Chỉ riêng trong tháng 5/2026 đã có hai đợt nắng nóng đặc biệt gay gắt khiến nhu cầu điện tăng rất cao, liên tục lập các “đỉnh” tiêu thụ mới. Riêng miền Bắc đã đạt kỷ lục cả về công suất và sản lượng, công suất đỉnh/cực đại đã chạm mốc 30.000MW vào thời điểm 13h20 ngày 27/5, sản lượng tiêu thụ lên tới 630,8 triệu kWh, so với cùng kỳ năm trước đã tăng trưởng hơn 27,5% về công suất và hơn 25,7% về sản lượng.

Nếu không có ngay các giải pháp hữu hiệu để quản lý phụ tải và tăng cường nguồn điện tại chỗ như điện mặt trời mái nhà (ĐMTMN), miền Bắc sẽ khó đảm bảo điện khi ngưỡng công suất đỉnh đã tới hạn. Ngành điện khuyến nghị người dân, doanh nghiệp tăng cường tiết kiệm điện và lắp đặt ĐMTMN để góp phần đảm bảo điện và giảm chi phí tiền điện thời gian cao điểm nắng nóng.

             Xin mời nghe âm thanh tại đây:

"Miền Bắc công suất cao nhất có thể chịu đựng được là khoảng 31GW thì hiện nay đã lên tới là 30,5GW. Nếu chạm 31GW tức là không còn dự phòng cả về công suất, cả về điện lượng. Đây là vấn đề rất khó khăn và dự báo trong 7 tháng tới thì tiếp tục khó khăn". Đó là thông tin được Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng chia sẻ tại Phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 5 (ngày 03/6) vừa qua, đồng thời cho biết các đơn vị trong ngành điện đang triển khai các giải pháp đồng bộ ở cả phía cung và phía cầu nhằm đảm bảo điện cao điểm mùa nắng nóng năm nay.

Bộ Công Thương cũng đang lấy ý kiến sửa đổi Thông tư số 60/2025/TT-BCT về thực hiện giá bán điện, nhằm tạo cơ sở pháp lý để áp dụng khung giờ cao điểm, thấp điểm và giờ bình thường mới của hệ thống điện quốc gia theo Quyết định số 963/QĐ-BCT ngày 22/4/2026 ngay trong mùa nắng nóng năm nay.

Đó là ở góc độ vĩ mô, chính sách. Còn trong trước mắt, để đảm bảo điện với nguồn điện hiện có, các đơn vị trong ngành điện, đặc biệt là Tổng Công ty Điện lực miền Bắc và Tổng Công ty Điện lực Hà Nội đang đẩy mạnh các giải pháp truyền thông về tăng cường tiết kiệm điện và phát triển điện mặt trời mái nhà (ĐMTMN) theo Chỉ thị 10 của Thủ tướng Chính phủ.

Ông Đỗ Văn Năm - Thành viên HĐTV Tổng công ty Điện lực miền Bắc (EVNNPC) cho biết, đơn vị đang cung ứng điện tới hơn 11,6 triệu khách hàng trên địa bàn 17 tỉnh, thành phố khu vực Miền Bắc (không kể Hà Nội) - khu vực có tốc độ tăng trưởng phụ tải cao nhất cả nước. Trên cơ sở tính toán và cập nhật tình hình phụ tải thực tế, EVNNPC dự báo công suất cực đại năm 2026 có thể đạt khoảng 21.200 - 21.500 MW, tương ứng mức tăng trưởng khoảng 11,7% - 13,3% so với năm trước.

Đặc thù phụ tải miền Bắc phụ thuộc lớn vào yếu tố thời tiết, đặc biệt nhu cầu sử dụng các thiết bị làm mát tăng mạnh trong các đợt nắng nóng cực đoan, vì thế việc sử dụng điện tiết kiệm và hiệu quả được xác định là giải pháp quan trọng, nhằm bảo đảm cung ứng điện mùa hè. Ông Đỗ Văn Năm khuyến nghị: "Để giảm được hoá đơn tiền điện chúng tôi khuyến nghị khách hàng thực hiện một số giải pháp: Thứ nhất là bảo dưỡng định kỳ các thiết bị của mình, đặc biệt là điều hoà và bình nóng lạnh, hai thiết bị này nếu được bảo dưỡng đúng cách và thường xuyên, liên tục thì nó sẽ tăng hiệu suất làm mát và sẽ tiêu thụ điện ít hơn. Một giải pháp nữa thì nó vẫn thuộc về ý thức của chúng ta trong việc sử dụng điện tiết kiệm và hiệu quả, khi chúng ta sử dụng nhiều thiết bị đồng thời một lúc thì nó cũng tiêu tốn hơn, rồi chúng ta sử dụng các thiết bị nhưng khi không dùng nữa chúng ta vẫn để ở chế độ chờ, tức là chúng ta không tắt hoàn toàn thì nó cũng tiêu thụ điện".

Một điểm đáng lưu ý nữa là hiện nay chi phí tiền điện trong các hộ gia đình đang được tính theo biểu giá 5 bậc, với mức giá tăng dần nhằm khuyến khích sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả. Với những hộ tiêu thụ nhiều điện, như ở thang bậc 4 (mức tiêu thụ từ 401-700kWh/tháng, giá điện tương đương mức 3.570 đồng/kWh); nhất là những hộ tiêu thụ điện ở bậc 5 (từ 701kWh trở lên, giá điện tương đương mức 3.967 đồng/kWh), các chuyên gia khuyến cáo các hộ gia đình nếu nhà có mái thì nên lắp đặt điện mặt trời mái nhà, với quy mô công suất từ 3kWp-10kWp tuỳ theo nhu cầu sử dụng. Nhất là khi ĐMTMN kết hợp với pin lưu trữ (BESS) sẽ cho hiệu quả rất cao, không chỉ giúp giảm hoá đơn tiền điện cho gia đình mà còn giúp giảm phụ tải đỉnh hệ thống điện Quốc gia.

Chuyên gia năng lượng Hà Đăng Sơn - Giám đốc Trung tâm nghiên cứu năng lượng sạch và tăng trưởng xanh, nhấn mạnh: "Chỉ thị 10 của Thủ tướng Chính phủ cũng đã nêu rất rõ không phải câu chuyện chỉ là khuyến khích về sử dụng điện tiết kiệm, mà còn khuyến khích cả các hộ gia đình, doanh nghiệp, cơ quan công sở đầu tư vào hệ thống điện mà trời mái nhà; và nếu mà tích hợp thêm cả cái hệ thống pin lưu trữ (BESS) thì nó cũng sẽ có sự khác biệt rất nhiều trong câu chuyện về tiêu thụ điện cũng như đảm bảo sự an toàn của hệ thống điện"

Xác định những lợi ích rất lớn từ điện mặt trời mái nhà nên thời gian qua ngành điện đã đẩy mạnh truyền thông, hướng dẫn các hộ gia đình, cơ quan, công sở, doanh nghiệp lắp đặt ĐMTMN. Tại Tổng công ty Điện lực miền Bắc (EVNNPC), đến hết tháng 5/2026, toàn Tổng công ty có 5.770 khách hàng lắp đặt ĐMTMN tự sản xuất, tự tiêu thụ theo Nghị định 58 của Chính phủ, với tổng công suất 529,7MW. Riêng 5 tháng đầu năm 2026, khu vực miền Bắc đã phát triển thêm 4.171 khách hàng, tổng công suất 206MW. Các hệ thống điện mặt trời mái nhà đang ký hợp đồng mua bán điện toàn EVNNPC hiện có 8.679 khách hàng, với tổng công suất 586,6MW.

Cùng với việc vận động khách hàng và cán bộ nhân viên trong toàn Tổng Công ty phát triển điện mặt trời mái nhà, EVNNPC cũng triển khai các dự án điện mặt trời tự sản xuất, tự tiêu thụ tại trụ sở các đơn vị. Theo ông Đỗ Văn Năm - Thành viên HĐTV Tổng công ty Điện lực miền Bắc (EVNNPC), hiện nay hệ thống pin mặt trời đã được lắp đặt rất phổ biến, công nghệ pin được sản xuất ngày càng tiến bộ hơn, là cơ hội để các hộ gia đình, doanh nghiệp… đầu tư khai thác tiềm năng, lợi thế này.

"Chúng tôi rất mong đây là một giải pháp giúp cho hệ thông điện giảm được phụ tải đỉnh vào buổi trưa - khi có năng lượng bức xạ mặt trời. Thậm chí là vào buổi chiều tối mùa hè thì đến 18h-18h30 nhiều nơi vẫn còn tốt về bức xạ, có thể phát được một lượng điện nhất định (dù không cao bằng các giờ khác trong ngày). Thứ hai là giá pin hiện nay, hầu hết các nhà sản xuất pin mặt trời đều đặt cơ sở sản xuất tại Việt Nam, đã có rất nhiều đơn vị uy tín lắp đặt hệ thống điện này, nó vừa tiết kiệm điện lại giúp cho phụ tải đỉnh của hệ thống giảm đi" - ông Đỗ Văn Nam chia sẻ.

Trong bối cảnh mới vào cao điểm mùa nắng nóng năm nay ở miền Bắc phụ tải điện đã tăng rất cao, đặc biệt là ở khu vực miền Bắc, đại diện Cục Điện lực, Bộ Công Thương nhấn mạnh, “tiết kiệm điện không còn là giải pháp tình thế mà phải trở thành nguồn điện tại chỗ, quan trọng và ít tốn kém nhất”.

Chỉ thị số 10/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ về việc tăng cường thực thi tiết kiệm điện và phát triển điện mặt trời mái nhà được ban hành trong bối cảnh nhu cầu điện tiếp tục tăng cao, đặc biệt trong các tháng cao điểm nắng nóng. Bộ Công Thương cũng đã hoàn thiện dự thảo sửa đổi 2 Nghị định quan trọng của Chính phủ liên quan đến năng lượng tái tạo, trong đó sửa đổi Nghị định số 58 theo hướng nhà đầu tư là các hộ gia đình, cơ quan, công sở khi lắp đặt ĐMTMN nếu không sử dụng hết có thể bán tối đa lượng điện dư lên lưới điện Quốc gia.

Đây là những chính sách được chuyên gia đánh giá là rất kịp thời, có ý nghĩa quan trọng không chỉ trước mắt đối với công tác bảo đảm cung ứng điện năm 2026 mà còn đối với quá trình chuyển dịch năng lượng bền vững trong dài hạn và tiến dần tới việc đảm bảo tự chủ về an ninh năng lượng./.

Nguyên Long