Cha đẻ của bếp nấu không khói là Đại úy Hoàng Cầm sinh năm 1916, quê ở tỉnh Nam Định (cũ) nay là tỉnh Ninh Bình. Ông nhập ngũ năm 1947, là Tiểu đội trưởng Nuôi quân, Đội Phẫu thuật, Sư đoàn 308 (nay thuộc Quân đoàn 12). Ngày nay chiếc bếp không khói đựợc trưng bày ở hầu hết các bảo tàng, các khu di tích lịch sử quân sự, như một minh chứng cho sự sáng tạo, trí tuệ và tinh thần vượt khó của quân đội ta trên chiến trường. Bếp Hoàng Cầm đã trở thành trải nghiệm thú vị trong hành trình về nguồn của các thế hệ, nhất là các bạn trẻ được tự tay nổi lửa, đưa lịch sử ra ngoài trang sách.
Đại tá, PGS,TS Dương Hồng Anh, Phó Viện trưởng Viện Lịch sử Quân sự Việt Nam cho biết, bước vào đợt 2 của Chiến dịch Hòa Bình bộ đội ta chuyển sang vây đánh địch, nhiều đơn vị phải liên tục bám trận địa, địch đánh phá ác liệt nên việc đảm bảo cơm nước cho bộ đội rất khó khăn. Bếp vừa nổi lửa, khói bốc lên là địch tìm tới đánh. Có nhiều bữa cơm vừa nhóm đã phải dập lửa dẫn tới cơm sống, canh sống... sức khỏe chiến sỹ không đảm bảo, chính khi ấy, bếp không khói ra đời. “Các bếp nấu ăn của các đơn vị thường xuyên là mục tiêu đánh phá của địch, do bếp bị địch phát hiện, bởi ban ngày nấu ăn thì bị lộ, do khói bay lên, ban đêm nấu ăn thì bị lộ bởi ánh lửa. Việc lộ bếp nấu ăn nhiều khi còn dẫn đến lộ bí mật khu vực bố trí hậu cần của đơn vị. Và chiến sĩ nấu ăn thì không được che chắn bảo vệ khi địch đánh phá vào khu vực bếp, thì dễ bị thương vong. Và việc nấu ăn thì chịu ảnh hưởng nhiều bởi thời tiết, nhất là khi mưa gió, làm củi bếp bị ướt. Và chính vào thời điểm này, tiểu đội trưởng nuôi quân Hoàng Cầm thuộc Đội Điều trị của Đại đoàn 308 đã mày mò nghiên cứu và chế tạo thành công một kiểu biết đơn giản nhưng lại rất hiệu quả.” Đại tá, PGS,TS Dương Hồng Anh phân tích.
Trước nhiệm vụ phải làm ra một kiểu bếp có thể nấu nướng vào cả ban ngày lẫn ban đêm mà không sợ máy bay địch phát hiện, trong chiến dịch Hòa Bình (1951-1952), tổ trưởng nuôi quân Hoàng Cầm sau nhiều lần thử nghiệm đã đào thành công bếp không khói. Bếp bảo đảm được bí mật trong quá trình nấu ăn, ban đêm lửa không hắt sáng ra ngoài, ban ngày không có khói bay lên, hầm nấu ăn giúp hạn chế sát thương do mảnh bom đạn... Nhờ vậy, các anh nuôi có thể nấu cơm cả ngày, cả đêm phục vụ bộ đội mà không bị địch phát hiện. Bếp không khói đặc biệt gắn bó với các cựu chiến binh thời kỳ chống Pháp và chống Mỹ, đảm bảo công tác nuôi quân, góp phần quan trọng làm nên những thắng lợi trên chiến trường.
Năm 1952 chiếc bếp bí mật đó được đặt tên là bếp Hoàng Cầm. Với nhiều ưu điểm trong bảo đảm bí mật và chỉ cần nơi đâu có đất, đều có thể đào được bếp, nên không chỉ được sử dụng rộng rãi trong chiến dịch Điện Biên Phủ, mà trong kháng chiến chống Mỹ, bếp Hoàng Cầm được nhân rộng tại các địa điểm đóng quân trên khắp các chiến dịch, trên khắp các chiến trường, ở những nơi cần đảm bảo bí mật. Bếp Hoàng Cầm nổi lửa được ở mọi nơi, trong những điều kiện gắt gao ở những nơi trú quân, bộ đội ta vẫn nấu ăn được ngay sát vách địch. Bếp làm ấm lòng những chiến sỹ ra trận, thêm chắc tay súng, làm nên những chiến thắng trên chiến trường. Bếp đã vào nhạc, vào thơ ngân nga trên mọi nẻo đường.
Chiến thắng mùa xuân năm 1975 có cả những đóng góp âm thầm của những anh nuôi, những chiếc bếp Hoàng Cầm dấu lửa, dấu khói ở hàng trăm điểm đóng quân đầy bom, đạn.
Hiệu quả của bếp Hoàng Cầm và những sáng kiến của anh nuôi Hoàng Cầm đã được đánh giá cao và ghi nhận từ rất sớm, năm 1951 ông được tặng thưởng Huân chương Chiến công hạng ba. Kết thúc cuộc chiến tranh chống Pháp, Hoàng Cầm được tặng thưởng Huy hiệu chiến sĩ Điện Biên. Kết thúc cuộc chiến tranh chống Mỹ, ông được tặng thưởng Huân chương kháng chiến hạng Hai. Tên tuổi và công trạng của Đại úy Hoàng Cầm được Viện Bảo tàng lịch sử Quân đội nhân dân Việt Nam lưu giữ làm gương cho hậu thế noi theo.
Cha đẻ của bếp Hoàng Cầm - Đại úy Hoàng Cầm đã qua đời 20 năm. Song đến nay chiếc bếp Hoàng Cầm, một trong ba nghệ thuật xóa dấu trên chiến trường: “đi không dấu, nấu không khói, nói không tiếng” vẫn được phát huy và là một trong những hạng mục thiết yếu khi dã ngoại của mỗi đơn vị. Việc đào và sử dụng bếp được đưa vào các chương trình huấn luyện chiến sỹ, như một kỹ năng sinh tồn trên chiến trường.
Nguyên Nhung - VOV1
Bình luận