Theo các chuyên gia, để hiện thực hoá mục tiêu này, Việt Nam cần có quy hoạch tốt gắn với chất lượng nguồn nhân lực để khai thác hiệu quả nguồn lực đối tác. 

Việt Nam đang tăng tốc chuyển dịch năng lượng hướng tới trung hòa carbon - phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. Việc xây dựng các “Trung tâm năng lượng tái tạo liên vùng” là giải pháp cốt lõi tạo bệ đỡ công nghiệp vững chắc cho ngành năng lượng xanh. Đó là khẳng định của ông Tăng Thế Hùng, Phó Cục trưởng Cục Điện lực, Bộ Công Thương khi dẫn chứng Quy hoạch Điện 8 (điều chỉnh) với định hướng phát triển các Trung tâm công nghiệp, dịch vụ năng lượng tái tạo (NLTT) liên vùng tại những khu vực có tiềm năng lớn - bước đi nhằm gắn phát triển nguồn điện tái tạo với công nghiệp chế tạo, hạ tầng cảng biển, logistics, nghiên cứu - đổi mới sáng tạo, đào tạo nhân lực và nội địa hóa chuỗi giá trị.

"Trong Quy hoạch điện VIII (điều chỉnh), Việt Nam đã xác định mục tiêu thúc đẩy rất mạnh năng lượng tái tạo, trong đó có điện gió ngoài khơi. Trước mắt, chúng tôi sẽ phát triển quy mô 6GW vào khoảng năm 2030 và sau đó sẽ tăng lên 17GW đến năm 2035. Đấy là những cơ sở ban đầu để chúng ta xem xét phát triển Trung tâm công nghiệp năng lượng tái tạo" - ông Tăng Thế Hùng thông tin.

Tại Hội thảo “Thúc đẩy phát triển Trung tâm Năng lượng tái tạo tại Việt Nam” do Bộ Công Thương phối hợp với Tổ chức Hợp tác Quốc tế Đức (GIZ) mới đây, các chuyên gia chia sẻ kinh nghiệm từ Đức, Trung Quốc, Vương quốc Anh và Đan Mạch đều chung quan điểm rằng, một Trung tâm Năng lượng tái tạo thành công không chỉ dựa vào tiềm năng tài nguyên. Yếu tố quyết định còn là hạ tầng đồng bộ, đặc biệt là cảng biển; năng lực chế tạo; dịch vụ vận hành, bảo dưỡng; nguồn nhân lực chất lượng cao và chính sách ổn định, dài hạn.

Bà Christiana Hageneder, Giám đốc Chương trình Hỗ trợ Năng lượng của GIZ nhấn mạnh: "Cần phải có quy hoạch tốt, kết hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương và chính phủ. Bởi công tác quy hoạch đòi hỏi nhiều thủ tục cấp phép, và điều quan trọng là các thủ tục này phải được xử lý nhanh chóng. Qua đó, tạo ra một khung chính sách thuận lợi để các doanh nghiệp bắt đầu đầu tư, đi vào hoạt động, đồng thời đảm bảo nguồn lao động có tay nghề. Đây là yếu tố then chốt để không chỉ phát triển hạ tầng, mà song song với đó là thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao.."

Thời gian để hình thành 02 trung tâm công nghiệp, dịch vụ năng lượng tái tạo liên vùng theo Quyết định 768/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ (Quy hoạch điện VIII điều chỉnh) đến năm 2030 chỉ còn hơn 4 năm. Theo chuyên gia năng lượng Vũ Chi Mai, mặc dù Việt Nam cũng đã có những thành công bước đầu trong phát triển năng lượng tái tạo (cụ thể là điện gió, điện mặt trời), đây là cơ sở bước đầu để tiến tới phát triển các Trung tâm năng lượng tái tạo, song vẫn còn rất nhiều việc phải làm để có thể hình thành nên được một “trung tâm công nghiệp, dịch vụ năng lượng tái tạo liên vùng” như định hướng đề ra.

Đánh giá cao các khuyến nghị của GIZ và các chuyên gia quốc tế, chuyên gia năng lượng Vũ Chi Mai cho rằng: "Nghiên cứu của GIZ giúp xác định các địa điểm phù hợp để thành lập Trung tâm Năng lượng Tái tạo (hoặc Trung tâm Hỗ trợ Dịch vụ Năng lượng Tái tạo). Dựa trên các tiêu chí đề ra, nghiên cứu sẽ chọn một hoặc nhiều vị trí trong hệ sinh thái. Một hệ sinh thái đa dạng - từ hỗ trợ người lao động, dịch vụ cảng biển, logistics đến vận hành và bảo dưỡng (O&M) - sẽ thúc đẩy kinh tế, phát triển nguồn nhân lực và các dịch vụ đi kèm tại địa phương".

Các kinh nghiệm được chia sẻ tại hội thảo cho thấy không có một mô hình Trung tâm Năng lượng tái tạo duy nhất có thể áp dụng cho mọi quốc gia. Giá trị của kinh nghiệm quốc tế đối với Việt Nam nằm ở việc nhận diện những yếu tố tạo nên thành công của từng mô hình và xem xét khả năng vận dụng phù hợp với điều kiện trong nước.

Các chuyên gia đặc biệt nhấn mạnh đến lợi thế của Việt Nam là nền tảng từ ngành dầu khí và công nghiệp biển, với năng lực chế tạo kết cấu, công trình ngoài khơi, cảng biển, logistics và đội ngũ kỹ thuật. Đây có thể trở thành điểm tựa để từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện gió ngoài khơi. Thông điệp được đưa ra là, phát triển Trung tâm Năng lượng tái tạo không chỉ để khai thác tiềm năng gió và mặt trời, mà quan trọng hơn là phải biến nguồn tài nguyên này thành động lực phát triển công nghiệp, tạo việc làm, nâng cao năng lực doanh nghiệp và hình thành những chuỗi giá trị mới cho nền kinh tế.

Nguyên Long