Trong bối cảnh Việt Nam đang khởi động dự án điện hạt nhân Ninh Thuận, làm chủ công nghệ, phát triển nguồn nhân lực, xây dựng hạ tầng nghiên cứu và tăng cường hợp tác quốc tế là những yếu tố cần được chuẩn bị để từng bước làm chủ công nghệ điện hạt nhân. Đây là khuyến nghị được các chuyên gia đưa ra tại tọa đàm “Năng lượng hạt nhân và các lộ trình chuyển dịch năng lượng ở các nền kinh tế tăng trưởng nhanh: Trường hợp Việt Nam”. Sự kiện nằm trong khuôn khổ Hội nghị Khoa học và Công nghệ để phát triển bền vững, do Hội Khoa học Gặp gỡ Việt Nam và Trung tâm Khoa học và Giáo dục liên ngành phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam cùng UBND tỉnh Gia Lai tổ chức chiều nay (8/10), tại Quy Nhơn, tỉnh Gia Lai.

Theo PGS.TS Phan Việt Cương, Phó Viện trưởng Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam (Bộ Khoa học và Công nghệ), sau Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị, Chính phủ đã có nhiều quyết sách thúc đẩy phát triển các công nghệ chiến lược. Trong đó, điện hạt nhân và chế biến sâu đất hiếm là những lĩnh vực Việt Nam định hướng phát triển, đòi hỏi năng lực nghiên cứu và công nghệ cao.

Cũng theo PGS.TS Phan Việt Cương, để làm chủ công nghệ lõi, Việt Nam cần tập trung đầu tư cho con người, cơ sở hạ tầng nghiên cứu và có chính sách cam kết dài hạn. Riêng với điện hạt nhân, hợp tác quốc tế được xem là yếu tố đặc biệt quan trọng trong quá trình Việt Nam từng bước nội địa hóa công nghệ này.

“Về công nghệ điện hạt nhân, đối với Việt Nam thì nó rất mới. Nếu chúng ta muốn làm chủ công nghệ, muốn từng bước nội địa hóa công nghệ điện hạt nhân thì phải hợp tác quốc tế. Thông qua các hội thảo, chúng ta kết nối các nhà khoa học, chia sẻ tri thức, dần dần tiệm cận với các phòng thí nghiệm lớn trên thế giới, từ đó tiếp cận được tri thức để từng bước làm chủ công nghệ điện hạt nhân.” - Phó Viện trưởng Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam nhấn mạnh.

Trong bối cảnh Việt Nam đang khởi động dự án điện hạt nhân Ninh Thuận, các chuyên gia quốc tế cho rằng, bên cạnh công nghệ, Việt Nam cần đặc biệt chú trọng xây dựng một hệ sinh thái phát triển bền vững, từ đào tạo nhân lực, năng lực quản lý, nguồn tài chính ổn định đến hợp tác quốc tế và sự đồng thuận của xã hội.

TS. Frederick Bordry, nguyên Giám đốc phụ trách Máy gia tốc và Công nghệ, Tổ chức Nghiên cứu Nguyên tử Châu Âu (CERN) cho rằng, điện hạt nhân là một chương trình dài hạn, đòi hỏi nhiều thập kỷ để xây dựng năng lực và hệ sinh thái phù hợp.

“Lòng tin của công chúng có thể suy giảm rất nhanh, vì vậy chúng ta cần xây dựng lòng tin và tính minh bạch. Việt Nam đã có những quyết định mang tính chiến lược về lĩnh vực này. Tôi nghĩ rằng đối với Việt Nam, chúng ta có thể tiếp tục các nỗ lực hợp tác quốc tế để giúp Việt Nam xây dựng năng lực quốc gia và cùng đối phó với các thách thức” - TS. Frederick Bordry cho biết.

Cũng theo các chuyên gia, không riêng điện hạt nhân, với những công nghệ phức tạp và có tính chiến lược, Việt Nam cần tránh đầu tư dàn trải, tập trung nguồn lực cho các đơn vị nghiên cứu trọng điểm, đồng thời kết nối chặt chẽ giữa viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp và các đối tác quốc tế. Đây là những nền tảng quan trọng để vừa nâng cao năng lực trong nước, vừa từng bước làm chủ công nghệ và bảo đảm sự phát triển bền vững trong dài hạn.