Trước đây, hiệu quả sản xuất nông nghiệp của nước ta thường được đánh giá bằng năng suất cao, sản lượng lớn. Vì mục tiêu đảm bảo an ninh lương thực quốc gia, việc sử dụng phân bón hóa học, thuốc bảo vệ thực vật, khai thác đất đai và tài nguyên ở cường độ cao trở nên phổ biến. Hiện nay, mô hình tăng trưởng dựa vào năng suất cao, sản lượng lớn đang bộc lộ rõ những hạn chế. Sức khoẻ đất suy giảm nghiêm trọng, nguồn tài nguyên nước bị khai thác cạn kiệt và ô nhiễm, trong khi chi phí sản xuất tăng cao. Nông nghiệp là một trong những ngành sản xuất có lượng phát thải khí nhà kính lớn. Vì vậy, thay đổi phương thức sản xuất không chỉ để cải thiện thu nhập cho nông dân, mà còn là nhiệm vụ quan trọng trong chiến lược giảm phát thải của quốc gia.

Tại Hợp tác xã Thương mại Dịch vụ Nông nghiệp Cây Trôm (xã Khánh Hưng – tỉnh Tây Ninh), bà con nông dân đang áp dụng phương thức sản xuất lúa phát thải thấp. Việc áp dụng quy trình canh tác tiên tiến giúp thành viên của HTX giảm lượng giống gieo sạ, giảm lượng phân bón nhưng vẫn bảo đảm năng suất lúa. Việc quản lý nguồn nước tưới được thực hiện bằng giải pháp công nghệ giúp người dân giảm chi phí nhân công, đồng thời giảm phát thải khí mê-tan trên đồng ruộng. Người nông dân hiểu rằng, một héc-ta đất không chỉ được tính bằng sản lượng lúa thu hoạch, mà còn được đo bằng độ màu mỡ của đất, chất lượng môi trường sản xuất, khả năng tiết kiệm nước, giảm phát thải và tạo ra sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn ngày càng cao của thị trường. Anh Bùi Văn Tuấn – Giám đốc HTX Thương mại Dịch vụ Nông nghiệp Cây Trôm cho biết: "Tập trung nhất là quy trình sản xuất làm sao để nâng chất lượng hạt gạo thì đến thời điểm này 99% sản lượng lúa của HTX đạt được tiêu chuẩn như SRB, dư lượng thuốc BVTV để đi vào những thị trường cao cấp như châu Âu, Mỹ. Mình chuẩn bị ngay từ đầu là đánh giá về môi trường, đất sản xuất, nguồn nước và hình thành chuỗi liên kết đảm bảo theo xu hướng mới".

Kinh tế tuần hoàn được đánh giá là giải pháp quan trọng để ngành nông nghiệp tái cơ cấu theo hướng bền vững trong bối cảnh ô nhiễm môi trường sản xuất, biến đổi khí hậu và dịch bệnh ngày càng trở nên trầm trọng. Phương thức sản xuất xanh giúp người nông dân thuận lợi khi áp dụng khoa học công nghệ vào quy trình sản xuất, từ đó giảm công lao động, tăng năng suất và hiệu quả kinh tế. Trong lĩnh vực chăn nuôi, sản phẩm tạo ra từ mô hình sản xuất hữu cơ tuần hoàn được đánh giá cao về chất lượng nên có giá bán cao hơn từ 10% – 20% so sản phẩm sản xuất theo hình thức truyền thống.

Nhận thức được hiệu quả kinh tế và lợi ích môi trường của mô hình chăn nuôi tuần hoàn nên hiện nay bà con nông dân ở một số địa phương đang từng bước khai thác, tận dụng hiệu quả nguồn phụ phẩm nông nghiệp để kéo dài chuỗi giá trị. Anh Dương Văn Hồng, Giám đốc HTX Chăn nuôi bò và Dịch vụ sản xuất nông nghiệp Nga My (xã Điềm Thuỵ, tỉnh Thái Nguyên) cho rằng, áp dụng mô hình chăn nuôi tuần hoàn gắn với sản xuất nông nghiệp xanh đem lại nhiều lợi ích cho người nông dân. "Mình thấy chăn nuôi tuần hoàn và sản xuất xanh thế này được mấy cái lợi ích kép, cái lớn nhất là bảo vệ môi trường, thứ hai là tạo thêm được thu nhập từ nguồn phân đáng lẽ phải bỏ đi và ảnh hưởng đến môi, nhưng ngược lại có thêm nguồn thu từ con trùn và nguồn phân hữu cơ để bón cây, đỡ được chi phí đầu vào. Khi mình đã làm một thời gian và thấy hiệu quả thực sự thì bà con tự động bảo nhau làm thôi" - anh Dương Văn Hồng khẳng định.

Trong định hướng đổi mới mô hình tăng trưởng từ “nâu” sang “xanh” của ngành nông nghiệp xác định việc phát triển phải dựa trên nền tảng ứng dụng các thành tựu khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Tăng trưởng xanh đang trở thành một trong những hướng đi quan trọng. Vì thế, hoạt động sản xuất nông nghiệp hiện nay không thể tiếp tục phát triển dựa vào việc khai thác cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên, tàn phá môi trường sinh thái. Phát triển xanh không chỉ là vấn đề công nghệ hiện đại hay những dự án quy mô lớn, mà cần bắt đầu từ sự thay đổi trong tư duy của mỗi người sản xuất. Khi người nông dân hiểu rằng, bảo vệ đất chính là bảo vệ sinh kế của mình, giảm phát thải là cách nâng cao giá trị nông sản, tận dụng phụ phẩm là để kéo dài chuỗi sản xuất và tạo ra nguồn thu nhập mới thì quá trình chuyển đổi xanh sẽ thực sự bền vững.

Theo ông Lê Quốc Thanh – Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Quốc gia, thị trường trong nước và xuất khẩu đang đặt ra tiêu chuẩn ngày càng cao liên quan đến môi trường và phát thải khí nhà kính. Đẩy mạnh sản xuất xanh là giải pháp để nông sản nước ta nâng cao sức cạnh tranh trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Quan điểm phát triển nông nghiệp hiện nay là phải sản xuất xanh hơn, phát thải thấp hơn và gia tăng giá trị kinh tế từ nguồn phụ phẩm. Để làm được điều này, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi có vai trò đặc biệt quan trọng. Việc ứng dụng công nghệ số giúp người nông dân, hợp tác xã quản lý hiệu quả nguồn tài nguyên đất – nước, theo dõi việc sử dụng phân bón, điều chỉnh thành phần dinh dưỡng phù hợp cho cây trồng, vật nuôi. Ông Lê Quốc Thanh nhấn mạnh: "Khi chất thải nhiều hơn khả năng xử lý thì nó đặt ra vấn đề rất nặng nề và áp lực của dịch bệnh, của những vấn đề về môi trường rất lớn. Chính vì vậy phải có các giải pháp về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo. Kinh tế tuần hoàn phát triển bền vững là khi chúng ta làm chủ được các giải pháp khoa học công nghệ. Ví dụ các men vi sinh có thể phân giải nhanh để kiểm soát mùi và các vấn đề liên quan chất thải chăn nuôi, kể cả những biện pháp sinh học như nuôi trùn quế, ruồi lính đen. Như vậy chỉ có khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo mới giải quyết được".

Từ một nền nông nghiệp dựa nhiều vào khai thác tài nguyên thiên nhiên, Việt Nam đang hướng tới mô hình tăng trưởng xanh và bền vững. Cam kết của Việt Nam trong việc giảm phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 đang tạo ra những chuyển động mạnh mẽ trên đồng ruộng, trang trại chăn nuôi của người nông dân, hợp tác xã. Phát triển nông nghiệp xanh không chỉ góp phần hiện thực hoá cam kết của Việt Nam trước cộng đồng quốc tế, mà còn giúp sinh kế của hàng chục triệu nông dân bền vững hơn trong tương lai./.

Một số nội dung đáng chú ý khác trong chương trình:

- Phát huy lực lượng tại chỗ ở mỗi bản làng trong phòng chống thiên tai.

- Hà Nội hỗ trợ người dân phát triển kinh tế dưới tán rừng. 

- Giải pháp phòng bệnh thuỷ sản bằng công nghệ tuần hoàn nước.