Bài 3: Gỡ những điểm nghẽn để công nghệ vươn xa

Tại cấp xã, chuyển đổi số đang đặt thêm nhiều nhiệm vụ lên vai đội ngũ cán bộ cơ sở. Nhất là nơi nguồn nhân lực chuyên trách về công nghệ còn thiếu; khi cơ chế, chính sách với cán bộ cơ sở còn bất cập và nền tảng để vận hành còn hạn chế. Gỡ khó cho cán bộ xã mang “2 vai” trách nhiệm, lời giải cho bài toán về nhân lực và hạ tầng phục vụ chuyển đổi số.

Gỡ khó cho cán bộ xã “2 vai”

Tại nhiều xã của Sơn La, cán bộ được giao nhiệm vụ công nghệ thông tin và chuyển đổi số vẫn phải kiêm nhiệm nhiều lĩnh vực khác. Như ông Lò Văn Long, Phó trưởng Phòng Văn hoá – xã hội xã Lóng Phiêng, vừa phụ trách mảng nội vụ, vừa kiêm nhiệm mảng công nghệ thông tin và chuyển đổi số.

"Phải nói là quá áp lực, trước kia mình chưa được tham gia mảng này bao giờ. Giờ mình phải tìm hiểu, vì chuyển đổi số ở cấp cơ sở này rất là nhiều, hiện tại mình đang nắm 35 nhiệm vụ về chuyển đổi số, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo của tỉnh".

Khối lượng công việc lớn, yêu cầu chuyên môn ngày càng cao, trong khi cán bộ kiêm nhiệm chưa có cơ chế hỗ trợ tương xứng.

Ông Lò Văn Long cho biết, theo Nghị định 179 của Chính phủ, có hỗ trợ 5 triệu đồng/tháng cho cán bộ chuyên trách thực hiện nhiệm vụ chuyển đổi số. Tuy nhiên, việc kiêm nhiệm như ông đang làm không được hưởng chế độ này.

"Thực ra thì cũng rất là bất cập cho cấp cơ sở, khi mảng công nghệ thông tin và chuyển đổi số rất là rộng. Để đảm bảo đúng theo tiến độ của sở khoa học công nghệ và các phòng ban chuyên môn của tỉnh thì ngoài bản thân phải nỗ lực học hỏi về chuyên môn, anh em cấp xã trao đổi học hỏi với nhau. Cũng rất mong các cơ quan nhà nước sẽ xem xét về hỗ trợ theo Nghị định 179, cán bộ kiêm nhiệm cũng được hưởng như cán bộ chuyên trách. Như bây giờ cả xã Lóng Phiêng muốn tìm được một người mà học Công nghệ thông tin ra rất là khó..."

Thiếu nhân lực chuyên sâu cũng là câu chuyện được đặt ra ở nhiều địa phương ở Sơn La.

Cũng bởi ở những vị trí “tay ngang”, thiếu sự đào tạo bài bản và chuyên sâu, dẫn đến thực trạng là một bộ phận cán bộ đang sử dụng các phần mềm công nghệ, trí tuệ nhân tạo chưa khoa học, không sát với thực tiễn công việc, ảnh hưởng tới chất lượng và hiệu quả. Ông Nguyễn Tuấn Anh, Bí Thư Đảng uỷ xã Chiềng Sung cũng nhận thấy bất cập này:

"Như việc sử dụng AI đã hỗ trợ cuộc sống rất nhiều, nhưng nếu phụ thuộc vào AI thì rất thụ động. Một số công chức hiện nay khá phụ thuộc vào AI, ví dụ như khi tham mưu 1 bài phát biểu, chỉ chăm chăm vào Chat GPT hay Gemini, tạo một câu lệnh như là viết cho tôi một bài phát biểu cho lãnh đạo dự một hội nghị nào đó chẳng hạn, thế thì nếu chỉ dựa vào AI làm cho như vậy thì bài phát biểu ấy sẽ khô khan và không sát thực tế..."

Không chỉ cần người, mà cần người làm chủ công nghệ

Theo Sở Nội vụ tỉnh Sơn La, chất lượng nguồn nhân lực công nghệ thông tin, chuyển đổi số chưa đồng đều giữa các cơ quan, đơn vị và địa phương, nhất là ở cấp xã.

Một số cán bộ mới đáp ứng yêu cầu cơ bản, chưa được đào tạo chuyên sâu về quản trị dữ liệu, an toàn thông tin, trí tuệ nhân tạo, phân tích dữ liệu và vận hành các hệ thống số...

Ông Nguyễn Thanh Tịnh, Phó Giám đốc Sở Nội vụ tỉnh Sơn La cho biết, sau khi Nghị quyết 57 được ban hành, Sở đã rà soát toàn bộ đội ngũ cán bộ công chức của các cơ quan, đơn vị, địa phương; đánh giá khả năng đáp ứng yêu cầu thực hiện nhiệm vụ, trình độ, năng lực, để xem xét bố trí những người làm chuyên trách, kiêm nhiệm chuyển đổi số phù hợp.

"Cấp tỉnh có thể là chuyên trách, nhưng cán bộ xã người ta làm rất nhiều việc, cũng rất là khó. Để người ta chuyển hẳn sang làm công nghệ, chuyên sâu về chuyển đổi số cũng là vấn đề, đặc biệt là với cấp xã. Mà anh em chủ yếu là học công nghệ thông tin hoặc sư phạm công nghệ thông tin... nên cũng còn khó khăn khi tiếp nhận những nội dung mới của khoa học công nghệ, liên quan đến chuyển đổi số, AI, đổi mới sáng tạo... đây cũng là một vấn đề cần tiếp tục có giải pháp". 

Trong khi đó, việc tuyển dụng nhân lực công nghệ về các xã vùng khó cũng không dễ. 

"Thiếu vì nhiều lí do, không phải không có người, mà vì người ta không có nhu cầu vào Nhà nước. Họ muốn vào các doanh nghiệp bên ngoài, kể cả doanh nghiệp nhỏ và vừa; không có nhu cầu vào vị trí đó ở các xã vùng khó... 75 xã của Sơn La chỉ có một số xã vùng thuận lợi thôi, còn lại hầu hết là vùng khó khăn thì người ta không có nhu cầu. tiền lương thấp, vào đó dù có chính sách thu hút theo nghị định 179 của Chính phủ về hỗ trợ mỗi tháng được 5tr. Nhưng so với thu nhập bên ngoài, người ta lại phải đi lại, ăn ở trong vùng khó khăn, vất vả... với thu nhập đấy, không đáp ứng được yêu cầu".

Nếu khó thu hút nhân lực từ bên ngoài, một hướng đi được Sơn La xác định là đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực tại chỗ.

"Sau khi có Nghị quyết 57 thì hằng năm tỉnh đều có những chỉ tiêu, giao nhiều kinh phí để thực hiện bồi dưỡng cho các sở, ban, ngành và các xã. Các xã cũng rất chủ động trong việc bố trí kinh phí ngân sách xã để mở lớp đào tạo bồi dưỡng trực tiếp cho đội ngũ cán bộ công chức xã thực hiện nhiệm vụ chuyển đổi số. Cùng với đó việc đào tạo tập huấn cho những tổ chuyển đổi số cộng đồng cũng đước quan tâm, để họ đưa công nghệ số đến gần dân hơn..."

Xây nền tảng đủ mạnh để công nghệ đi vào cuộc sống

Nhân lực chỉ là một phần. Hạ tầng là điều kiện để công nghệ có thể vận hành.

Ông Hoàng Văn Khù, Phó Chủ tịch UBND xã Lóng Phiêng cho biết, ở xã ông, một số thiết bị đã cũ, không đáp ứng yêu cầu của các phần mềm mới: "Như một số máy tính của cán bộ công chức để xử lý công việc đã cũ, được mua từ nhiều năm trước. Tính năng, cấu hình của máy đã không còn đáp ứng được một số phần mềm mới, hoạt động không trơn chu. Tuy nhiên theo các hướng dẫn của tỉnh, nguồn kinh phí phân bổ để thực hiện Nghị quyết 57, chúng tôi không được mua sắm đồng bộ để trang bị cho cán bộ, công chức, nên vẫn chưa thể triển khai..."

Cùng với thiết bị là câu chuyện hạ tầng viễn thông, nhất là tại những bản vùng sâu, vùng xa.

Theo Trung tá Lê Duy Dương, Giám đốc Viettel Sơn La, năm nay, tỉnh Sơn La còn khoảng hơn 300 vùng “lõm” sóng cần phải khắc phục, có 35 thôn “trắng” sóng. Viettel Sơn La đang nỗ lực để đảm bảo vùng phủ cho các khu vực còn lõm sóng, yếu sóng.

"Sơn La có địa hình đồi núi phức tạp, địa bàn rộng, hiện tại chúng tôi đang có hơn 1.000 trạm phát sóng trên địa bàn tỉnh, nhưng theo đánh giá thì chưa đảm bảo độ phủ sóng. Hạ tầng viễn thông cũng như là hạ tầng giao thông. Chúng tôi cũng đang tích cực đẩy mạnh phát sóng thêm các trạm phát sóng mới, xoá những điểm lõm, với mục tiêu đảm bảo phát sóng 4,5G cho 100% người dân, góp phần vào nhiệm vụ chuyển đổi số trong thực hiện Nghị quyết 57".

Ở bản Phường, xã Chiềng Sung, chị Lường Thị Hoà, Bí thư chi bộ - tổ trưởng tổ chuyển đổi số cộng đồng cho biết, một số hộ dân vẫn chưa có mạng hoặc chưa có điện thoại thông minh.

"Trên này nhiều nhà chưa có mạng; một số nhà không có điện thoại thông minh. Nếu được cũng rất mong được phủ sóng wifi tại cộng đồng, nhà văn hoá bản, hay hộ nghèo khó khăn quá cũng muốn được hỗ trợ lắp wifi miễn phí cho bà con. Hiệu quả nhất là bà con nắm được tình hình nhanh. Ví dụ mưa bão mình cũng nhắn lên nhóm, chỗ nào sạt lở, hay người dân biết chỗ nào cũng phản hồi lên đó..."

Với người dân ở vùng cao, một đường truyền ổn định không chỉ để giải trí. Đó có thể là cách tiếp nhận thông tin nhanh hơn, phản ánh sạt lở, mưa lũ, trao đổi công việc, tiếp cận dịch vụ công, tìm đầu ra cho sản phẩm.

Từ Chiềng Sung đến Phiêng Khoài, từ những cuộc họp không giấy đến những phiên livestream giữa vườn cây, câu chuyện về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ở Sơn La đang được viết nên bằng những con người rất cụ thể. Họ có thể là người đứng đầu cấp ủy dám làm trước. Là cán bộ cơ sở vừa làm vừa học. Là người nông dân tự tìm tòi kỹ thuật mới. Hay những người ngày ngày kiên trì đưa sản phẩm vùng cao lên không gian số.

Nhưng để những thay đổi ấy không dừng lại ở những mô hình riêng lẻ, Sơn La vẫn cần tiếp tục tháo gỡ những điểm nghẽn về nhân lực, hạ tầng, thiết bị và cơ chế hỗ trợ. Để người làm công nghệ ở cơ sở có đủ năng lực, đủ công cụ và đủ điều kiện hoàn thành nhiệm vụ. 

Đây cũng là những vấn đề được đặt ra trong quá trình triển khai Nghị quyết 57 trên cả nước.

Từ một ca khúc viết về quê hương đến một phiên livestream bán nông sản; từ chiếc máy tính ở trụ sở xã đến những vùng bản đang chờ được phủ sóng… Câu chuyện về những người đưa công nghệ về vùng cao Sơn La có lẽ chưa dừng lại ở đây. Bởi khi con người biết làm chủ công nghệ, khi hạ tầng được mở rộng và những sáng kiến từ cơ sở được tiếp sức, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số sẽ không chỉ thay đổi cách làm việc hay cách sản xuất. Nó có thể mở ra một cách phát triển mới cho những miền quê vùng cao./. 

Thanh Thuỷ, Lê Hạnh/VOV Tây Bắc