Không chỉ là một hiện tượng khí hậu theo chu kỳ, El Niño 2026 đang được các tổ chức quốc tế và giới khoa học cảnh báo có thể trở thành một "cú sốc tổng hợp" đối với an ninh lương thực, nguồn nước và năng lượng của Châu Á. Khi biến đổi khí hậu làm gia tăng cường độ các hiện tượng cực đoan, câu hỏi đặt ra không còn là El Niño có xảy ra hay không, mà là các quốc gia trong khu vực đã chuẩn bị đến đâu để ứng phó với những tác động kinh tế ngày càng sâu rộng.

"Cần chuẩn bị ngay từ bây giờ cho một đợt El Niño có khả năng mạnh". Đó là thông điệp được Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) đưa ra trong bản cập nhật mới nhất về khí hậu toàn cầu. Theo WMO, xác suất El Niño hình thành trong giai đoạn từ tháng 6 đến tháng 8 năm 2026 là 80%, và tăng lên khoảng 90% trước tháng 11. Các mô hình dự báo cũng cho thấy hiện tượng này có thể phát triển với cường độ mạnh, dù mức độ chính xác sẽ được cập nhật trong các tháng tới.

Điều khiến giới khoa học đặc biệt lo ngại là El Niño năm nay diễn ra trong bối cảnh Trái Đất đã ấm lên khoảng 1,3 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp. Điều đó đồng nghĩa, cùng một hiện tượng khí hậu nhưng tác động sẽ nghiêm trọng hơn, với các đợt nắng nóng gay gắt hơn, hạn hán kéo dài hơn và mưa cực đoan khó lường hơn. Ông Wilfran Moufouma Okia, Trưởng bộ phận Dự báo Khí hậu của WMO, nhận định: "Việc phân loại El Nino, dù mạnh hay yếu, không phải là điều thực sự quan trọng, bởi vì El Nino sẽ gây ra hậu quả bất cứ khi nào nó xảy ra. Tùy thuộc vào thời điểm, tùy thuộc vào mức độ dễ bị tổn thương của quốc gia, đó mới là điều quan trọng nhất. Chúng tôi cung cấp thông tin về hiện tượng El Nino và hy vọng thông tin đó sẽ giúp chuẩn bị ứng phó với mối đe dọa này."

Dưới góc độ an ninh kinh tế các chuyên gia cho rằng, Châu Á được đánh giá là một trong những khu vực dễ tổn thương nhất. Thời tiết khô nóng đã bắt đầu ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất nông nghiệp ở nhiều quốc gia châu Á. Từ các cánh đồng lúa tại Thái Lan, những vùng trồng cọ dầu của Indonesia cho tới các khu vực sản xuất ngũ cốc ở Australia, lượng mưa thấp hơn trung bình đang buộc nhiều nông dân phải điều chỉnh kế hoạch gieo trồng. Điều này làm gia tăng nguy cơ thiếu hụt nguồn cung và tạo áp lực tăng giá đối với lương thực toàn cầu. Bà Dunja Dujanovic, cán bộ cấp cao về cấp cứu và phục hồi chức năng, của FAO cho rằng: “El Nino ra những hiện tượng khí hậu cực đoan, gây ra những hậu quả lớn, đặc biệt là đối với nông nghiệp và an ninh lương thực, vốn phụ thuộc vào thời tiết . Vì vậy, chúng tôi rất lo ngại rằng điều này sẽ gây ra khủng hoảng lương thực trên quy mô đáng kể vào cuối năm nay và cả đầu năm 2027. Đó là chu kỳ tự nhiên của hiện tượng El Nino”

Không chỉ nông nghiệp, nguồn nước và năng lượng cũng chịu sức ép lớn. Nắng nóng kéo dài làm nhu cầu sử dụng điện tăng cao, trong khi lượng nước về các hồ chứa suy giảm, ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất thủy điện. Đối với nhiều nền kinh tế Châu Á vẫn phụ thuộc đáng kể vào thủy điện và nông nghiệp, nguy cơ gián đoạn sản xuất, tăng chi phí năng lượng và lạm phát là hoàn toàn có thể xảy ra.

Nhận diện sớm rủi ro, nhiều chính phủ trong khu vực đã bắt đầu kích hoạt các kịch bản ứng phó. Indonesia và Malaysia tăng cường giám sát cháy rừng, kiểm soát sử dụng nguồn nước. Thái Lan và Philippines điều chỉnh kế hoạch sản xuất nông nghiệp theo các bản tin dự báo khí hậu. Trung Quốc yêu cầu các địa phương kiểm tra hệ thống hồ chứa, dự trữ vật tư phòng chống thiên tai và nâng cao năng lực cảnh báo sớm. Thay vì chỉ tập trung vào ứng phó sau thiên tai, các quốc gia đang chuyển mạnh sang quản trị rủi ro khí hậu. Trong đó, ưu tiên hàng đầu là nâng cao chất lượng dự báo sớm; xây dựng cơ chế điều phối liên ngành giữa nông nghiệp, tài nguyên nước và năng lượng; đầu tư hệ thống tích trữ nước, hiện đại hóa thủy lợi; đa dạng hóa nguồn điện, giảm phụ thuộc vào thủy điện trong mùa khô; đồng thời tăng cường hợp tác khu vực về chia sẻ dữ liệu khí tượng và điều phối nguồn nước xuyên biên giới. Theo bà Dunja Dujanovic, hiện tượng El Nino mặc dù rất đáng lo ngại, nhưng cũng là một hiện tượng giúp dự đoán các yếu tố khí hậu dễ dàng hơn. 

“Dựa trên tất cả các mô hình lịch sử, chúng ta có thể dự đoán điều gì sẽ xảy ra ở khu vực nào trên thế giới. Ví dụ, ở Châu Á, chúng ta có thể tập trung vào các cây trồng chủ lực, chẳng hạn như phân phối các giống cây trồng có khả năng chống chịu tốt hơn với điều kiện khô hạn. Chúng ta có thể khôi phục hệ thống thủy lợi. Chúng ta có thể đảm bảo cung cấp nước, thức ăn và chăm sóc thú y cho vật nuôi  khi hạn hán xảy ra. Trong trường hợp lũ lụt, chúng ta có thể sửa chữa bờ sông, khơi thông các dòng chảy" -Bà Dunja Dujanovic cho hay.

Trong một thế giới ngày càng chịu tác động của biến đổi khí hậu, El Niño không còn đơn thuần là một hiện tượng thời tiết lặp lại theo chu kỳ. Đó đang trở thành phép thử đối với năng lực quản trị, khả năng chống chịu của nền kinh tế và mức độ sẵn sàng của mỗi quốc gia trước những cú sốc khí hậu trong tương lai.