Việt Nam có hơn một triệu km² vùng biển, hàng chục nghìn tàu cá và hàng triệu lao động sống dựa vào biển. Mỗi chuyến vươn khơi không chỉ tạo ra giá trị kinh tế mà còn góp phần khẳng định sự hiện diện dân sự hợp pháp của Việt Nam trên các vùng biển truyền thống. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của nghề cá là những yêu cầu ngày càng chặt chẽ về quản lý hoạt động khai thác, bảo vệ nguồn lợi thủy sản và tuân thủ các quy định của pháp luật Việt Nam cũng như các cam kết quốc tế. Chính vì vậy, cùng với tuần tra, kiểm tra, kiểm soát và thực thi pháp luật, Cảnh sát biển Việt Nam xác định tuyên truyền, phổ biến pháp luật là một trong những giải pháp căn cơ để phòng ngừa vi phạm ngay từ gốc.

Mặt trời vừa nhô lên khỏi mặt biển cũng là lúc cảng cá Lý Sơn (đặc khu Lý Sơn, Quảng Ngãi) nhộn nhịp tiếng máy tàu chuẩn bị cho một chuyến vươn khơi mới. Trên tàu cá QNg 96597, ngư dân Dương Quang Đạo cùng bạn thuyền cẩn thận kiểm tra từng hạng mục trước giờ xuất bến: nhiên liệu, ngư lưới cụ, lương thực, máy thông tin liên lạc và đặc biệt là thiết bị giám sát hành trình (VMS). Đó là công việc mà vài năm trước, nhiều ngư dân chưa thực sự coi trọng.

"Giờ tàu ra khơi hay neo đậu đều phải bật máy định vị. Chúng tôi biết rõ vùng nào được phép đánh bắt, vùng nào không. Đặc biệt, vừa rồi có một số tàu cá Quảng Ngãi bị xử phạt do vi phạm khai thác IUU nên bà con càng nhắc nhau phải chấp hành đúng quy định, không để xảy ra vi phạm", ông Đạo chia sẻ.

Lời nói mộc mạc ấy phản ánh một sự thay đổi đáng kể trong nhận thức của ngư dân. Từ chỗ chỉ quan tâm đến sản lượng đánh bắt, nhiều người đã coi việc chấp hành pháp luật là điều kiện tiên quyết để mỗi chuyến biển được an toàn, hiệu quả và bền vững.

Sự chuyển biến ấy không tự nhiên mà có. Đó là kết quả của một quá trình nhiều năm lực lượng Cảnh sát biển Việt Nam kiên trì đưa pháp luật đến với ngư dân bằng nhiều hình thức gần gũi, thiết thực; giúp bà con hiểu rằng chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) không chỉ là yêu cầu để gỡ "thẻ vàng" của Ủy ban châu Âu (EC), mà trước hết là bảo vệ sinh kế của chính mình, bảo vệ nguồn lợi thủy sản và gìn giữ hình ảnh nghề cá Việt Nam.

Với vai trò là lực lượng thực thi pháp luật trên biển và là lực lượng nòng cốt trong  thực hiện chống khai thác IUU, những năm qualực lượng Cảnh sát biển lựa chọn cách tiếp cận gần dân hơn: đưa cán bộ xuống cảng cá, lên tàu, đến các xã ven biển, gặp gỡ từng chủ tàu, từng thuyền trưởng để giải thích quy định của Luật Biển Việt Nam, Luật Thủy sản, hướng dẫn sử dụng thiết bị VMS, phổ biến quy định chống khai thác IUU và giải đáp những vướng mắc phát sinh trong quá trình đánh bắt. Pháp luật, vì thế, không còn là những điều khoản khô cứng trên giấy, mà trở thành "kim chỉ nam" để ngư dân yên tâm vươn khơi đúng luật. Những cuộc gặp gỡ như thế đã trở thành hình ảnh quen thuộc ở nhiều địa phương ven biển.

Đại tá Ngô Minh Tùng, Phó Tham mưu trưởng Cảnh sát biển Việt Nam chia sẻ: "Muốn ngư dân chấp hành pháp luật thì trước hết phải để bà con hiểu pháp luật. Bởi tuyên truyền pháp luật không thể chỉ đọc các điều khoản hay phát tài liệu, mà phải giải thích bằng những câu chuyện thực tế, những vụ việc đã xảy ra để người dân thấy rõ hậu quả của việc vi phạm”.

Cũng theo Đại tá Ngô Minh Tùng, có khi buổi tuyên truyền diễn ra ngay trên boong tàu, có khi dưới mái nhà văn hóa thôn hay tại các cảng cá trước giờ tàu xuất bến. Những câu hỏi mà ngư dân quan tâm luôn rất cụ thể: nếu thiết bị giám sát hành trình mất tín hiệu thì xử lý ra sao? Khi gặp tàu nước ngoài cần ứng xử thế nào? Khu vực nào được phép khai thác, khu vực nào phải tránh? Ghi nhật ký khai thác như thế nào để đúng quy định? Mỗi câu hỏi đều được cán bộ Cảnh sát biển giải đáp cặn kẽ. Chính sự gần gũi ấy đã giúp những quy định vốn khô khan trở nên dễ hiểu, dễ nhớ và dễ thực hiện.

Không chỉ tuyên truyền, Cảnh sát biển còn đồng hành cùng ngư dân bằng nhiều việc làm thiết thực. Những lá cờ Tổ quốc mới được trao tận tay trước mỗi chuyến biển, những túi thuốc y tế, áo phao, bình chữa cháy hay phần quà hỗ trợ các gia đình khó khăn đều mang ý nghĩa lớn hơn giá trị vật chất. Đó là thông điệp để ngư dân hiểu rằng phía sau mỗi chuyến vươn khơi luôn có lực lượng chức năng sát cánh.

Theo Trung tướng Bùi Quốc Oai, Chính ủy Cảnh sát biển Việt Nam: Đối với lực lượng Cảnh sát biển, mỗi ngư dân hiểu luật và tự giác chấp hành pháp luật chính là một "thành công" của công tác tuyên truyền. Bởi phòng ngừa luôn hiệu quả và bền vững hơn xử lý vi phạm. Đó cũng là hành trình thầm lặng mà những cán bộ làm công tác tuyên truyền của lực lượng Cảnh sát biển vẫn đang bền bỉ thực hiện mỗi ngày, để từ những bến cảng, những làng chài ven biển, ý thức thượng tôn pháp luật tiếp tục lan tỏa theo từng con tàu vươn khơi.

"Bà con ngư dân hãy luôn yên tâm vươn khơi, bám biển và cùng với Cảnh sát biển Việt Nam, các lực lượng khác như Hải quân, Kiểm ngư, Bộ đội Biên phòng cùng các lực lượng chức năng quyết tâm bảo vệ vững chắc chủ quyền biển, đảo thiêng liêng của Tổ quốc; luôn sát cánh, sẵn sàng hỗ trợ, bảo vệ ngư dân trong mọi tình huống, góp phần tạo dựng môi trường hoạt động trên biển an toàn, thuận lợi và đúng quy định pháp luật", Trung tướng Bùi Quốc Oai khẳng định.

Theo Trung tướng Bùi Quốc Oai, khi được trang bị đầy đủ kiến thức pháp luật, có niềm tin và được tạo điều kiện yên tâm vươn khơi, mỗi ngư dân sẽ trở thành một tuyên truyền viên về pháp luật trên biển; mỗi con tàu không chỉ là phương tiện mưu sinh mà còn là những "cột mốc sống", góp phần bảo vệ chủ quyền biển, đảo và xây dựng nghề cá phát triển bền vững.

Và đó cũng chính là điều mà lực lượng Cảnh sát biển Việt Nam đã bền bỉ vun đắp trong nhiều năm qua: đưa pháp luật đến gần hơn với ngư dân, để mỗi chuyến biển không chỉ mang theo khát vọng vươn khơi, bám biển, mà còn mang theo ý thức thượng tôn pháp luật. Khi mỗi ngư dân hiểu luật, chấp hành đúng pháp luật và nói không với khai thác IUU, hành trình gỡ "thẻ vàng" của EC sẽ có thêm động lực; đồng thời góp phần xây dựng một nghề cá hiện đại, có trách nhiệm, phát triển bền vững và bảo vệ vững chắc chủ quyền biển, đảo của Tổ quốc.

Thu Lan