Ngày 24/08, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã có cuộc làm việc về xây dựng Đề án "Chiến lược quốc gia thu hút, trọng dụng và phát triển nhân tài trong các ngành, lĩnh vực mũi nhọn, chiến lược phục vụ đất nước phát triển nhanh, bền vững". Tại cuộc làm việc, người đứng đầu Đảng, Nhà nước đã nhấn mạnh sự đổi mới tư duy "huy động trí tuệ Việt Nam toàn cầu"; "gắn thu hút với trọng dụng và môi trường làm việc"; đồng thời nêu rõ, chiến lược mới yêu cầu phải "trao quyền chọn cộng sự, khoán chi theo sản phẩm và chấp nhận rủi ro khoa học".... Tư duy đổi mới này được đông đảo nhà khoa học đón nhận và cho rằng những điều này sẽ giúp cởi trói cơ chế, tạo sức mạnh nội sinh đưa Việt Nam bước vào kỷ nguyên phát triển mới, tự chủ và thịnh vượng. 

Trong bài phát biểu về Chiến lược quốc gia về phát triển thu hút, trọng dụng nhân tài, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trân trọng nhắc đến hành trình lặng lẽ cống hiến, vượt qua khó khăn để xây dựng các công trình khoa học tại Việt Nam của GS Trần Thanh Vân- người đã dành trọn hơn nửa thế kỷ cống hiến cho Vật lý đỉnh cao thế giới. Hơn 30 năm qua, thông qua Hội "Gặp gỡ Việt Nam" và Trung tâm Quốc tế Khoa học và Giáo dục Liên ngành tại Quy Nhơn, Giáo sư Trần Thanh Vân đã thu hút hàng ngàn nhà khoa học lừng danh thế giới, trong đó có 15 chủ nhân giải Nobel về với Việt Nam. Giáo sư Trần Thanh Vân như một minh chứng sống động cho tinh thần phụng sự Tổ quốc.

Trao đổi với phóng viên Đài TNVN, Giáo sư Trần Thanh Vân chia sẻ, tất cả các nhà khoa học đều mong muốn về gắn bó lâu dài với Việt Nam. Chúng ta cần phải có những nhân tài về làm việc lâu dài ở Việt Nam, chứ không phải về trong 1, 2 tháng hay về thuyết trình, về để đào tạo ở Việt Nam. Con đường của “Gặp gỡ Việt Nam” là luôn luôn thúc đẩy và chọn lựa các nhà khoa học trẻ, đưa các nhà khoa học trẻ đang ở ngoài quốc về Việt Nam, họ làm cho Việt Nam phát triển. Hiện nay Việt Nam đang rất thiếu, đang rất cần những nhà khoa học. “Đấy là công trình tôi và điều mà tôi đã làm được”, Giáo sư Trần Thanh Vân cho biết.

Một điểm đột phá nổi bật trong phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là chuyển mạnh sang "huy động trí tuệ Việt Nam toàn cầu", "gắn thu hút với trọng dụng và môi trường làm việc". Theo Giáo sư Trần Thanh Vân, "chìa khóa vàng" không nằm ở đãi ngộ tài chính cao, mà nằm ở sự trân trọng, môi trường tự do học thuật, tính liêm chính và không khí giao lưu chân thành.

Đây cũng là quan điểm của PGS. TS Nguyễn Trọng Phúc, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh. Theo đó, cần tiếp tục xây dựng và phát huy vai trò của đội ngũ trí thức hiện nay. Theo PGS. TS Nguyễn Trọng Phúc, việc kêu gọi nhân tài từ nước ngoài về là điều rất quý. Nhưng làm thế nào để mời họ về được? Cần có cơ chế, có chính sách, có cách nào để mời họ về tham gia. Phải có rất nhiều con đường tập hợp và xây dựng đội ngũ trí thức."

Còn TSKH Phan Xuân Dũng, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học Kỹ thuật Việt Nam thì cho rằng, “phải tôn trọng trí thức, sử dụng trí thức, vinh danh trí thức và tạo điều kiện cho trí thức làm việc. Ở đây không phải chỉ dùng lương, mà quan trọng là điều kiện làm việc, tôn trọng họ, giao việc cho họ..."

Có thể thấy những hạn chế hiện nay trong thu hút, trọng dụng nhân tài như: phương thức quản lý còn nặng tính hành chính, phụ thuộc bằng cấp, quy trình phức tạp và chưa chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu. Chiến lược mới yêu cầu phải "trao quyền chọn cộng sự, khoán chi theo sản phẩm và chấp nhận rủi ro khoa học". Điều này sẽ giúp cởi trói cơ chế, giải phóng tối đa năng lực sáng tạo của đội ngũ nghiên cứu, đồng thời thu hút nhân tài và thúc đẩy các sản phẩm khoa học - công nghệ có tính ứng dụng cao, đóng góp thực chất vào sự phát triển của đất nước.

 Giáo sư, TSKH Vũ Minh Giang, nguyên Phó Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội nhấn mạnh: Nguồn nhân lực là một tài nguyên vô cùng quý giá, nhưng nhân tài thì đặc biệt quý hiếm. Muốn xây dựng một đất nước hùng cường, thực hiện khát vọng phát triển trong kỷ nguyên mới thì không cách gì khác là phải có nhiều nhân tài chung tay góp sức. Đấy chính là cái tư tưởng lớn. “Tôi nghĩ rằng Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã thể hiện nhất quán. Một ý tưởng lớn lao xuyên thế kỷ"

Một nguyên tắc cốt lõi: "Người tài đi cùng việc, quyền và nguồn lực; không thu hút người trước rồi mới tìm việc" được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nêu ra, đồng thời đề xuất cơ chế "Tổng công trình sư", "Kỹ sư trưởng" đứng đầu các bài toán lớn. Việc công khai các bài toán chiến lược quốc gia như AI, bán dẫn, công nghệ lượng tử... không chỉ thu hút nhân tài trong và ngoài nước, mà còn thay đổi tư duy quản trị từ "trải thảm đỏ đón người" sang "đặt hàng công việc - trao quyền hành động". Khi nhân tài được đặt đúng vị trí thủ lĩnh, sở hữu đầy đủ thẩm quyền lẫn nguồn lực cần thiết, các bài toán chiến lược của quốc gia sẽ được giải quyết một cách hiệu quả, tạo sức mạnh nội sinh đưa Việt Nam bước vào kỷ nguyên phát triển mới, tự chủ và thịnh vượng./.

Lại Hoa/VOV1