Theo Đài Truyền hình Trung ương Trung Quốc (CCTV), trong tuần qua, ba phi hành gia Chu Dương Trụ, Trương Chí Viễn và Lê Gia Doanh đã triển khai đồng bộ nhiều hoạt động khoa học và nghiên cứu trên quỹ đạo. Trong đó, dự án “Nghiên cứu cơ chế phân tử về tính ổn định di truyền qua nhiều thế hệ và khả năng thích nghi môi trường của lúa không gian” có tiến triển thuận lợi.

Các mẫu lúa thu thập được sẽ được đưa về Trái Đất cùng khoang hồi quyển để các nhà khoa học phân tích tổng hợp ở cấp độ kiểu hình và phân tử, qua đó làm rõ cơ chế tác động của vi trọng lực kéo dài đối với độ ổn định di truyền của cây lúa, tạo cơ sở khoa học cho việc xây dựng khả năng sản xuất lương thực ngoài Trái Đất trong tương lai.

Việc trồng lúa trên trạm không gian Trung Quốc bắt đầu từ năm 2022, khi phi hành đoàn Thần Châu-14 gieo trồng 6 hạt lúa chọn lọc từ mặt đất. Sau 120 ngày, thí nghiệm đã thu hoạch 59 hạt “lúa không gian” thế hệ thứ nhất.

Ngày 24/5/2026, tàu Thần Châu-23 mang lên quỹ đạo hai loại hạt lúa, bao gồm một loại chưa từng rời Trái Đất và một loại là thế hệ thứ ba được nhân giống trên mặt đất từ 59 hạt “hạt giống không gian” thu hoạch năm 2022. Cả hai đều là giống lúa japonica bản địa của Trung Quốc, có thời gian sinh trưởng từ 3 đến 4 tháng.

Sau hơn bốn tháng làm việc trên quỹ đạo, phi hành đoàn đã bước vào giai đoạn thu hoạch vụ lúa không gian đầu tiên. Các phi hành gia áp dụng hai phương thức nhân giống, gồm sinh sản hữu tính bằng cách cắt bông lúa chín và chuyển sang hộp nuôi cấy mới; và sinh sản vô tính, tức giữ lại bộ rễ để gốc lúa mọc lại, ra bông mới.

Việc hạt lúa thế hệ thứ hai nảy mầm có ý nghĩa đặc biệt, bởi lần đầu tiên cây lúa hoàn thành chu trình “thu hoạch trong không gian, rồi gieo trồng và sinh trưởng tiếp trong không gian”. Dự kiến, thế hệ lúa thứ hai sẽ chín trong thời gian phi hành đoàn Thần Châu-24 thực hiện nhiệm vụ.

Song song với nghiên cứu lúa, phi hành đoàn Thần Châu-23 còn thực hiện kiểm tra tương tác chạm với robot “Tiểu Hàng”, thu thập dữ liệu trạng thái chuyển động của robot nhằm tối ưu hóa phương pháp lập kế hoạch hành vi chuyển động trên quỹ đạo.

Phi hành đoàn cũng hoàn thành đánh giá năng lực ra quyết định trong tình huống khẩn cấp và kiểm tra trạng thái cảm xúc trên quỹ đạo. Dữ liệu thu được sẽ phục vụ nghiên cứu quy luật biến đổi của các năng lực này ở phi hành gia trong thời gian dài làm việc ngoài Trái Đất.

Về y học hàng không vũ trụ, các phi hành gia tiến hành đo độ cứng gân Achilles, kiểm tra sinh cơ học chi dưới, đo đặc tính cơ - gân và lực nắm tay, nhằm làm rõ đặc điểm biến đổi tương tác giữa cơ và gân trong môi trường vi trọng lực.

Ngoài ra, phi hành đoàn đã hoàn thành huấn luyện cứu hộ y tế, diễn tập ứng phó khẩn cấp khi trạm không gian mất áp suất, đồng thời bảo trì hệ thống tái sinh đảm bảo sự sống và vệ sinh khoang theo kế hoạch.

Các nhà khoa học Trung Quốc kỳ vọng, chuỗi thí nghiệm lúa không gian sẽ từng bước mở đường cho mục tiêu sản xuất lương thực “tại chỗ” ngoài Trái Đất, giúp phi hành gia tự chủ nguồn thực phẩm mà không phụ thuộc vào tiếp tế từ Trái Đất trong các chuyến thám hiểm sâu vào vũ trụ.

Trung Kiên/VOV- Bắc Kinh