Tổng giá trị xuất khẩu nông, lâm, thủy sản 7 tháng năm 2026 lên con số gần 42,8 tỷ USD, tăng 7,5% so với cùng kỳ năm trước. Đặc biệt, ngành rau quả có kết quả xuất khẩu nổi bật với kim ngạch 8 tháng năm nay đạt gần 5,87 tỷ USD, tăng 21,8% so với cùng kỳ năm trước.

Để đạt được những con số đáng mừng này, nông sản thực phẩm của nước ta đã đáp ứng những tiêu chuẩn, quy định ngày càng khắt khe và liên tục cập nhật về an toàn vệ sinh thực phẩm và kiểm dịch động thực vật (SPS) của nước nhập khẩu. Đây được coi là chìa khoá để mở ra cánh cửa xuất khẩu tới các thị trường khó tính và các thị trường lớn như Trung Quốc, EU, Mỹ, Nhật Bản.

Thị trường thế giới liên tục cập nhật các quy định về an toàn thực phẩm và kiểm dịch động, thực vật (SPS), đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với nông sản nhập khẩu. Theo ông Ngô Xuân Nam, Phó Giám đốc Văn phòng SPS Việt Nam, EU tiếp tục là một trong những thị trường có số lượng thông báo quy định về an toàn thực phẩm và kiểm dịch động thực vật (SPS) lớn nhất. Chỉ riêng trong nửa đầu năm nay, WTO đã ghi nhận 601 thông báo SPS mới, trong đó EU có 74 thông báo, chiếm 12,3%. Điểm đáng chú ý nhất là EU tiếp tục điều chỉnh mức dư lượng tối đa thuốc bảo vệ thực vật. Khoảng 50% những thay đổi về mức dư lượng tối đa thuốc bảo vệ thực vật có khả năng tác động trực tiếp đến các mặt hàng nông sản xuất khẩu của Việt Nam.

Ông Ngô Xuân Nam cho biết: Điều doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý là EU không quy định chung cho từng nhóm nông sản mà quy định rất cụ thể đối với từng loại sản phẩm. Cùng một hoạt chất nhưng mức dư lượng tối đa áp dụng đối với rau thơm, rau cải, bí, su hào hay các loại trái cây có thể khác nhau. Vì vậy, doanh nghiệp phải theo dõi từng quy định cụ thể của từng mặt hàng để xây dựng chương trình giám sát phù hợp.

Bên cạnh đó, theo TS Trương Tất Đơ, Cục Lâm nghiệp và Kiểm Lâm, quy định chống mất rừng của EU (EUDR) cũng là một thách thức không nhỏ cho các doanh nghiệp xuất khẩu nông sản của nước ta khi xuất khẩu vào thị trường này:

Không chỉ có EU là thị trường đặt ra nhiều quy định, Trung Quốc - thị trường chiếm thị phần lớn nhất trong xuất khẩu nông sản của nước ta cũng liên tục thay đổi quy định về an toàn thực phẩm và kiểm dịch động thực vật. Theo quy định mới của Nghị định 280, điểm quan trọng nhất doanh nghiệp cần lưu ý là phải xác định đúng nhóm sản phẩm của mình thuộc diện đăng ký qua cơ quan có thẩm quyền hay doanh nghiệp được tự đăng ký trực tiếp trên hệ thống CIFER của Hải quan Trung Quốc. Hiện có gần 2.600 nhóm sản phẩm thuộc diện phải đăng ký qua cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam, trong khi nhiều nhóm sản phẩm khác, doanh nghiệp có thể tự đăng ký và tự chịu trách nhiệm.

Theo các cơ quan chuyên môn, dù nhiều quy định kế thừa từ Lệnh 248 trước đây, nhưng cách thức quản lý mới của phía Trung Quốc đang chuyển mạnh sang cơ chế đánh giá rủi ro và hậu kiểm chặt chẽ hơn, buộc doanh nghiệp phải rà soát lại toàn bộ quy trình sản xuất và hồ sơ pháp lý. Bà Vũ Thị Huyền Vinh, Phòng An toàn thực phẩm, Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường lưu ý nhiều doanh nghiệp hiện vẫn gặp lỗi rất cơ bản khi khai báo hồ sơ, như: “Có trường hợp chỉ sai khác nhỏ về thông tin hoặc bản scan mờ, dấu không rõ cũng khiến hồ sơ bị trả lại và doanh nghiệp phải làm lại từ đầu. Theo hướng dẫn của cơ quan chuyên môn, toàn bộ tài liệu tải lên hệ thống phải là bản gốc hoặc bản dịch công chứng bằng tiếng Anh hoặc tiếng Trung…

Điều đáng lưu ý là cơ chế kiểm soát của EU, Trung Quốc hay các thị trường khác không chỉ tác động đến từng doanh nghiệp riêng lẻ. Chỉ cần một doanh nghiệp vi phạm, uy tín của cả ngành hàng Việt Nam cũng có thể bị ảnh hưởng. Vì vậy, việc kiểm soát chất lượng không còn là trách nhiệm của từng doanh nghiệp mà là trách nhiệm chung của cả chuỗi sản xuất và cơ quan quản lý.