Trong bối cảnh quan hệ Việt Nam – Vương quốc Anh được nâng tầm lên Đối tác Chiến lược Toàn diện, hai nước đang mở ra nhiều không gian hợp tác mới, từ kinh tế – thương mại đến chuyển đổi năng lượng, khoa học – công nghệ. Nhân dịp Tết Bính Ngọ, phóng viên Đài Tiếng nói Việt Nam có cuộc trao đổi với Đại sứ Vương quốc Anh Iain Frew về những chuyển động mới trong quan hệ song phương, về vai trò ngày càng nổi bật của Việt Nam trên trường quốc tế, cũng như những kỳ vọng cho chặng đường hợp tác phía trước.

PV: Xin cảm ơn Đại sứ đã dành thời gian trả lời phỏng vấn của PV Đài TNVN Thưa Đại sứ, trước tiên, xin được hỏi Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV của Việt Nam vừa kết thúc với nhiều định hướng chính sách quan trọng, đặc biệt là cách tiếp cận mới về đối ngoại. Vậy Đại sứ đánh giá như thế nào về tác động của định hướng này đối với vai trò, vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế và đối với quan hệ hợp tác Việt Nam – Vương quốc Anh?

Đại sứ Iain Frew: Việc Đại hội Đảng lần thứ XIV nâng tầm và đặt ngoại giao ngang hàng với quốc phòng và an ninh như những ưu tiên quốc gia then chốt, theo tôi là một quyết định rất quan trọng. Điều này phản ánh sự phát triển tự nhiên của ngoại giao Việt Nam trong bối cảnh mới, khi vai trò đối ngoại ngày càng có ý nghĩa then chốt trong việc bảo đảm vị thế, an ninh và thịnh vượng của đất nước trong dài hạn.

Tôi nhận thấy thời gian qua, ngoại giao Việt Nam ngày càng chủ động và tích cực hơn. Việt Nam tham gia rất hiệu quả vào các thể chế đa phương như Liên Hợp Quốc và WTO; từng đảm nhiệm hai nhiệm kỳ tại Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc, hiện là thành viên Hội đồng Nhân quyền Liên Hợp Quốc nhiệm kỳ thứ hai, đồng thời đóng góp tích cực cho các hoạt động gìn giữ hòa bình quốc tế.

Trong khu vực, Việt Nam đóng vai trò ngày càng quan trọng trong ASEAN. Hiện nay, Việt Nam là điều phối viên quốc gia của Vương quốc Anh trong ASEAN, và chúng tôi đã hợp tác rất hiệu quả trên kênh này. Ở cả phạm vi khu vực và toàn cầu, Việt Nam đang thể hiện một tiếng nói ngày càng tích cực, thể hiện mong muốn đóng góp vào hòa bình, an ninh và thịnh vượng chung. Trong bối cảnh thế giới nhiều biến động khó lường, các quốc gia như Vương quốc Anh và Việt Nam, những quốc gia tầm trung, có vai trò quan trọng trong việc cùng nhau ủng hộ trật tự quốc tế dựa trên luật lệ, các nguyên tắc của Hiến chương Liên Hợp Quốc và bảo đảm các thể chế toàn cầu tiếp tục được giữ vững và phát huy vai trò.

Một điều rất đáng chú ý là việc Đại sứ Đỗ Hùng Việt đảm nhiệm cương vị Chủ tịch của Hội nghị kiểm điểm Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân. Đây là một nhiệm vụ rất quan trọng, cho thấy rõ uy tín và vai trò ngày càng lớn của ngoại giao Việt Nam trên trường quốc tế.

Có thể nói, Vương quốc Anh thực sự hoan nghênh những hoạt động ngoại giao rất tích cực của Việt Nam. Và chúng tôi coi Việt Nam là một đối tác mạnh mẽ, có tiếng nói ngày càng lớn, và là đối tác mà chúng tôi muốn hợp tác trên nhiều vấn đề liên quan đến hòa bình và an ninh, giải quyết các thách thức toàn cầu như phát triển và khí hậu.

PV: Nói đến hợp tác giữa hai nước trong các diễn đàn, cơ chế đa phương, kể từ khi Vương quốc Anh gia nhập CPTPP, quan hệ kinh tế - thương mại song phương đã có những chuyển biến như thế nào, thưa Đại sứ?

Đại sứ Iain Frew: Việc Vương quốc Anh gia nhập khối thương mại CPTPP là một cột mốc rất quan trọng, không chỉ đối với chúng tôi, với chính khối CPTPP, mà còn đối với mối quan hệ giữa hai nước chúng ta. CPTPP bổ sung rất hiệu quả cho Hiệp định Thương mại Tự do Anh – Việt Nam, giúp tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp hai nước giao thương và đầu tư. Chúng ta đã thấy một số kết quả khá rõ rệt. Đây là mức tăng trưởng rất ấn tượng, cho thấy hiệu quả của các hiệp định thương mại tự do, đồng thời phản ánh thực tế rằng hai nền kinh tế của chúng ta ngày càng bổ trợ và hỗ trợ lẫn nhau. Có thể nói, việc nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện, cùng với việc Anh gia nhập CPTPP, tạo ra một tầm nhìn hợp tác đầy tham vọng và một tiềm năng lớn mà chúng ta mới chỉ bắt đầu khai thác.

Tôi cũng muốn nói thêm rằng, quan hệ giữa Vương quốc Anh và Việt Nam đã đạt đến tầm cao mới với việc thiết lập quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện. Hiệp định Đối tác chiến lược toàn diện đi kèm với tuyên bố nêu rõ sáu trụ cột trong quan hệ hai nước. Trên cơ sở nhiều thập kỷ hợp tác chặt chẽ hơn giữa hai nước, chúng ta đang chứng kiến ​​những lĩnh vực hợp tác chính từ năng lượng và giáo dục đến hợp tác ngoại giao, thương mại và tài chính phát triển mạnh mẽ, cùng sự gia tăng sâu sắc về lòng tin và sự hiểu biết giữa hai nước.

PV: Trong khuôn khổ hợp tác đó, năng lượng là một lĩnh vực quan trọng. Với vai trò đối tác trong JETP, Đại sứ kỳ vọng gì về quá trình chuyển đổi năng lượng của Việt Nam trong những năm tới, và các doanh nghiệp Anh có thể tham gia vào quá trình này như thế nào?

Đại sứ Iain Frew: Chuyển đổi năng lượng là nền tảng cho phát triển kinh tế của mọi quốc gia, trong đó có Việt Nam. Tôi rất tự hào khi Vương quốc Anh là một trong những quốc gia đồng dẫn dắt Đối tác Chuyển đổi Năng lượng Công bằng – JETP tại Việt Nam, và chúng tôi thấy rằng, Việt Nam đã thể hiện rất rõ quyết tâm chuyển đổi xanh thông qua Quy hoạch Điện VIII và các định hướng chiến lược của Bộ Chính trị, với mục tiêu tăng mạnh tỷ trọng năng lượng tái tạo như điện mặt trời, điện gió và thủy điện. Trong khuôn khổ JETP, chúng tôi đang hỗ trợ Việt Nam cả về tài chính lẫn kỹ thuật nhằm đẩy nhanh quá trình này.

Một ví dụ cụ thể trong khuôn khổ JETP là khoản đầu tư 480 triệu euro cho dự án thủy điện tích năng công suất 1,2 gigawatt. Quá trình chuyển đổi năng lượng và năng lượng tái tạo đòi hỏi các giải pháp lưu trữ mới và đây có thể là một phần quan trọng của lưới điện Việt Nam trong tương lai. Bên cạnh đó, hai bên cũng chia sẻ thông tin kỹ thuật và hỗ trợ rất quan trọng để hiểu cách quản lý trên lưới điện tỷ lệ ngày càng tăng của các nguồn năng lượng tái tạo không ổn định liên tục. Như chúng ta đã biết, nền kinh tế Việt Nam sẽ tăng trưởng hai chữ số trong những năm tới, và nhu cầu năng lượng sẽ tăng cao hơn nữa. Vì vậy, Việt Nam cần hành động rất nhanh chóng. Trong bối cảnh đó, các đối tác quốc tế, bao gồm cả Vương quốc Anh, sẵn sàng hợp tác chặt chẽ với Việt Nam và Chính phủ Việt Nam để thực hiện những mục tiêu này.

PV: Thưa Đại sứ, hiện nay Việt Nam đang hướng tới mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học và đặc biệt là công nghệ. Vậy Đại sứ đánh giá như thế nào về tầm nhìn chiến lược này và Vương quốc Anh có thể hỗ trợ Việt Nam trong quá trình này ra sao?

Đại sứ Iain Frew: Có thể thấy lãnh đạo Đảng và Nhà nước Việt Nam đã đặt mục tiêu rõ ràng là tránh bẫy thu nhập trung bình, và chuyển sang mô hình phát triển dựa trên khoa học và công nghệ. Đây là con đường không dễ dàng, nhưng Việt Nam đã xác định rất rõ rằng công nghệ và đổi mới sáng tạo là cốt lõi. Việt Nam không chỉ muốn sử dụng công nghệ từ bên ngoài, mà còn hướng tới việc tự sáng tạo và phát triển công nghệ mới. Tôi đã thấy những tín hiệu rất tích cực, đặc biệt trong lĩnh vực số, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn và điện tử công nghệ cao. Tôi có thể thấy những dấu hiệu rất hứa hẹn về năng lực của Việt Nam trong một số lĩnh vực cụ thể, đặc biệt là trong không gian số. Ở các lĩnh vực trọng điểm của tương lai như trí tuệ nhân tạo, chất bán dẫn hay điện tử công nghệ cao, Việt Nam đều đang có rất nhiều sáng kiến đổi mới.

Những mục tiêu này đòi hỏi sự đầu tư mạnh mẽ của Chính phủ, nhưng đồng thời cũng cần các quan hệ đối tác quốc tế. Trong hơn một thập kỷ qua, Vương quốc Anh đã triển khai hơn 50 dự án hợp tác nghiên cứu với Việt Nam thông qua Quỹ Newton, và hiện nay tiếp tục mở rộng thông qua Quỹ Hợp tác Khoa học Quốc tế.  Việt Nam đang vươn lên trong bảng xếp hạng các quốc gia đổi mới hơn, và chúng tôi rất mong muốn tiếp tục đồng hành cùng Việt Nam trên chặng đường này.

PV: Với rất nhiều tiềm năng và cơ hội phía trước, Đại sứ kỳ vọng gì về hợp tác Việt Nam - Vương quốc Anh trong thời gian tới?

Đại sứ Iain Frew: Tôi có những kỳ vọng rất tích cực. Quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện giữa hai nước đặt ra một khuôn khổ hợp tác rất tham vọng, không chỉ cho vài năm tới mà cho cả 10–20 năm tới. Chúng tôi mong muốn đưa nhân dân hai nước xích lại gần nhau hơn, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và cùng nhau giải quyết các thách thức toàn cầu về hòa bình, an ninh, phát triển và khí hậu. Những chuyến thăm cấp cao gần đây, đặc biệt là chuyến thăm Vương quốc Anh của Tổng Bí thư Tô Lâm, đã góp phần làm sâu sắc thêm quan hệ đối tác và lòng tin giữa hai nước.

Qua các dự án hợp tác cụ thể, tôi có thể thấy rằng trong nhiều tham vọng phát triển của Việt Nam cho tương lai, Vương quốc Anh sẽ là một phần của câu chuyện đó, với mong muốn hai quốc gia cùng nhau phát triển. Một ví dụ rõ nét là việc mới đây, tại Thành phố Hồ Chí Minh, lễ khánh thành Trung tâm Tài chính Quốc tế đã diễn ra với sự hợp tác và hỗ trợ của Vương quốc Anh cùng Việt Nam, Bộ Tài chính, Thành phố Hồ Chí Minh và Đà Nẵng. Chúng tôi chia sẻ kinh nghiệm về phát triển trung tâm tài chính quốc tế, từ khung thể chế, mô hình vận hành đến những yếu tố chuyên môn như hệ thống tòa án chuyên trách hay sự tham gia của các tổ chức tài chính. Tuy nhiên, Việt Nam sẽ là bên chủ động xác định hướng đi phù hợp nhất cho mình. Chúng tôi coi đây là một cầu nối hợp tác quan trọng mới trong quan hệ Việt Nam – Vương quốc Anh, và sẽ tiếp tục cùng nhau xây dựng, củng cố mối quan hệ này trong thời gian tới.

PV: Một năm mới đã đến, Đại sứ có cảm nhận như thế nào trong những ngày Tết này, và có thông điệp hay lời chúc nào mà Đại sứ muốn gửi tới người dân Việt Nam?

Đại sứ Iain Frew: Tôi nhận thấy nhiều điểm tương đồng giữa Tết của Việt Nam với lễ Giáng sinh và dịp đón năm mới ở Vương quốc Anh, đặc biệt là tinh thần hướng về gia đình và sự gắn kết. Đây là thời điểm trong năm mà các gia đình đều quây quần bên nhau, ăn mừng, một khoảng thời gian rất ấm áp và đầy gắn kết. Năm nay là năm thứ tư tôi đón tết ở Việt Nam. Và năm Ngựa có một ý nghĩa rất thú vị. Chú ngựa Bính Ngọ mang ý nghĩa về năng lượng, đam mê và lòng dũng cảm, cũng là những phẩm chất mà tôi thấy rất rõ ở người Việt Nam. Trong một thế giới nhiều biến động, tinh thần ấy càng trở nên quan trọng. Nhân dịp năm mới, tôi xin chúc người dân Việt Nam và quý thính giả của Đài TNVN một năm mới ấm áp, hạnh phúc và khỏe mạnh. Tôi mong rằng, mối quan hệ đối tác giữa Vương quốc Anh và Việt Nam sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ, và mối liên kết giữa nhân dân hai nước sẽ ngày càng bền chặt trong năm Bính Ngọ này. Tôi muốn chia sẻ lời chúc mừng cho người dân Việt Nam. Chúc sức khoẻ, hạnh phúc và thành công cho năm Bính Ngọ.

PV: Xin trân trọng cảm ơn Đại sứ.