Sau 14 năm với 21 phiên đàm phán, Việt Nam và Khối Hiệp hội Thương mại tự do châu Âu (EFTA gồm Thụy Sĩ, Na Uy, Iceland và Liechtenstein) đã chính thức ký kết Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – EFTA. Trả lời phỏng vấn phóng viên Đài Tiếng nói Việt Nam, Đại sứ Na Uy tại Việt Nam Stein Iversen cho rằng việc ký kết hiệp định đánh dấu bước tiến quan trọng, đưa quan hệ hợp tác giữa Việt Nam và các nước thành viên EFTA lên tầm cao mới. Với Na Uy – một quốc gia có thế mạnh về công nghệ hàng hải, năng lượng tái tạo và phát triển bền vững, Hiệp định FTA Việt Nam – EFTA có thể thúc đẩy hợp tác song phương đi vào chiều sâu, qua đó giúp Việt Nam tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu.

PV: Thưa Đại sứ, sau quá trình đàm phán kéo dài, Hiệp định thương mại tự do Việt Nam - EFTA có ý nghĩa như thế nào đối với quan hệ kinh tế giữa Việt Nam và EFTA, đặc biệt với Na Uy trong năm kỷ niệm 55 năm thiết lập quan hệ ngoại giao?

Đại sứ Stein Iversen: Trước hết, chúng tôi rất vui mừng khi Việt Nam và EFTA đã đạt được thỏa thuận về một hiệp định thương mại tự do toàn diện. Quá trình đàm phán không hề đơn giản, nhưng kết quả đạt được thể hiện cam kết mạnh mẽ của các bên và tầm quan trọng của mối quan hệ hợp tác giữa chúng ta. Hiệp định thương mại tự do Việt Nam – EFTA sẽ mở ra thêm nhiều cơ hội cho doanh nghiệp của Thụy Sĩ, Na Uy, Iceland và Liechtenstein tiếp cận thị trường Việt Nam, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hàng hóa Việt Nam vào thị trường các nước EFTA, từ đó góp phần thúc đẩy thương mại và đưa quan hệ kinh tế giữa Việt Nam với bốn nước thành viên EFTA, đặc biệt là với Na Uy lên một tầm cao mới. Đây thực sự là một dấu mốc quan trọng trong quan hệ hợp tác giữa chúng ta.

PV: Vậy doanh nghiệp và người tiêu dùng Na Uy và Việt Nam có thể kỳ vọng những thay đổi thiết thực nào từ việc cải thiện khả năng tiếp cận thị trường?

Đại sứ Stein Iversen: Hiệp định thương mại đồng nghĩa với việc hàng hóa Việt Nam sẽ có cơ hội tiếp cận nhiều hơn tới người tiêu dùng Na Uy và ngược lại. Đối với Na Uy, Hiệp định sẽ tạo điều kiện để các mặt hàng hải sản xuất khẩu của chúng tôi gia nhập thị trường Việt Nam với mức thuế suất bằng không. Hải sản chiếm một tỷ trọng lớn trong quan hệ thương mại song phương giữa hai nước chúng ta. Điều này có nghĩa là ngày càng nhiều người tiêu dùng Việt Nam sẽ được thưởng thức món cá hồi và các mặt hàng hải sản chất lượng cao khác của Na Uy với mức giá phải chăng hơn. Ngược lại, chúng tôi cũng hy vọng người tiêu dùng Na Uy sẽ sớm được thưởng thức hương vị cafe và các loại trái cây nhiệt đới của Việt Nam. Tôi đặc biệt khuyến khích các nhà xuất khẩu và nhà sản xuất Việt Nam quan tâm nghiên cứu kỹ thỏa thuận để tận dụng các cơ hội gia nhập thị trường EFTA khi Hiệp định có hiệu lực.

PV: Thưa Đại sứ, Hiệp định thương mại tự do có thể giúp Việt Nam thu hút đầu tư, công nghệ sạch và chuyên môn quản lý chất lượng cao từ Na Uy như thế nào, và những điều kiện nào khuyến khích đầu tư dài hạn trong lĩnh vực này?

Đại sứ Stein Iversen: Hiệp định thương mại tự do (FTA) mang lại sự ổn định và tính dự đoán về mặt pháp lý, thể hiện cam kết lâu dài của các bên tham gia Hiệp định. Đây là một tín hiệu rất khả quan với các nhà đầu tư. Tốc độ tăng trưởng kinh tế ấn tượng của Việt Nam đã và đang thu hút sự quan tâm đáng kể của các nhà đầu tư Na Uy. Hiện đang có hơn 40 công ty Na Uy hoạt động tại Việt Nam. Nhiều cái tên đã trở nên quen thuộc với nhiều người Việt, ví dụ như sơn Jotun, cá hồi Salmar, hay phân bón nông nghiệp của công ty Yara v.v... Bên cạnh đó, nhiều tầu biển hoặc thân tầu hiện đại, hay các tàu chuyên dùng phục vụ cho hoạt động điện gió ngoài khơi đã được công ty VARD của Na Uy đóng tại Việt Nam và giao cho các khách hàng trên toàn thế giới. Trong khi đó, nhiều công ty cũng đang mở rộng quy mô hoạt động tại Việt Nam và một số khác đang lên kế hoạch ra nhập thị trường nhờ khuôn khổ pháp lý ổn định và dễ dự đoán và các quy trình thủ tục minh bạch hơn mà FTA tạo ra. Tôi rất lạc quan về điều này.

PV: Về chuyển đổi xanh và phát triển bền vững, theo Đại sứ, làm thế nào Hiệp định thương mại tự do (FTA) và Quan hệ đối tác chiến lược xanh có thể được cụ thể hóa thành hợp tác Na Uy - Việt Nam trong các lĩnh vực điện gió ngoài khơi, vận tải biển phát thải thấp, nuôi trồng thủy sản, kinh tế tuần hoàn và bảo vệ rừng?

Đại sứ Stein Iversen:  Quan hệ Đối tác Chiến lược Xanh và Hiệp định Thương mại Tự do (FTA) bổ trợ cho nhau rất chặt chẽ. Quan hệ Đối tác Chiến lược Xanh là khuôn khổ có tính chính trị giữa hai nước, xác định những lĩnh vực Na Uy và Việt Nam mong muốn hợp tác, trong khi FTA tạo khuôn khổ về thương mại và đầu tư để hiện thực hóa những cơ hội hợp tác đó. Kết hợp với nhau, hai văn kiện này sẽ mở ra một chương mới trong quan hệ hai nước. Điện gió ngoài khơi, nuôi trồng thủy sản bền vững, phát triển kinh tế tuần hoàn, và bảo vệ môi trường trong đó có nguồn lợi rừng cũng chính là những lĩnh vực hợp tác mà Quan hệ Đối tác Chiến lược Xanh của chúng ta đề cập tới với những lộ trình cụ thể. Đây là những lĩnh vực công nghệ Na Uy có thể mạnh cũng như đã và đang được ứng dụng ở Việt Nam. Còn một lĩnh vực tiềm năng nữa là vận tải biển xanh, phát thải thấp. FTA sẽ tạo ra những động lực mới, thực chất cho những hoạt động hợp tác này. Công nghệ và kinh nghiệm của Na Uy kết hợp với khát vọng phát triển, nguồn nhân lực và nền kinh tế năng động của Việt Nam sẽ mở ra nhiều cơ hội tạo ra giá trị cho cả hai nước, đồng thời góp phần thúc đẩy mục tiêu chuyển đổi xanh, bền vững của Việt Nam.

PV: Vậy làm thế nào FTA có thể ảnh hưởng đến quyết định đầu tư và mở rộng hoạt động tại Việt Nam của các công ty Na Uy và củng cố vai trò của Việt Nam trong chiến lược Đông Nam Á của Na Uy, thưa Đại sứ?

Đại sứ Stein Iversen: FTA sẽ giúp Việt Nam trở thành điểm đến hấp dẫn và có tính dự báo cao hơn đối với các doanh nghiệp Na Uy đang muốn đa dạng hóa thị trường và chuỗi cung ứng. Khả năng tiếp cận thị trường tốt hơn, cùng với một khuôn khổ thương mại ổn định và minh bạch, sẽ tạo thêm niềm tin để doanh nghiệp đầu tư và mở rộng hoạt động tại Việt Nam. Quan trọng hơn, FTA có thể nâng cao vai trò của Việt Nam trong chiến lược kinh doanh của Na Uy tại Đông Nam Á, không chỉ là một thị trường đang tăng trưởng mà còn là cơ sở sản xuất, chế biến và cung cấp dịch vụ cho thị trường khu vực và toàn cầu. Chúng ta đã thấy tiềm năng này trong thực tế. Cơ sở đóng tàu của VARD tại Vũng Tàu đang phục vụ thị trường khu vực và toàn cầu. Tương tự, cá thu Na Uy được nhập khẩu vào Việt Nam để chế biến và tái xuất sang các thị trường khác trong khu vực. Những ví dụ này cho thấy Việt Nam có thể đóng một vai trò quan trọng hơn trong các chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu.

PV: Nhưng để đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật, tính bền vững, khả năng truy xuất nguồn gốc, hiệu suất môi trường và quy tắc xuất xứ của EFTA, các doanh  nghiệp Việt Nam, nhất là doanh nghiệp vừa và nhỏ cần có sự chuẩn bị như thế nào, thưa Đại sứ?

Đại sứ Stein Iversen: Điều quan trọng là các doanh nghiệp cần chuẩn bị sớm và coi việc đáp ứng các tiêu chuẩn của EFTA là một phần của chiến lược nâng cao năng lực cạnh tranh. Các chính phủ đều có trách nhiệm chia sẻ thông tin đặc biệt là cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Về phía các doanh nghiệp, cần nghiên cứu kỹ hiệp định, 14 chương với độ dài 74 trang, nắm rõ các tiêu chuẩn kỹ thuật, yêu cầu về hồ sơ và quy tắc xuất xứ. Tiếp đó, phải nâng cao khả năng truy xuất nguồn gốc, từ nguyên liệu đầu vào, quy trình sản xuất đến nhà cung cấp. Bên cạnh đó cũng cần chú trọng hơn đến chất lượng, hiệu suất môi trường và tính bền vững, bởi đây ngày càng trở thành những yếu tố quan trọng trong thương mại quốc tế. Việc đáp ứng những yêu cầu này không chỉ giúp các doanh nghiệp tận dụng được cơ hội của FTA mà còn nâng cao năng lực cạnh tranh và đưa ra lộ trình để các bạn tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng quốc tế. Na Uy có thể hỗ trợ thông qua kết nối doanh nghiệp, chia sẻ kinh nghiệm và chuyên môn về tính bền vững và truy xuất nguồn gốc.

PV: Về việc thực hiện, các bước tiếp theo của Na Uy sau khi ký kết là gì, thưa Đại sứ?

Đại sứ Stein Iversen: Sau khi ký, Hiệp định sẽ được trình lên Quốc hội Na Uy phê chuẩn. Còn về việc thực hiện, trong khi chờ đợi quốc hội phê chuẩn, tôi cho rằng chúng ra có thể bắt đầu chuẩn bị cho khâu thực hiện: phổ biến thông tin, xây dựng các lộ trình và kế hoạch hành động tích cực.

Xin trân trọng cảm ơn Đại sứ.