Cục Phòng vệ thương mại (PVTM), Bộ Công Thương dự báo, năm 2026 xu hướng bảo hộ thương mại tiếp tục gia tăng, đòi hỏi phải chủ động, nâng cao hiệu quả công tác phòng vệ thương mại. Trong đó, cùng với sự hỗ trợ, đồng hành của cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp xuất khẩu cần không ngừng nâng cao năng lực ứng phó. PV Nguyên Long phỏng vấn bà Trương Thùy Linh - Phó Cục trưởng Cục Phòng vệ thương mại về các nhiệm vụ trọng tâm trong năm 2026.

PV. Xin bà cho biết, việc gia tăng các vụ điều tra Phòng vệ thương mại (PVTM) thời gian gần đây nói lên điều gì?

Phó Cục trưởng Trương Thùy Linh: Thực tế cho thấy, việc gia tăng cả về số lượng và độ phức tạp của các vụ điều tra PVTM thời gian gần đây phản ánh một bức tranh đa chiều về vị thế xuất khẩu của Việt Nam cũng như bối cảnh thương mại quốc tế hiện nay.

Trước hết, ở góc độ tích cực, điều này cho thấy năng lực sản xuất và xuất khẩu của Việt Nam ngày càng được nâng cao, quy mô và thị phần hàng hóa Việt Nam tại các thị trường lớn tiếp tục mở rộng, nhiều mặt hàng chiếm thị phần đáng kể tại các thị trường nhập khẩu.

 Khi hàng hóa Việt Nam gia tăng về kim ngạch và khả năng cạnh tranh, đặc biệt về giá và chất lượng, thì việc các các nước sử dụng công cụ PVTM để bảo vệ ngành sản xuất trong nước của họ là xu thế khó tránh khỏi.

Ngoài ra, việc tái cơ cấu chuỗi cung ứng toàn cầu, dịch chuyển đầu tư và xu hướng “đa dạng hóa nguồn cung” sau các biến động kinh tế - địa chính trị đã khiến Việt Nam trở thành điểm đến sản xuất và xuất khẩu quan trọng, qua đó làm gia tăng sự chú ý của các cơ quan điều tra nước ngoài đối với hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam

Bên cạnh đó, trong bối cảnh thương mại quốc tế diễn biến phức tạp, xu hướng bảo hộ thương mại tại nhiều quốc gia đang gia tăng. Đáng chú ý, phạm vi và hình thức điều tra PVTM hiện nay cũng đa dạng hơn, từ chống bán phá giá, chống trợ cấp, tự vệ đến chống lẩn tránh biện pháp PVTM, với yêu cầu kỹ thuật và pháp lý ngày càng cao. Mức độ điều tra ngày càng phức tạp, nhiều quốc gia đã điều tra các nội dung mới chưa từng có tiền lệ. Các biện pháp PVTM như vậy ngày càng được sử dụng cho thấy PVTM không chỉ được nhiều nước sử dụng nhằm xử lý hành vi cạnh tranh không lành mạnh, mà còn trở thành công cụ bảo hộ trá hình ngành sản xuất trong nước trước sức ép từ hàng nhập khẩu. 

PV. Bà có nhận định như thế nào về việc áp dụng các biện pháp PVTM đối với hàng hoá xuất khẩu của Việt Nam trong thời gian tới?

Phó Cục trưởng Trương Thùy Linh: Về xu hướng chung, chúng tôi nhận thấy các vụ việc điều tra PVTM đối với hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam trong thời gian tới sẽ tiếp tục gia tăng và diễn biến ngày càng phức tạp trên nhiều phương diện như sau:

Thị trường khởi xướng điều tra PVTM không còn giới hạn ở các đối tác truyền thống như Hoa Kỳ, Canada, EU, Ấn Độ, Úc mà còn mở rộng sang nhiều thị trường khác như các nước Nam Phi, Mexico, Brazil…. cũng như những quốc gia trước đây ít/chưa từng áp dụng biện pháp PVTM với Việt Nam. Điều này cho thấy PVTM đang trở thành công cụ được sử dụng phổ biến hơn trong chính sách thương mại của nhiều nước. Bên cạnh đó, phạm vi sản phẩm bị điều tra sẽ tiếp tục mở rộng sang các sản phẩm có kim ngạch nhỏ hơn, hay các mặt hàng trước đây ít/chưa từng bị điều tra.

Một xu hướng nổi bật khác là sự gia tăng nhanh chóng của các vụ việc điều tra liên quan đến hành vi lẩn tránh biện pháp PVTM và gian lận xuất xứ. Nguyên nhân xuất phát từ việc các nước lo ngại hàng hóa nước ngoài sử dụng Việt Nam như điểm trung chuyển để né tránh các biện pháp hạn chế thương mại. Điều này không chỉ làm gia tăng rủi ro cho doanh nghiệp trong nước mà còn có thể ảnh hưởng tiêu cực đến uy tín và hình ảnh hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế.

PV: Theo bà thì những mặt hàng xuất khẩu nào cần đặc biệt quan tâm?

Phó Cục trưởng Trương Thùy Linh: Về dự báo đối với các mặt hàng, chúng tôi cho rằng trong thời gian tới, các vụ việc điều tra PVTM sẽ tiếp tục gia tăng và tập trung vào những nhóm hàng có kim ngạch lớn, tốc độ tăng trưởng nhanh và thị phần cao tại thị trường nhập khẩu. Trong đó, sắt thép và kim loại vẫn là nhóm có rủi ro cao nhất, tiếp đến là gỗ và sản phẩm gỗ, đặc biệt là gỗ dán, đồ gỗ nội thất và sofa xuất khẩu. Nhóm dệt may và sợi cũng cần đặc biệt lưu ý do quy tắc xuất xứ ngày càng được áp dụng chặt chẽ hơn, nhất là đối với khâu nguyên liệu thượng nguồn. Bên cạnh đó, một số vật liệu xây dựng và sản phẩm công nghiệp tiêu dùng như kính nổi, sợi polyester kỹ thuật, máy giặt, lốp xe, xe đạp điện cũng tiềm ẩn nguy cơ bị điều tra do tăng trưởng nhanh và sức cạnh tranh lớn.     

Từ thực tiễn trên, chúng tôi cho rằng các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam cần đặc biệt lưu ý đến vấn đề nguồn gốc nguyên liệu, nhất là đối với các nhóm hàng có nguy cơ cao bị điều tra chống lẩn tránh như thép, gỗ và các sản phẩm công nghiệp chế tạo. Doanh nghiệp xuất khẩu cần chủ động theo dõi cảnh báo sớm, minh bạch xuất xứ và chuẩn bị sẵn sàng hồ sơ để giảm thiểu rủi ro trong bối cảnh PVTM ngày càng được các nước sử dụng phổ biến.

Về phía Bộ Công Thương, chúng tôi sẽ tiếp tục vận hành hiệu quả hệ thống cảnh báo sớm, cung cấp thông tin kịp thời cho cộng đồng doanh nghiệp về các nguy cơ và xu hướng điều tra, đồng thời đồng hành và hỗ trợ doanh nghiệp trong suốt quá trình ứng phó với các vụ việc PVTM.

PV. Dưới góc độ cơ quan quản lý nhà nước về lĩnh vực PVTM, bà có khuyến cáo gì tới DN xuất khẩu?

Phó Cục trưởng Trương Thùy Linh: Dưới góc độ cơ quan quản lý nhà nước trong lĩnh vực PVTM, chúng tôi xin đưa ra một số khuyến nghị đối với cộng đồng doanh nghiệp xuất khẩu như sau:

Trước hết, doanh nghiệp cần chủ động “phòng từ sớm, từ xa”. Doanh nghiệp cần chủ động nâng cao nhận thức và năng lực PVTM, coi đây là một phần trong chiến lược sản xuất, kinh doanh và xuất khẩu dài hạn, thay vì chỉ ứng phó khi phát sinh vụ việc. Việc chủ động phòng từ sớm, từ xa cần bắt đầu bằng việc thực hiện đồng bộ các nội dung sau:

Bản thân doanh nghiệp cần nâng cao năng lực tuân thủ và năng lực ứng phó. Trong môi trường thương mại quốc tế ngày càng dựa trên các quy tắc chặt chẽ, năng lực pháp lý nội tại và sự chủ động của doanh nghiệp đôi với các vấn đề PVTM là yếu tố then chốt.

Doanh nghiệp cần đầu tư bài bản hơn cho hệ thống quản trị, kế toán - kiểm toán, truy xuất nguồn gốc nguyên liệu và tuân thủ pháp luật quốc tế. Đặc biệt, doanh nghiệp phải minh bạch về xuất xứ hàng hóa, kiên quyết nói không với các hành vi gian lận xuất xứ, chuyển tải bất hợp pháp, bởi đây là những yếu tố có thể dẫn đến các vụ việc điều tra nghiêm trọng và ảnh hưởng lâu dài đến uy tín hàng hóa Việt Nam.

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam liên tục tăng trưởng mạnh, kéo theo nguy cơ bị điều tra PVTM ngày càng lớn. Doanh nghiệp cần theo dõi sát các thông tin cảnh báo từ Cục PVTM, hiệp hội, bạn hàng và các cơ quan địa phương. Thực tiễn cho thấy, các cảnh báo này góp phần giúp doanh nghiệp có thêm thời gian chuẩn bị, nắm rõ quy trình, thủ tục và xây dựng phương án ứng phó trước khi cơ quan điều tra nước ngoài chính thức khởi xướng vụ việc.

Thứ hai, doanh nghiệp cần chủ động tận dụng sự hỗ trợ từ các cơ quan nhà nước. Cục PVTM luôn xác định vai trò là người đồng hành cùng doanh nghiệp, thông qua công tác tuyên truyền, tư vấn, giải thích các quy định về PVTM; hỗ trợ kỹ thuật, cung cấp thông tin về quy trình điều tra và các kịch bản ứng phó; cũng như chủ động trao đổi, can thiệp với cơ quan điều tra nước ngoài khi cần thiết. Thời gian qua, Bộ Công Thương đã hỗ trợ doanh nghiệp xử lý và chấm dứt gần 50% số vụ việc PVTM do nước ngoài khởi xướng, với nhiều kết quả tích cực.

Thứ ba, khi đối mặt với các vụ việc điều tra PVTM, doanh nghiệp cần phối hợp chặt chẽ, kịp thời với Cục PVTM và các hiệp hội ngành hàng, chủ động cung cấp thông tin, hợp tác tốt với cơ quan điều tra và tham gia đầy đủ quá trình điều tra để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

PV. Cục phòng vệ thương mại sẽ tập trung vào các nhóm nhiệm vụ để nâng cao năng lực PVTM cho doanh nghiệp Việt Nam trong năm 2026 này?  

Phó Cục trưởng Trương Thùy Linh: Trong năm 2026, Cục PVTM sẽ tập trung vào một số định hướng lớn sau:

Một là, Cục sẽ tiếp tục hoàn thiện và vận hành hiệu quả hệ thống cảnh báo sớm về PVTM, kịp thời cung cấp thông tin, dự báo rủi ro và khuyến nghị cho các ngành hàng xuất khẩu chủ lực

Hai là, tiếp tục tăng cường hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu ứng phó hiệu quả với các vụ việc PVTM do nước ngoài khởi xướng, nâng cao năng lực xử lý các vụ việc PVTM cho nhiều ngành hàng và doanh nghiệp xuất khẩu.

Ba là, tiếp tục thúc đẩy công tác đề nghị các quốc gia công nhận Việt Nam là nền kinh tế thị trường để giảm thiểu rủi ro trong các cuộc điều tra PVTM cho doanh nghiệp.  

Bốn là, theo dõi sát diễn biến xu hướng bảo hộ thương mại và các xung đột thương mại quốc tế, từ đó kịp thời tham mưu, kiến nghị các biện pháp ứng phó phù hợp. Đặc biệt, Cục sẽ tăng cường công tác chống lẩn tránh biện pháp PVTM và gian lận xuất xứ, thông qua việc phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành liên quan.   

Năm là, tiếp tục công tác tuyên truyền, đào tạo, tập huấn chuyên sâu về PVTM, tập trung vào các nội dung mới như chống lẩn tránh các biện pháp PVTM, điều tra xuất xứ, yêu cầu truy xuất chuỗi cung ứng, nhằm giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực tuân thủ trong bối cảnh hội nhập sâu rộng nhưng cũng đầy thách thức hiện nay

Ngoài ra, Cục sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các Bộ, ngành, địa phương và hiệp hội doanh nghiệp, cũng như tăng cường hợp tác quốc tế, để xây dựng một hệ thống PVTM chủ động, hiệu quả, góp phần bảo vệ sản xuất trong nước và thúc đẩy xuất khẩu bền vững

Trong bối cảnh kinh tế thế giới và khu vực tiếp tục có nhiều biến động khó lường, Cục Phòng vệ thương mại cam kết sẽ tiếp tục đồng hành, là điểm tựa vững chắc cho cộng đồng doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam.

PV. Xin trân trọng cảm ơn bà!