duy trì đối thoại, tìm kiếm điểm đồng thuận và mở rộng hợp tác ngay cả khi lợi ích giữa các thành viên không hoàn toàn giống nhau.

Những nỗ lực kéo dài nhiều thập niên đã góp phần thúc đẩy thương mại, đầu tư và liên kết chuỗi cung ứng trong khu vực. Tuy nhiên, giá trị của APEC không chỉ nằm ở những con số tăng trưởng, mà còn ở việc hình thành một không gian hợp tác rộng lớn, nơi các nền kinh tế cùng tìm kiếm giải pháp cho những vấn đề chung.

Thích ứng với những động lực tăng trưởng mới

Bước sang thế kỷ XXI, kinh tế toàn cầu thay đổi nhanh chóng, đặt ra yêu cầu mới đối với APEC. Tự do hóa thương mại vẫn là nền tảng, nhưng chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, phát triển bền vững và khả năng chống chịu trước các cú sốc ngày càng trở thành những ưu tiên quan trọng.

Năm 2020, khi chu kỳ thực hiện Mục tiêu Bogor khép lại, APEC thông qua Tầm nhìn Putrajaya 2040, hướng tới xây dựng một cộng đồng châu Á – Thái Bình Dương mở, năng động, tự cường và hòa bình, vì sự thịnh vượng của người dân và các thế hệ tương lai. Kế hoạch hành động Aotearoa năm 2021 tiếp tục cụ thể hóa tầm nhìn này trên ba trụ cột: thương mại và đầu tư; đổi mới sáng tạo và số hóa; tăng trưởng mạnh mẽ, cân bằng, an toàn, bền vững và bao trùm.

Sự chuyển dịch ấy phản ánh nhận thức rằng tăng trưởng không thể chỉ dựa vào mở rộng thị trường. Năng lực công nghệ, chất lượng nguồn nhân lực, khả năng kết nối số và mức độ chia sẻ thành quả phát triển cũng có ý nghĩa quyết định.

Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI) mở ra cơ hội nâng cao năng suất, đổi mới phương thức sản xuất và kinh doanh, nhưng đồng thời đặt ra thách thức về khoảng cách công nghệ, kỹ năng lao động và quản trị dữ liệu. Những gián đoạn chuỗi cung ứng cũng cho thấy các nền kinh tế cần cân bằng giữa hiệu quả kinh tế với khả năng chống chịu và bảo đảm nguồn cung.

Trong khi đó, chuyển đổi xanh đòi hỏi sự kết hợp giữa bảo vệ môi trường, đổi mới công nghệ và duy trì tăng trưởng. Doanh nghiệp nhỏ và vừa, phụ nữ, người lao động và các cộng đồng dễ bị tổn thương cần có điều kiện tiếp cận tốt hơn với cơ hội từ hội nhập và tiến bộ công nghệ. Vì vậy, thành công của APEC trong giai đoạn mới không chỉ được đo bằng quy mô thương mại, mà còn bằng khả năng tạo ra những cơ hội phát triển rộng mở, bền vững và bao trùm hơn.

Việt Nam: Từ hội nhập đến chủ động đóng góp

Đối với Việt Nam, gia nhập APEC năm 1998 là dấu mốc quan trọng trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế. Diễn đàn mở thêm cơ hội kết nối với các thị trường lớn, thu hút đầu tư, mở rộng thương mại và tham gia sâu hơn vào chuỗi sản xuất khu vực.

Thông qua hợp tác APEC, Việt Nam có điều kiện tiếp cận kinh nghiệm quản lý, cải thiện môi trường kinh doanh và nâng cao năng lực cạnh tranh. Quan hệ với các nền kinh tế thành viên cũng góp phần mở rộng mạng lưới đối tác, tạo thêm cơ hội cho doanh nghiệp trong nước tiếp cận thị trường quốc tế.

Tuy nhiên, câu chuyện của Việt Nam không dừng ở việc tận dụng lợi ích hội nhập. Qua từng giai đoạn, Việt Nam ngày càng chủ động tham gia xây dựng chương trình nghị sự, đề xuất sáng kiến và thúc đẩy những ưu tiên gắn với nhu cầu phát triển của khu vực.

Năm 2006, Việt Nam lần đầu tiên đăng cai APEC, thể hiện năng lực tổ chức, điều phối và thúc đẩy đối thoại giữa các nền kinh tế thành viên. Năm 2017, Việt Nam tiếp tục đảm nhiệm vai trò chủ nhà với chủ đề “Tạo động lực mới, cùng vun đắp tương lai chung”. Trong năm này, Việt Nam thúc đẩy các ưu tiên về tăng trưởng bền vững, sáng tạo và bao trùm; hội nhập kinh tế khu vực; nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa; an ninh lương thực và phát triển nông nghiệp bền vững. Những nội dung này phản ánh nỗ lực gắn chương trình nghị sự khu vực với các thách thức thực tiễn, đồng thời tạo điều kiện để các nền kinh tế đang phát triển đóng góp tiếng nói vào quá trình định hình chính sách chung.

Qua hai lần đăng cai, Việt Nam tích lũy kinh nghiệm trong điều phối hợp tác đa phương, thúc đẩy đối thoại và xây dựng đồng thuận. Vai trò của Việt Nam vì thế không chỉ thể hiện ở việc tham gia các cơ chế hợp tác, mà còn ở khả năng đóng góp sáng kiến và thúc đẩy những vấn đề có ý nghĩa đối với cộng đồng doanh nghiệp và người dân.

Dù vậy, cơ hội từ APEC không tự động chuyển hóa thành lợi ích. Khả năng tận dụng hiệu quả còn phụ thuộc vào năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, chất lượng nguồn nhân lực, hạ tầng số và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng cao của thị trường quốc tế. Đây cũng là những lĩnh vực Việt Nam cần tiếp tục đầu tư để nâng cao chất lượng hội nhập.

APEC 2027: Cơ hội khẳng định vai trò Việt Nam

Năm 2027, Việt Nam sẽ một lần nữa đảm nhiệm vai trò chủ nhà APEC. Sau hai lần đăng cai vào năm 2006 và 2017, APEC 2027 mở ra cơ hội để Việt Nam tiếp tục khẳng định vị thế, phát huy vai trò chủ động và đóng góp thiết thực hơn cho hợp tác kinh tế khu vực.

Bối cảnh lần này có nhiều thách thức đan xen. Bất ổn kinh tế toàn cầu, cạnh tranh chiến lược, những thay đổi trong chính sách thương mại và biến động chuỗi cung ứng đang đặt ra sức ép đối với hợp tác đa phương. Trong khi đó, AI, kinh tế số và công nghệ xanh tạo ra những động lực tăng trưởng mới, đồng thời đòi hỏi các nền kinh tế phải nâng cao năng lực thích ứng.

Làm thế nào để thương mại tiếp tục là động lực tăng trưởng trong một thế giới nhiều biến động? Làm thế nào để AI và chuyển đổi số tạo cơ hội cho nhiều nền kinh tế và nhóm dân cư hơn? Làm thế nào để chuỗi cung ứng vừa hiệu quả, vừa an toàn và có khả năng chống chịu? Và làm thế nào để chuyển đổi xanh trở thành động lực tăng trưởng mới? Đây là những vấn đề có ý nghĩa đối với toàn khu vực châu Á – Thái Bình Dương, đồng thời gắn trực tiếp với mục tiêu nâng cao năng suất, phát triển kinh tế số và thúc đẩy tăng trưởng bền vững của Việt Nam.

Việc đảm nhiệm vai trò chủ nhà tạo điều kiện để Việt Nam thúc đẩy các ưu tiên phù hợp với xu hướng phát triển của khu vực, đồng thời phản ánh nhu cầu của các nền kinh tế đang phát triển. Giá trị của APEC 2027 vì thế không chỉ nằm ở quy mô tổ chức, mà còn ở khả năng thúc đẩy đồng thuận, hình thành sáng kiến có tính ứng dụng và mở rộng cơ hội hợp tác lâu dài.

Quá trình chuẩn bị cũng là dịp để các cơ quan quản lý, địa phương và doanh nghiệp tăng cường kết nối, nâng cao năng lực hội nhập và quảng bá hình ảnh Việt Nam như một đối tác chủ động, tin cậy, có trách nhiệm.

Hơn ba thập niên kể từ khi ra đời, APEC đã đi từ thúc đẩy mở cửa thương mại đến kết nối các nền kinh tế; từ thuận lợi hóa kinh doanh đến đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và tăng trưởng bao trùm. Hành trình ấy cho thấy hợp tác kinh tế ngày nay không chỉ nhằm tạo ra nhiều của cải hơn, mà còn phải mở rộng cơ hội phát triển và nâng cao khả năng thích ứng trước những biến động toàn cầu.

Với Việt Nam, hành trình từ thành viên gia nhập năm 1998 đến ba lần đảm nhiệm vai trò chủ nhà vào các năm 2006, 2017 và 2027 là dấu mốc của quá trình hội nhập ngày càng sâu rộng. Đây cũng là cơ hội để Việt Nam chuyển hóa vị thế và uy tín quốc tế thành những đóng góp thiết thực, đồng thời tranh thủ nguồn lực phục vụ phát triển đất nước.

Từ một diễn đàn đối thoại, APEC tiếp tục tìm kiếm những phương thức hợp tác phù hợp với một thế giới nhiều biến động. Trong hành trình ấy, Việt Nam không chỉ mở rộng cánh cửa hội nhập, mà còn hướng tới cùng các nền kinh tế thành viên kiến tạo một tương lai thịnh vượng, bền vững hơn cho châu Á – Thái Bình Dương.