Sau khi Bộ Công Thương thông tin về dự thảo Quyết định sửa đổi, bổ sung một số điều của Quyết định số 14 năm 2025 của Thủ tướng Chính phủ về cơ cấu biểu giá bán lẻ điện - với đề xuất áp dụng ngay biểu giá bán lẻ điện 5 bậc thang và khung giờ cao điểm, thấp điểm mới thay vì phải chờ đến lần điều chỉnh giá bán lẻ điện bình quân tiếp theo, đã có nhiều ý kiến lo ngại về việc chi phí tiền điện cho sản xuất và sinh hoạt sẽ tăng lên. Tuy nhiên, theo phân tích của cả cơ quan quản lý, doanh nghiệp và chuyên gia, thì việc áp dụng biểu giá điện 5 bậc thang và khung giờ cao thấp điểm sẽ giúp sử dụng hiệu quả hơn các nguồn năng lượng và ít tác động tới đại bộ phận người dân, doanh nghiệp. 

Theo báo cáo của Công ty vận hành hệ thống điện và thị trường điện quốc gia (NSMO), nhu cầu phụ tải và công suất cực đại của hệ thống điện đang tăng cao so với cùng kỳ năm 2025. Vì vậy, việc sớm áp dụng khung giờ cao điểm, thấp điểm mới theo Quyết định số 963/QĐ-BCT ngày 22/4/2026 là cần thiết, nhằm bảo đảm vận hành hệ thống điện an toàn, khai thác hiệu quả nguồn năng lượng tái tạo, đặc biệt là nguồn điện mặt trời, đồng thời hạn chế nguy cơ phải sa thải phụ tải trong bối cảnh đầu tư nguồn và lưới điện cần thời gian triển khai. NSMO đã nhiều lần kiến nghị Bộ Công Thương sớm áp dụng khung giờ mới để chủ động bảo đảm vận hành hệ thống điện trong mùa khô năm 2027.

Ông Nguyễn Quốc Trung - Phó Tổng giám đốc NSMO cho biết cụ thể, trong bối cảnh thời tiết cực đoan, hệ thống điện đang đối mặt với hai khó khăn lớn: Thứ nhất là phụ tải tăng trưởng mạnh, đặc biệt ở miền Bắc, và cao điểm rơi vào buổi chiều tối điện mặt trời không thể phát được vào thời điểm này, đặt áp lực rất lớn trong công tác bảo đảm cung ứng điện cho hệ thống điện quốc gia. Thứ hai là chênh lệch công suất giữa thấp điểm trưa và cao điểm tối có thể lên tới 5.000 - 6.000 MW và chênh lệch công suất giữa thấp điểm đêm và cao điểm tối có thể lên tới 15.000 - 16.000 MW. Để đáp ứng được những sự thay đổi lớn về tiêu thụ điện trong ngày như trên, NSMO phải huy động các nguồn điện có giá thành rất cao như khí LNG, thậm chí cả dầu DO. Việc sửa đổi Quyết định số 14/2025/QĐ-TTg, tạo cơ sở áp dụng sớm cơ cấu biểu giá bán lẻ điện mới và khung giờ cao điểm, thấp điểm mới, xuất phát từ yêu cầu thực tiễn vận hành hệ thống điện, sớm đưa các chủ trương, chính sách vào thực tế.

"Từ thực tế vận hành hệ thống điện và thị trường điện, chúng tôi thấy rằng việc áp dụng khung giờ cao điểm giúp phản ánh đúng quy luật cung cầu của hệ thống điện. Thứ hai là, tạo tín hiệu rõ ràng để khách hàng sản xuất, kinh doanh chủ động dịch chuyển một phần nhu cầu sử dụng điện ra khỏi giờ cao điểm, góp phần làm giảm áp lực cung ứng điện trong khung giờ phụ tải đỉnh và hạn chế nguy cơ quá tải lưới điện. Và điểm thứ ba là, khuyến khích sử dụng điện vào giờ thấp điểm và buổi trưa khi nguồn năng lượng tái tạo dồi dào, giúp san phẳng thêm cho biểu đồ phụ tải, hạn chế huy động nguồn giá cao vào cao điểm, qua đó giảm chi phí cung ứng điện cho toàn hệ thống  vào giờ cao điểm" - ông Nguyễn Quốc Trung cho biết.

Đồng quan điểm này, chuyên gia năng lượng Hà Đăng Sơn - Chủ tịch Trung tâm nghiên cứu năng lượng và tăng trưởng xanh; Thành viên Ban Thư ký Hội KHCN sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả cho rằng, việc thiết kế biểu giá điện từ 6 bậc thang xuống 5 bậc thang cũng như ban hành khung giờ cao điểm, thấp điểm và giờ bình thường mới trong bối cảnh nguồn điện mặt trời ngày càng tăng nhanh là vô cùng cần thiết và nên áp dụng sớm.

"Mục tiêu của việc xây dựng biểu giá bậc thang cũng như tính toán, phân tích biểu giá điện là nhằm sử dụng tín hiệu giá điện làm động lực để các đối tượng tiêu dùng nhiều điện năng phải có những hành động sử dụng năng lượng hiệu quả hơn. Rõ ràng, đối với những nhu cầu căn bản của người dân, việc thiết kế biểu giá đương nhiên phải tính toán làm sao để những nhóm đối tượng này ít bị ảnh hưởng nhất, thậm chí còn có thể được hưởng lợi, bởi tác động của nhóm đối tượng này đối với tiêu dùng điện năng - mặc dù số lượng có thể lớn, nhưng không quá lớn đối với việc huy động những nguồn điện đắt tiền, đặc biệt trong các giờ cao điểm" - theo ông Hà Đăng Sơn.

Theo tính toán của Bộ Công Thương, khi áp dụng biểu giá bán lẻ điện 5 bậc tháng, khoảng 94% khách hàng sử dụng điện sinh hoạt dưới 777 kWh mỗi tháng (chiếm tỷ trọng khoảng 73% tổng sản lượng điện sinh hoạt) sẽ giảm tiền điện so với hiện hành. Số tiền giảm nhiều nhất là đối với khách hàng sinh hoạt sử dụng 400 kWh/tháng. Khách hàng sinh hoạt sử dụng điện 778 kWh/tháng sẽ trả tiền điện bằng với tiền điện hiện hành. Với khách hàng sinh hoạt sử dụng 1.182 kWh/tháng (đây là mức tiêu thụ bình quân của các khách hàng sử dụng trên 700 kWh/tháng), tiền điện phải trả sẽ tăng khoảng gần 190.000 đồng/tháng so với hiện hành.

Cùng với đó, khung giờ cao điểm, thấp điểm và giờ bình thường mới theo Quyết định số 963/QĐ-BCT của Bộ Công Thương sẽ được áp dụng nhằm phù hợp hơn với biểu đồ phụ tải hiện hành của hệ thống điện quốc gia. Theo nhiều cơ sở sản xuất đang làm việc chủ yếu theo giờ hành chính thì việc áp dụng khung giờ cao/thấp điểm mới sẽ giúp thuận lợi hơn cho doanh nghiệp.  

Ông Lê Minh Công - Quản lý cơ sở sản xuất đá cây tại xã Cửa Dương, đặc khu Phú Quốc nếu ví dụ thực tế, "hiện nay từ 9 giờ rưỡi đến 11 giờ rưỡi thì mình tắt máy, sau đó chạy lại từ 11 giờ rưỡi đến 5 giờ thì mình lại tắt. Vì vậy, người dân cũng có ý kiến, mong muốn khung giờ cao điểm này được chuyển thành khung giờ thấp điểm để có thể sản xuất, vận hành máy móc vào thời gian có giá điện thấp hơn. Người dân cũng rất mong muốn có sự thay đổi này, nên khi nghe nói có chương trình điều chỉnh khung giờ cao điểm, thấp điểm thì cũng rất mừng và chờ đợi không biết đến ngày nào mới được áp dụng".

Cũng theo chuyên gia năng lượng Hà Đăng Sơn, việc hệ thống điện đang có hai khung giờ cao điểm vào buổi trưa và chiều tối khiến nhiều doanh nghiệp phải điều chỉnh lịch sản xuất để giảm chi phí điện. Tuy nhiên, khi nguồn điện mặt trời phát triển, nhu cầu huy động điện cao điểm hiện tập trung chủ yếu vào chiều tối. Vì vậy, việc điều chỉnh khung giờ cao điểm, thấp điểm theo dự thảo của Bộ Công Thương nếu được áp dụng sẽ có lợi cho các khối văn phòng và doanh nghiệp sản xuất trong giờ hành chính, nhưng có thể ảnh hưởng đến những ngành phải sản xuất liên tục 3 ca (24/24 giờ). Cho nên, đây cũng là động lực để doanh nghiệp đầu tư điện mặt trời mái nhà cần kết hợp pin lưu trữ, chủ động nguồn điện và tối ưu chi phí, nhất là trong giờ cao điểm buổi tối./.

Nguyên Long