Ở những vùng thường xuyên ngập lụt tại miền Trung và Tây Nguyên, khi mưa lớn, nước lũ dâng cao, điều người dân cần nhất không chỉ là sự hỗ trợ khẩn cấp mà còn là một nơi trú tránh an toàn, đủ sức chống chọi với thiên tai. Từ những căn nhà phao do người dân tự xây dựng, đến những ngôi nhà tránh lũ cộng đồng được hình thành từ sự chung tay, góp sức của bà con, nhiều mô hình đang cho thấy một cách ứng phó thiết thực: chủ động chuẩn bị nơi tránh trú để bảo vệ tính mạng, tài sản và cuộc sống của chính mình.

Thôn Tân Hóa, xã Kim Phú, tỉnh Quảng Trị, thuộc địa bàn huyện Minh Hóa, tỉnh Quảng Bình trước đây, nằm trong khu vực được ví như “rốn lũ”, “túi đựng nước”. Sau nhiều lần trải qua những trận lũ dữ, bà con đã tích lũy kinh nghiệm, tìm cách thích nghi và từng bước chủ động sống chung với thiên tai.

Nếu như trước đây, mỗi khi nước dâng, người dân phải chạy lên những lèn đá cao, mang theo chút lương thực, tài sản để chờ nước rút, thì nay, nhà phao đã trở thành điểm tựa an toàn cho nhiều gia đình. Toàn thôn hiện có hơn 600 nhà phao chống ngập lụt. Trước mùa mưa bão, người dân chủ động kiểm tra nhà, chuẩn bị lương thực, đưa đồ đạc và những tài sản thiết yếu lên nơi tránh trú.

Thực tế tại Tân Hóa cũng cho thấy, mô hình nhà phao đặc biệt phù hợp với những nơi nước lũ thường dâng lên từ từ, không có sóng lớn. Những căn nhà này giúp người dân có thể trú tránh an toàn hơn ngay tại khu vực sinh sống, đồng thời hạn chế việc phải di chuyển tài sản trong tình huống khẩn cấp.

Nếu nhà phao là giải pháp giúp từng hộ dân chủ động thích ứng với lũ lụt, thì tại tỉnh Đắk Lắk, những ngôi nhà tránh lũ cộng đồng lại cho thấy sức mạnh của sự chung tay, góp sức giữa các gia đình và người dân trong cùng một thôn, xóm.

Tại thôn Hiệp Đồng, xã Hòa Xuân, tỉnh Đắk Lắk, khu vực hạ lưu sông Bàn Thạch, trận lũ lịch sử năm 2025 đã khiến hàng chục ngôi nhà bị đổ sập, cả làng chìm trong nước, nhiều gia đình gần như mất trắng. Sau những mất mát ấy, nhu cầu có một nơi trú tránh an toàn khi mưa lũ xảy ra trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Khi địa phương có chủ trương xây dựng nhà tránh lũ cộng đồng nhưng gặp khó khăn về quỹ đất, gia đình ông Nguyễn Văn Liễm và bà Trần Thị Miền đã tự nguyện hiến hơn 400 mét vuông đất để xây dựng công trình.  Tinh thần ấy tiếp tục được thể hiện tại thôn 1, xã Xuân Lãnh, tỉnh Đắk Lắk. Dù cuộc sống quanh năm còn nhiều khó khăn, gia đình ông Nguyễn Văn Lang vẫn tự nguyện hiến 300 mét vuông đất để xây dựng nhà tránh bão lũ cộng đồng:

Đến nay, khoảng 100 nhà tránh lũ cộng đồng đã được xây dựng tại các địa bàn xung yếu của tỉnh Đắk Lắk; trong đó, gần 2.000 mét vuông đất do 5 hộ dân tự nguyện hiến tặng. Những con số ấy cho thấy sự đóng góp của người dân có ý nghĩa quan trọng trong việc tạo dựng các công trình phòng, chống thiên tai tại cơ sở.

Trong cuộc chiến với thiên tai ngày càng khó lường, sự chủ động của người dân chính là một phần quan trọng của năng lực phòng, chống thiên tai tại cơ sở. Và những căn nhà tránh lũ được dựng lên từ sự sẻ chia, đồng lòng của cộng đồng không chỉ là nơi trú ẩn trước những cơn lũ dữ, mà còn là điểm tựa để người dân miền Trung, Tây Nguyên vững vàng hơn, an toàn hơn trước thiên tai.