Theo Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân, Bộ Công Thương là cơ quan được Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ giao nhiệm vụ xây dựng Dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh. Đến nay Bộ đã triển khai đầy đủ các bước xây dựng chính sách theo quy định, bao gồm ban hành kế hoạch soạn thảo, thành lập Tổ soạn thảo, tổ chức lấy ý kiến rộng rãi và chuẩn bị hồ sơ chính sách đầy đủ.
Dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh đã được bổ sung vào Chương trình lập pháp năm 2026 theo Nghị quyết số 119/2026/UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, dự kiến trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI.
Trên thế giới, hoạt động giao dịch hàng hóa phái sinh đã rất phát triển. Rất nhiều doanh nghiệp Việt Nam cũng đã có các hoạt động liên quan đến giao dịch hàng hoá phái sinh. Thông qua hoạt động của Sở giao dịch hàng hoá, hàng ngày, các thông tin liên quan đến giá cả hàng hóa phái sinh được thể hiện tại đây và có liên thông với quốc tế.
Hoạt động mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch chủ yếu được điều chỉnh bởi Luật Thương mại năm 2005 và các văn bản dưới luật, chưa bao quát đầy đủ đặc thù của giao dịch hàng hóa phái sinh. Nhiều nội dung quan trọng như phân loại công cụ phái sinh, cơ chế thanh toán bù trừ, quản lý rủi ro và bảo vệ nhà đầu tư chưa được quy định thống nhất, đồng bộ.
Thực tiễn thị trường cho thấy nhu cầu sử dụng các công cụ phòng ngừa rủi ro ngày càng gia tăng trong bối cảnh giá hàng hóa thế giới biến động mạnh. Đơn cử, giá vàng trên thị trường quốc tế có thời điểm đạt 5.600 USD/ounce, trong nước có lúc vượt 190 triệu/lượng; giá bạc gần 108,6 USD/ounce, trong nước có lúc vượt 111 triệu đồng/kg; giá xăng dầu đầu tháng 3/2026 cũng ghi nhận mức tăng trên 20–30%, tạo áp lực lớn đối với điều hành kinh tế vĩ mô. Những diễn biến này cho thấy vai trò của các công cụ phái sinh trong quản trị rủi ro giá và sự cần thiết hình thành thị trường giao dịch hiện đại, minh bạch.
Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân nhấn mạnh, việc xây dựng Luật là cần thiết trong bối cảnh hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường và thúc đẩy hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng:
"Rõ ràng qua thực tiễn đó thì chúng ta thấy mối quan hệ giao dịch hàng hóa phái sinh tác động đến các doanh nghiệp, và từ thực tiễn cho thấy cơ sở pháp lý vẫn còn đang thiếu sót, mới chỉ tập trung nhiều vào câu chuyện liên quan đến thành lập Sở giao dịch hàng hóa mà chưa đề cập nhiều đến mối quan hệ thương mại liên quan tới giao dịch hàng hóa phái sinh. Trong khi đó chúng ta cũng đã thấy trên thực tế có rất nhiều va vấp, tranh chấp liên quan đến giao dịch hàng hoá phái sinh nhưng lại không phải là được thực hiện trên Sở Giao dịch hàng hoá. Thì đây là một thực tiễn cho những bất cập vừa cả mặt pháp lý, vừa cả thực tiễn. Do vậy, Bộ Công Thương trong bối cảnh tình hình hiện nay, đặc biệt là với sự ra đời của Trung tâm Tài chính quốc tế, trong đó đã có những đặc thù liên quan đến việc thành lập các sàn, thành lập các sở cũng như để khắc phục các bất cập trên thì Bộ cung Thương đã báo cáo với Chính phủ, Quốc hội và đã được cho phép xây dựng một luật mới, chính là Luật giao dịch hàng hoá phái sinh".
Dự thảo Luật được xây dựng trên cơ sở 6 nhóm chính sách lớn, tập trung vào hoàn thiện khung pháp lý; tổ chức hạ tầng thị trường; phát triển sản phẩm và chuẩn hóa quy tắc giao dịch; quản lý rủi ro, giám sát thị trường và bảo vệ nhà đầu tư; mô hình quản lý nhà nước; và thúc đẩy hội nhập quốc tế. Trong đó, định hướng chung là xây dựng Luật theo hướng quy định các nguyên tắc, khung pháp lý cơ bản, đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết nhằm bảo đảm tính linh hoạt, phù hợp với thực tiễn và thông lệ quốc tế.
Đối với hạ tầng thị trường, phương án được đề xuất là tổ chức Sở giao dịch hàng hóa phái sinh và Trung tâm thanh toán bù trừ hoạt động độc lập, qua đó tăng cường an toàn hệ thống và kiểm soát rủi ro. Về quản lý thị trường, dự thảo Luật hướng tới thiết lập cơ chế giám sát tập trung, phân loại nhà đầu tư, tăng cường minh bạch thông tin và các biện pháp bảo vệ nhà đầu tư theo chuẩn mực quốc tế.
Bên cạnh đó, Luật cũng định hướng xây dựng cơ chế liên thông trực tiếp với các Sở giao dịch hàng hóa quốc tế trên cơ sở công nhận lẫn nhau, góp phần nâng cao thanh khoản thị trường, thu hút nguồn lực quốc tế và tạo điều kiện phát triển các mặt hàng có lợi thế của Việt Nam.
Đến nay, trên cơ sở tổng hợp ý kiến góp ý của các cơ quan, đơn vị, đa số ý kiến thống nhất cao về sự cần thiết ban hành Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh. Đồng thời, các ý kiến cũng đề nghị tiếp tục làm rõ phạm vi điều chỉnh; bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất với các luật có liên quan; hoàn thiện mô hình hạ tầng thị trường và cơ chế quản lý rủi ro; đồng thời tăng cường tính khả thi trong quá trình tổ chức thực hiện.
Trên cơ sở các ý kiến góp ý, Bộ Công Thương đang tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu, hoàn thiện hồ sơ chính sách theo hướng đồng bộ, minh bạch, tiệm cận thông lệ quốc tế, góp phần xây dựng thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh hiện đại, an toàn và hiệu quả.
Nguyên Long
Bình luận