Sáng 15/9, tại Hà Nội, Cảnh sát biển Việt Nam tổ chức Hội nghị sơ kết 2 năm thực hiện Đề án tổ chức Cuộc thi “Em yêu biển, đảo quê hương” trên phạm vi toàn quốc giai đoạn 2024-2030 và tổng kết Cuộc thi năm học 2025-2026. Trung tướng Bùi Quốc Oai, Chính ủy Cảnh sát biển Việt Nam chủ trì Hội nghị.

Sau 2 năm triển khai, 117 cuộc thi được tổ chức tại 22 tỉnh, thành phố, thu hút 481.950 học sinh của 919 trường THCS. Hơn 12.793 video, tác phẩm, bài dự thi; hơn 3.000 lượt tin, gần 40 phóng sự, hơn 300 bài viết cùng hàng triệu lượt tiếp cận trên các nền tảng số cho thấy cuộc thi đã vượt khỏi khuôn khổ một sân chơi tìm hiểu kiến thức, trở thành một hoạt động giáo dục có sức lan tỏa rộng.

Tuy nhiên, chính quy mô ngày càng lớn cũng đặt ra yêu cầu phải nhìn nhận sâu hơn về chất lượng và hiệu quả thực chất. Bởi mục tiêu cuối cùng không phải là có thêm bao nhiêu cuộc thi, bao nhiêu học sinh dự thi, mà là những kiến thức về biển đảo có thực sự được các em tiếp nhận, ghi nhớ và chuyển hóa thành tình cảm, ý thức trách nhiệm hay không.

Từ thực tiễn tổ chức, Thiếu tướng Trần Văn Hậu, Chính ủy Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 1, thẳng thắn chỉ ra vẫn có học sinh chưa trả lời được những câu hỏi rất cơ bản trong chương trình phổ thông, trong khi một số phần hùng biện dù giàu cảm xúc vẫn còn những sai sót về kiến thức, bản đồ, hình ảnh, trang phục, điều lệnh.

Những hạn chế này đặt vấn đề không chỉ với ban tổ chức mà cả quá trình phối hợp phía sau cuộc thi. Nếu việc ôn luyện chưa thực chất, nhà trường chưa dành sự quan tâm đúng mức, những kiến thức về chủ quyền biển đảo dù được đưa lên sân khấu cũng khó trở thành hiểu biết bền vững của học sinh.

Ở Quảng Ngãi, cách làm cho thấy một hướng tiếp cận khác. Ông Nguyễn Ngọc Thái, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Quảng Ngãi cho biết, ngay từ khi xây dựng kế hoạch, Cảnh sát biển và ngành giáo dục đã thống nhất về nội dung, hình thức, quy mô, đối tượng, thời gian, địa điểm; đồng thời huy động chính quyền, nhà trường và các lực lượng cùng tham gia. Quảng Ngãi đạt giải Nhất khu vực và giải Ba toàn quốc, nhưng theo ông Thái, giá trị quan trọng hơn là cuộc thi góp phần gieo tình yêu quê hương, đất nước và trách nhiệm công dân từ sớm.

Từ thực tiễn ấy, một kinh nghiệm được Cảnh sát biển xác định là không thể tổ chức cuộc thi theo cách đơn lẻ. Đại tá Lê Văn Tú, Chính ủy Bộ Tư lệnh Cảnh sát biển 3 cho rằng, phải hình thành cơ chế phối hợp giữa Cảnh sát biển với ngành giáo dục, nhà trường, chính quyền và cơ quan báo chí ngay từ đầu. Khi các lực lượng cùng vào cuộc, cuộc thi mới có thể trở thành hoạt động giáo dục thường xuyên, lâu dài trên địa bàn.

Một điểm được các đại biểu nhấn mạnh là trải nghiệm thực tế phải trở thành một phần quan trọng của cuộc thi. Bà Vũ Thu Hường, Trưởng phòng Sự kiện văn hóa, Ban Văn hóa Giải trí, Đài Truyền hình Việt Nam, cho rằng nếu chỉ dừng ở câu hỏi, sân khấu và những hình ảnh minh họa, thông điệp về biển đảo dễ trở nên chung chung. Khi học sinh trực tiếp đến với biển, tàu, cán bộ chiến sĩ, các hoạt động thực thi pháp luật, cứu hộ, cứu nạn…, kiến thức sẽ được nối với trải nghiệm và cảm xúc.

Từ những kết quả và hạn chế được chỉ ra, hướng đi thời gian tới được xác định là mở rộng nhưng phải đi cùng nâng chất. Ngân hàng câu hỏi sẽ được rà soát theo hướng phù hợp với trình độ, tâm sinh lý học sinh trung học cơ sở, giảm nội dung pháp luật quá chuyên sâu, khô cứng, tăng những vấn đề gần gũi, thiết thực; đồng thời cập nhật kiến thức mới về biển đảo, trong đó có những nội dung liên quan Nghị quyết 20 về xây dựng Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh.

Cùng với đó là đẩy mạnh thi trực tuyến, hoàn thiện nền tảng công nghệ, tập huấn đội ngũ cán bộ, nghiên cứu lại format và cách chia cụm thi; từng bước mở rộng đối tượng tới học sinh THPT, mở rộng từ địa bàn ven biển tới các địa phương nội địa, miền núi. Công tác truyền thông cũng được đặt từ sớm hơn, với sự tham gia sâu hơn của các cơ quan báo chí, truyền hình.

Kết luận Hội nghị, Trung tướng Bùi Quốc Oai, Chính ủy Cảnh sát biển Việt Nam, yêu cầu tiếp tục nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các cấp đối với Đề án 3934, xác định đây là nhiệm vụ chính trị thường xuyên, quan trọng, một mũi nhọn cần tập trung của Cảnh sát biển Việt Nam. Đến năm 2027 phấn đấu hoàn thành tổ chức Cuộc thi tại 100% địa phương ven biển, đồng thời tiếp tục mở rộng phạm vi, tăng số lượng và đa dạng hình thức thi, nhưng phải bảo đảm không ảnh hưởng nhiệm vụ chính trị trung tâm của lực lượng.

Chặng đường tiếp theo của “Em yêu biển, đảo quê hương” không chỉ là mở rộng sức lan tỏa, mà phải làm cho sức lan tỏa ấy đi sâu hơn vào nhận thức. Bởi với một cuộc thi về biển đảo, thành công cuối cùng không nằm ở số lượng người dự thi hay giải thưởng, mà ở việc mỗi học sinh hiểu đúng hơn về chủ quyền, yêu hơn biển đảo quê hương và ý thức rõ hơn trách nhiệm của mình với Tổ quốc.

Hà Phương