Trước khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính, tỉnh Thái Nguyên có 115/121 xã đạt chuẩn nông thôn mới, đạt tỷ lệ hơn 95%; 7 đơn vị cấp huyện đạt chuẩn nông thôn mới, trong đó có 2 huyện đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao. Trong khi đó, tỉnh Bắc Kạn có 29/95 xã đạt chuẩn nông thôn mới, 4 xã đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao và mới có thành phố Bắc Kạn hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới.

Sau khi hợp nhất địa giới và thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, quy mô quản lý của mỗi xã lớn hơn, nhiệm vụ nhiều hơn, trong khi các tiêu chí xây dựng nông thôn mới ngày càng cao. Điều này đòi hỏi đội ngũ cán bộ cơ sở phải nhanh chóng thích ứng, nâng cao năng lực quản lý, điều hành và tổ chức thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia.

Tại nhiều địa phương, các xã đã chủ động chuẩn bị nhân lực, sẵn sàng tiếp nhận và triển khai nguồn vốn ngay khi được giao. Bà Lê Thị Thuý Nguyên, Phó Chủ tịch UBND xã Yên Trạch cho biết:

Về triển khai chương trình mục tiêu quốc gia NTM sau khi thực hiện chính quyền địa phương hai cấp vẫn triển khai đồng bộ liên tục đảm bảo không bị gián đoạn. Nếu được giao vốn về cho địa phương thì cán bộ cũng đáp ứng được để thực hiện các dự án trên địa bàn.

Thực tế giai đoạn 2021-2025 cho thấy, Chương trình mục tiêu quốc gia trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên đã tạo nhiều chuyển biến tích cực trong phát triển nông nghiệp, nông thôn, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi. Đây cũng là nền tảng để tỉnh bước vào giai đoạn mới với cách tiếp cận linh hoạt hơn, phù hợp hơn với đặc điểm từng địa bàn.

Theo ông Trịnh Kim Thủy, Chủ tịch UBND xã Hợp Thành, cùng với việc được phân cấp, phân quyền mạnh hơn, chính quyền cấp xã cũng chủ động hơn trong điều hành phát triển kinh tế - xã hội và xây dựng nông thôn mới.

 Đến thời điểm này bộ máy của xã hoạt động khá ổn định, trong đó chúng tôi tập trung chỉ đạo thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế xã hội đảm bảo quốc phòng an ninh, trong đó nhiệm vụ trọng tâm là xây dựng NTM. Thẩm quyền của xã hiện nay trách nhiệm lớn hơn, đặc biệt phân cấp phân quyền tỉnh về cho xã cho nên cấp xã hiện nay rất chủ động trong triển khai phát triển kinh tế xã hội và các nội dung xây dựng NTM.

Điểm mới trong giai đoạn 2026-2030 là Thái Nguyên đã phân chia 77 xã thành ba nhóm với định hướng phát triển khác nhau. Việc phân nhóm không chỉ giúp phân bổ nguồn lực hợp lý mà còn tạo điều kiện để mỗi địa phương xây dựng lộ trình phù hợp với điều kiện phát triển của mình.

Trong đó, 14 xã thuộc nhóm 1 là những địa bàn liền kề đô thị hoặc có tỷ trọng nông nghiệp dưới 10% sẽ tập trung nâng cao chất lượng các tiêu chí, hướng tới mô hình nông thôn mới hiện đại và từng bước tiệm cận tiêu chí đô thị. Đối với 18 xã nhóm 2, việc xây dựng nông thôn mới sẽ gắn với đặc điểm phát triển kinh tế - xã hội của từng địa phương.

Theo ông Lê Trí Thành, Trưởng Phòng Nông thôn mới, Chi cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn tỉnh Thái Nguyên, cùng với đẩy mạnh phân cấp, việc tăng cường kiểm tra, giám sát và hướng dẫn cơ sở sẽ là yếu tố quyết định để nâng cao hiệu quả thực hiện chương trình.

 Bên cạnh việc tăng cường phân cấp từ trung ương cũng chỉ đạo rất rõ ràng là tăng cường giám sát. Mục tiêu hướng tới của chương trình XDNTM cũng chính là tăng cường năng lực của chính quyền địa phương cấp cơ sở, vừa kết hợp với phân cấp với kiểm tra giám sát, đặc biệt là hướng dẫn hỗ trợ cấp cơ sở sẽ trực tiếp hỗ trợ được người dân, doanh nghiệp.

Đối với 45 xã nhóm 3, chủ yếu nằm ở khu vực phía Bắc của tỉnh, nơi có đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống, trọng tâm sẽ là ưu tiên nguồn lực đầu tư, lồng ghép các chương trình, dự án để hoàn thiện các tiêu chí thiết yếu, nâng cao đời sống người dân và giảm nghèo bền vững. Song song với đó, các cơ quan chuyên môn của tỉnh cũng tăng cường hướng dẫn, tháo gỡ khó khăn ngay từ cơ sở để việc triển khai chương trình được thông suốt. Ông Nguyễn Xuân Tùng, Phó Chi cục trưởng Chi cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn tỉnh Thái Nguyên cho biết:

 Vừa qua Sở Tài chính chủ trì phê duyệt Chương trình xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2026-2030, đã tổ chức cuộc tọa đàm trao đổi trực tiếp với các xã trên địa bàn và chúng tôi trao đổi rất cởi mở, rõ ràng, giải đáp những thắc mắc để quá trình triển khai khi được phân bổ vốn về được thuận lợi nhất.

Việc ban hành Bộ tiêu chí phân nhóm xã xây dựng nông thôn mới không chỉ giúp Thái Nguyên chủ động trong tổ chức thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026-2030, mà còn tạo cơ sở để phân bổ nguồn lực đúng trọng tâm, đúng đối tượng, phát huy tính chủ động của chính quyền cấp xã sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Với cách làm linh hoạt, sát thực tiễn, tỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030 có 95% số xã đạt chuẩn nông thôn mới và khoảng 10% số xã đạt chuẩn nông thôn mới hiện đại./.