Tại Lào Cai, chỉ trong 3 ngày, từ ngày 9 đến 11/11, lực lượng tìm kiếm đã tìm thấy 7 hài cốt liệt sĩ trên đồi C10, phường Cam Đường. Nhiều khả năng, trong đó có một nữ liệt sĩ. Điều đáng nói là hành trình ấy bắt đầu từ ký ức của người dân.

Đồi C10 những ngày này đỏ màu đất mới. Giữa vườn bưởi đang trĩu quả, các chiến sĩ của Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Lào Cai cúi xuống từng hố đào. Đất được xới thật khẽ. Mỗi mảnh xương, mỗi chiếc cúc áo được nâng lên bằng đôi găng tay trắng, đặt lên tấm vải đỏ.

Hơn bốn mươi năm trước, trong cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc, quả đồi này là nơi bộ đội đóng quân. Nhiều cán bộ, chiến sĩ đã hy sinh và được đồng đội an táng ngay tại đây. Về sau, một phần mộ đã được đưa về nghĩa trang. Những người còn lại nằm yên dưới lớp đất, rồi vườn cây mọc lên phía trên. Mảnh vườn ấy là của gia đình bà Vàng Thị Dung, người Tày ở tổ 39, phường Cam Đường. Từ hơn chục năm trước, bà đã tin rằng dưới vườn nhà mình vẫn còn những người lính.

“Cách đây khoảng hơn chục năm, có anh hàng xóm đến đào củ mài ở vườn nhà tôi, cũng đào tìm thấy một hài cốt liệt sĩ. Tôi nghĩ là sẽ sót. Tôi có ý kiến với đội các cháu đi tìm kiếm 500 ngày đêm này, cũng đến làm việc với gia đình tôi. Quá trình làm việc, tôi tạo điều kiện hết mức. Vườn bưởi, ngô rồi lúa nhà tôi thì thôi, tôi cứ cho làm.”

Cùng báo tin cho bộ đội còn có bà Vàng Thị Quy, người cũng nắm rõ những ngôi mộ trên đồi. Bà kể, tin vừa báo lên, các chiến sĩ đã có mặt ngay.

“Khi báo cáo lên, các đồng chí đến làm việc ngay. Tôi rất mãn nguyện về chương trình này, vì các đồng chí đã cố gắng để tìm các đồng đội về nơi an nghỉ cuối cùng.”

Trước khi đào, đội tìm kiếm gặp lại các nhân chứng, lập biên bản, lấy xác nhận của chính quyền địa phương. Hai ngày đầu, 6 hài cốt liệt sĩ được cất bốc. Dưới đất còn có cả đạn và lựu đạn sót lại. Sang ngày thứ ba, ở một hố đào mới, các chiến sĩ tìm thấy hài cốt thứ bảy. Nằm bên cạnh là đôi dép, chiếc nhẫn, chiếc kẹp tóc, chiếc khăn, và những lọ thuốc pê-ni-xi-lin. Nhiều khả năng, đó là một nữ quân y. Hơn bốn mươi năm nằm lại giữa đồi, chị vẫn mang theo chiếc kẹp tóc của tuổi con gái và những lọ thuốc dành cho đồng đội.

Những người làm công việc tìm kiếm thường gọi mỗi liệt sĩ là một “bác”, như gọi người thân trong nhà. Thượng tá Phùng Đức Anh, Đội trưởng Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ (lâm thời), Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Lào Cai, cho biết: “Sau ba ngày tìm kiếm, đến thời điểm này chúng tôi đã tìm được bảy hài cốt liệt sĩ. Trong đấy có bác thứ bảy lấy được mẫu và xương, răng để giám định ADN.”

Kết quả ở đồi C10 góp vào con số chung của cả tỉnh. Trong giai đoạn 1 của chiến dịch, Lào Cai đã vượt chỉ tiêu được giao. Đến nay, tỉnh đã tìm kiếm, quy tập được 104 hài cốt liệt sĩ. Trên cả nước, con số này là hơn 4.400. Nhưng trên đồi C10, dưới vườn bưởi nhà bà Dung, còn bao nhiêu người lính nằm lại? Theo lời kể của các nhân chứng, cựu chiến binh, nơi đây từng có gần 50 ngôi mộ. Thượng tá Phùng Đức Anh nói: “Dự đoán thì rất khó, vì theo các bác cung cấp thì ở đây có khoảng gần 50 mộ, cũng đã đưa các bác đi một phần rồi, nhưng bây giờ mình không biết ở dưới còn bao nhiêu. Mình cứ tìm kiếm hết diện tích, còn bao nhiêu bác thì mình sẽ tìm lại các bác ấy thôi.”

Mùa bưởi năm nay, vườn nhà bà Dung sẽ vắng đi nhiều gốc, nhưng bà chẳng tính chuyện được mất. Với bà và với những người dân dưới chân đồi, vụ mùa quý nhất là ngày các anh, các chị được trở về bên đồng đội, được gọi đúng tên mình./.

An Kiên/VOV Tây Bắc