Xăng sinh học E10 (loại xăng chứa 10% ethanol và 90% xăng khoáng) đã được một số đầu mối kinh doanh xăng dầu lớn bán thí điểm tại một số tỉnh, thành phố từ đầu tháng 8/2025, và đang chuẩn bị cơ sở hạ tầng để cung ứng mặt hàng này trên toàn quốc ngay từ tháng 4 - sớm hơn 2 tháng so với thời điểm bắt buộc (từ 01/6/2026). Theo các chuyên gia, chỉ khi đảm bảo năng lực phối trộn - ở cả góc độ chủ động nguồn cung ethanol và hạ tầng pha chế, kho trữ…. mới đảm bảo thực thi hiệu quả lộ trình áp dụng tỷ lệ phối trộn nhiên liệu sinh học (NLSH) với nhiên liệu truyền thống tại Việt Nam (quy định tại Thông tư 50/2025/TT-BCT của Bộ Công Thương). 

Theo báo cáo của Bộ Công Thương, các nhà máy sản xuất cồn trong nước có thể đáp ứng được khoảng 30-40% nhu cầu ethanol để phối trộn với xăng khoáng, tạo ra thành phẩm xăng E5, E10. Lượng ethanol nhập khẩu từ nước ngoài về cũng đã được một số đầu mối lớn tăng cường đàm phán, đã và đang nhập khẩu các đơn hàng về Việt Nam. Từ thực tế mỗi tháng thị trường trong nước tiêu thụ khoảng 1 triệu m3 xăng (12 triệu m3 xăng/năm), trong khi năng lực phối trộn của một số đầu mối lớn như  Petrolimex, Pvoil, Saigon Petro, Hải Ninh, Thanh Lễ, Xăng dầu Quân Đội … có thể đảm bảo tương ứng (khoảng 965 nghìn m3/tháng) ông Bùi Ngọc Bảo - Chủ tịch Hiệp hội xăng dầu Việt Nam khẳng định, tất cả đã sẵn sàng cho công tác phối trộn xăng E10 ra thị trường trước thời điểm bắt buộc phải áp dụng (từ 01/6/2026).

"Tất cả những vấn đề về mặt kỹ thuật, vấn đề về mặt vùng nguyên liệu ở đâu để nhập khẩu, mua bán ở đâu thì tôi cho rằng là tất cả những doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu của chúng ta đã sẵn sàng. Những doanh nghiêp đầu mối mà vốn trước đây đã phải đi thuê, không có cơ sở vật chất thì người ta cũng đã dập dạp có những hợp đồng với cả những đầu mối lớn có đủ cơ sở vật chất để pha chế, thông qua những hợp dịch vụ. Có thể nói, hệ thống về tổ chức kinh doanh xăng dầu của chúng tôi thì cũng đã sẵn sàng cho lộ trình mùng 1/6. Và hiện tại bây giờ các doanh nghiệp đang cố gắng đẩy rất sớm chương trình này lên, bởi lẽ đấy cũng là một trong những giải pháp để giảm thiểu nhập khẩu xăng dầu ở trên thị trường trong bối cảnh khủng hoảng xăng dầu ở vùng Vịnh như hiện nay" - Chủ tịch HH xăng dầu Việt Nam nhấn mạnh.

Là đầu mối kinh doanh nhập khẩu xăng dầu lớn nhất, cũng đồng thời tiên phong trong cung ứng mặt hàng xăng E5, E10 tại thị trường nội địa, ông Hồ Ngọc Linh - Phó Trưởng phòng Kỹ thuật xăng dầu - Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) cho biết thực tế: "Petrolimex hiện có 7 điểm kho pha chế xăng E10 sẵn sàng cung ứng trên toàn quốc. Bên cạnh đó, với hệ thống mạng lưới bán lẻ trực tiếp hiện nay là hơn 2.800 cửa hàng xăng dầu, chúng tôi cũng đã chủ động trong công tác xúc rửa bề chứa cũng như chuẩn bị các điều kiện hạ tầng cần thiết, và xây dựng một kịch bản,lộ trình chuyển đổi - chuyển đổi trong chính Petrolimex. Chúng tôi dự kiến có thể sẽ đẩy sớm hơn so với lộ trình của Thông tư 50, bởi vì khối lượng công việc cần triển khai cũng rất lớn, và chúng tôi cũng cần có một thời gian nhất định để chuyển đối hoàn toàn. Bên cạnh công tác hạ tầng từ hệ thống kho bể, cửa hàng xăng dầu thì Petrolimex cũng đã cử các đoàn cán bộ tham gia vào các chương trình chung của các nước trên thế giới từ Thái Lan, Philippines, Mỹ… để chúng tôi học hỏi những kinh nghiệm khi triển khai kinh doanh cũng như vận tải, rồi đảm bảo chất lượng xăng E10 để cung cấp ra cho người tiêu dùng".

Khi phối trộn 10% nhiên liệu ethanol tạo ra thành phẩm xăng E10 tương ứng giảm khoảng 10% lượng xăng khoáng phải nhập khẩu, điều này sẽ giúp giảm áp lực nhập khẩu nguồn xăng khoáng đang khá căng thẳng trên thế giới. Theo ông Đỗ Văn Tuấn - Chủ tịch Hiệp hội Nhiên liệu sinh học Việt Nam, hiện nay Việt Nam đang phải nhập khẩu hơn 30% lượng xăng dầu thành phẩm. Hai nhà máy lọc hoá dầu trong nước là Nghi Sơn và Dung Quất đang đáp ứng khoảng 65-70% nhu cầu, song lại phụ thuộc nguồn dầu thô nhập khẩu khá lớn (Nhà máy lọc dầu Dung Quất nhập khẩu hơn 30% và Nhà máy lọc dầu Nghi Sơn gần như nhập khẩu hoàn toàn lượng dầu thô để sản xuất). Như vậy cũng đồng nghĩa, hiện nay Việt Nam mới chủ động được khoảng một nửa nhu cầu xăng, dầu. Phần còn lại sẽ chịu tác động rất lớn từ bên ngoài (ở cả góc độ nguồn cung và giá cả).

Việc đa dạng hoá nguồn cung, trong đó có việc sử dụng cồn ethanol thay thế 10% xăng truyền thống sẽ đồng thời giúp có thêm nguồn xăng sạch, với giá rẻ hơn, ít biến động hơn, lại dễ mua hơn, nhất là trong bối cảnh hiện nay. Ông Đỗ Văn Tuấn - Chủ tịch Hiệp hội Nhiên liệu sinh học Việt Nam cho biết thực tế, cũng đồng thời đưa ra những cảnh báo cần thiết: "Chúng ta phải thấy tự tin rằng Ethanol đang mua dễ hơn xăng dầu, đấy là điều chắc chắn, nhưng vấn đề là dễ vào thời điểm này, nhưng mà không phải chỉ chúng ta là có nhu cầu Ethanol. Hàn Quốc, Philippines, Ấn Độ hay là Thái Lan… họ là những nước tiêu thụ Ethanol lớn, bởi họ dùng đến E20 rồi, nhưng họ lại có một chiến lược an ninh năng lượng tốt hơn chúng ta rất là nhiều, cho nên nếu như chúng ta mà không triển khai sớm việc này thì rõ ràng là ngay cả cái sự sẵn sàng Ethanol nó cũng không phải là dễ dàng trong thời gian tới nữa. Nhà nước cũng chỉ có vai trò là thúc đẩy, giám sát thôi, còn công việc thật sự nó vẫn phải phụ thuộc vào mỗi doanh nghiệp".

Cũng theo các chuyên gia, để NLSH thực sự trở thành một cấu phần quan trọng trong cơ cấu năng lượng quốc gia, vấn đề cốt lõi nằm ở khả năng chủ động nguồn nguyên liệu trong nước. Nếu không xây dựng được chuỗi cung ứng bền vững từ vùng trồng, nhà máy sản xuất đến hệ thống phân phối thì mục tiêu an ninh năng lượng sẽ khó đạt được một cách thực chất. Dưới góc độ nhà sản xuất, cung ứng nhiên liệu cồn ethanol, ông Phạm Văn Tuấn - Giám đốc Công ty TNHH MTV Nhà Xanh Việt Nam nêu kiến nghị: "Thứ nhất, Nhà nước nên xem xét quy hoạch vùng nguyên liệu, xác định những vùng trồng trọng điểm cho ngô và sắn chuyên để phục vụ cho những nhà máy cồn ethanol. Song song đó thì Nhà nước đầu tư các cơ sở hạ tầng như công trình thuỷ lợi để giảm chi phí vận chuyển, logistics... Thứ hai, về vấn đề về thuế thì Nhà nước có thể hỗ trợ các doanh nghiệp sản xuất ethanol, miễn/giảm thuế thu nhập doanh nghiêp (có thể trong 5 hoặc 10 năm). Thứ ba, liên quan vấn đề về thuế nhập khẩu, thì hiện tại bây giờ thuế nhập khẩu cồn ethanol đang là 5%, thì tôi cũng mong muốn Nhà nước duy trì tỷ lệ thuế này để bảo vệ cũng như là để khuyến khích những doanh nghiệp sản xuất cồn trong nước..."

Theo các doanh nghiệp sản xuất cồn trong nước, thuế môi trường đối với NLSH (cồn ethanol) cũng cần thấp hơn với xăng khoáng để tạo ra sự cạnh tranh về giá đối với xăng E10. Ngay cả việc mua bán ethanol cũng cần được áp dụng theo giá quốc tế để tạo ra mức “biên” lợi nhuận phù hợp, để khuyến khích các công ty sản xuất cồn trong nước.

Đồng quan điểm này, ông Bùi Ngoc Bảo - Chủ tịch Hiệp hội xăng dầu Việt Nam cho biết, mặc dù việc kinh doanh đại chà mặt hàng xăng E5 từ năm 2018 và thí điểm kinh doanh xăng E10 từ tháng 8/2025, đến nay chưa ghi nhận bất kỳ trường hợp nào phản ứng tiêu cực về chất lượng xăng E5, E10 đến hiệu suất hoạt động và ảnh hưởng xấu đến động cơ xe; Tuy nhiên, Hiệp hội cũng đang kiến nghị cơ quan quản lý Nhà nước rà soát lại toàn bộ các quy định kỹ thuật liên quan đến cả mặt hàng xăng khoáng truyền thống cũng như các sản phẩm cồn ethanol, để đảm bảo lộ trình áp dụng bắt buộc sử dụng xăng E10 trên toàn quốc từ 01/6/2026 không còn bất cứ trở ngại gì.

Cũng theo Hiệp hội xăng dầu Việt Nam, việc sử dụng NLSH là chủ trương lớn và dài hạn, vì vậy cần có sự hỗ trợ từ Chính phủ để mối liên kết giữa nhà sản xuất với nông dân và các nhà phân phối ngày càng chặt chẽ hơn./.

Nguyên Long