Tại buổi họp báo thường kỳ quý 3/2026 của Bộ Công Thương do Thứ trưởng Phan Thị Thắng chủ trì chiều nay (07/10/2026), rất nhiều nội dung được phóng viên quan tâm, trong đó có đóng góp của các lĩnh vực hoạt động sản xuất, thương mại và năng lượng vào tăng trưởng kinh tế quý 3 và 9 tháng năm nay. Đáng lưu ý, trả lời câu hỏi về nỗ lực giảm nhập siêu khi trong 9 tháng ghi nhận nhập siêu gần 20 tỷ USD, đại diện Bộ Công Thương cho biết, ngành Công Thương đang nỗ lực nhiều giải pháp nhằm đưa giá trị nhập siêu xuống dưới 10 tỷ USD trong năm 2026 này.

Theo báo cáo của Bộ Công Thương, hoạt động xuất nhập khẩu tiếp tục là điểm sáng của nền kinh tế khi kim ngạch xuất khẩu 9 tháng tăng mạnh 24,5%. Ở chiều ngược lại, kim ngạch nhập khẩu 9 tháng tăng 36,7%, trong đó khoảng 90,5% là máy móc, thiết bị, nguyên nhiên vật liệu phục vụ sản xuất trong nước và gia công hàng xuất khẩu.

Ông Bùi Huy Sơn - Vụ trưởng Vụ kế hoạch - Tài chính, Bộ Công Thương cho biết, riêng xuất khẩu tháng 9 đã tăng 39,1%, đạt mức cao nhất kể từ đầu năm: "Tháng 9 là tháng đầu tiên đã ghi nhận xuất siêu từ tháng 9 với hơn 1 tỷ USD. Khu vực FDI chiếm 80,6% tổng kim ngạch xuất khẩu và tăng 29,2%, khu vực doanh nghiệp trong nước tăng 8,1% và nhóm tăng trưởng nhập khẩu vẫn tập trung chủ yếu vào nhóm điện tử, máy móc và thiết bị để phục vụ cho các hoạt động sản xuất trong nước".

Về nguyên nhân dẫn đến nhập siêu cao - lên tới gần 20 tỷ USD trong 9 tháng, bà Trịnh Thị Thu Hiền - Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương nhấn mạnh 3 lý do chính, đó là: giá nguyên liệu đầu vào tăng cao; do tăng tích lũy tồn kho và mở rộng sản xuất của nhiều doanh nghiệp.

Dẫn chứng đối với mặt hàng điện tử, máy tính, linh kiện, thiết bị... nhập siêu lớn, bà Hiền cho biết, khi giá nguyên liệu của thế giới tăng, có những con chip hoặc SSD tăng từ 300-500%. Điều này dẫn đến cùng một lượng nhập khẩu như năm ngoái nhưng vì giá tăng dẫn đến trị giá nhập khẩu đã tăng lên rất nhiều lần.

Lý do thứ hai liên quan đến con số vấn đề tồn kho và dự trữ do trong giai đoạn vừa rồi, khi các sản phẩm phục vụ cho sản xuất AI được quan tâm dẫn đến khan hiếm, thậm chí cháy hàng một số nguyên liệu nên một số nhà máy, doanh nghiệp cũng có xu hướng trữ tồn kho. Một số doanh nghiệp hiện nay đã nâng thời gian dự trữ tồn kho từ 6 tuần lên 12 tuần, hoặc trị giá tồn kho từ 100 triệu USD lên 700 triệu USD…

Liên quan đến vấn đề nhập khẩu tăng cao từ mở rộng hoạt động sản xuất, bà Trịnh Thị Thu Hiền - Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu thông tin: "Ví dụ như là nhà máy Samsung tại Thái Nguyên đã tăng đầu tư lên 1,5 tỷ USD, hay Intel có dịch chuyển máy từ Costa Rica về Việt Nam, hoặc là nhà máy BYD ở Phú Thọ cũng mở rộng và nâng cấp đầu tư. Như vậy, việc mở rộng sản xuất cũng góp phần vào con số nhập siêu trong giai đoạn vừa rồi cũng tăng cao".

Về giải pháp giảm nhập siêu trong quý IV, Bộ Công Thương tập trung vào 4 nhóm, đó là: hoàn thiện cơ chế, chính sách; phát triển thị trường; hỗ trợ, đồng hành cùng doanh nghiệp; và về lâu dài, nâng cao năng lực doanh nghiệp Việt Nam, tăng giá trị gia tăng của sản phẩm sản xuất trong nước.

Về khả năng có thể giảm nhập siêu xuống dưới 10 tỷ USD trong năm nay, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu Trịnh Thị Thu Hiền chia sẻ: "Từ đầu năm chúng ta đã có Nghị quyết 01 đặt ra chỉ tiêu xuất khẩu tăng trưởng là từ 15 đến 16%. Và với con số hiện nay chúng ta có được sau thống kê 9 tháng, với tổng kim ngạch xuất nhập khẩu 9 tháng là 888 tỷ USD, thì chúng ta cũng có được căn cứ để nhìn nhận và kỳ vọng là con số nhập siêu vào những tháng cuối năm và tổng của năm 2026 có thể sẽ giảm xuống dưới 10 tỷ USD".

Lãnh đạo Bộ Công Thương nhấn mạnh 5 nhóm giải pháp lớn để đẩy mạnh xuất khẩu, đa dạng hóa thị trường và nâng cao năng lực tuân thủ quý cuối năm, đó là: Tập trung khai thác hiệu quả các Hiệp định thương mại tự do (FTA) đã ký kết, mở rộng các thị trường mới; nâng cao năng lực cảnh báo sớm về các vụ việc phòng vệ thương mại, rào cản thuế quan, tiêu chuẩn xanh, truy xuất nguồn gốc và quy định xuất xứ. Hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao chất lượng sản phẩm, xây dựng thương hiệu và minh bạch chuỗi cung ứng. Thúc đẩy xuất khẩu chính ngạch, mở rộng các thỏa thuận/nghị định thư về kiểm dịch nông sản; tăng cường đầu tư hạ tầng logistics lạnh và chuẩn hóa vùng trồng, cơ sở đóng gói đáp ứng quy định của từng thị trường đối tác../.