Tham dự và chủ trì kỳ họp có: PGS.TS Đoàn Minh Huấn, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh; GS.TS Nguyễn Xuân Thắng, Ủy viên Bộ Chính trị khóa XIII, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương; GS.TS Lê Văn Lợi, Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương; PGS.TS Nguyễn Mạnh Hùng, Phó Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký Hội đồng Lý luận Trung ương.

Kỳ họp có sự tham dự của các Ủy viên Hội đồng, các chuyên gia tư vấn cấp cao, Ban Thư ký khoa học, lãnh đạo Văn phòng Cơ quan Hội đồng.

Phát biểu khai mạc Kỳ họp, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương Nguyễn Xuân Thắng nhấn mạnh: Kỳ họp thứ ba diễn ra ngay sau thành công của Hội nghị Trung ương 4 khóa XIV và vào thời điểm cả nước đang tăng tốc về đích nhằm hoàn thành các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội năm 2026, với kết quả tăng trưởng GDP 9 tháng đầu năm đạt 9,01%, riêng quý III đạt gần 10%.

Phân tích bối cảnh tình hình thế giới, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương chỉ ra những biến động phức tạp, nhanh chóng với nhiều biến số gắn liền với sự điều chỉnh trật tự kinh tế, trật tự chính trị, cạnh tranh chiến lược, xung đột chính trị, chủ nghĩa bảo hộ, phân mảnh kinh tế cùng sự phát triển bùng nổ của khoa học - công nghệ. Trong nước, bên cạnh những kết quả tích cực, nền kinh tế vẫn đang đối mặt với không ít điểm nghẽn về hạ tầng, chất lượng tăng trưởng, nguồn nhân lực và năng lực đổi mới sáng tạo, đòi hỏi công tác nghiên cứu lý luận của Đảng phải đứng trước nhiều yêu cầu mới mang tính cấp thiết.

Quán triệt tinh thần chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Thắng đề nghị Hội đồng tập trung đóng góp ý kiến hoàn thiện dự thảo đề cương chi tiết của hai đề án tổng kết lịch sử gồm: Tổng kết 100 năm Đảng lãnh đạo cách mạng Việt Nam giai đoạn 1930 - 2030, định hướng lãnh đạo phát triển đất nước trong 100 năm tiếp theo từ năm 2030 đến năm 2130 và Tổng kết 40 năm thực hiện Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội. Chủ tịch Hội đồng lý luận Trung ương khẳng định đây là những công việc mang tầm vóc lịch sử vĩ đại, đòi hỏi phải phát huy dũng khí đổi mới, nhìn thẳng vào sự thật như từng vượt qua cơ chế quan liêu bao cấp trước đây. Việc tổng kết cần đặt trong yêu cầu chuẩn bị nền tảng cho sự phát triển lâu dài của đất nước với tầm nhìn chiến lược từ năm 2030 đến 2130; lý giải rõ những thành công, hạn chế, rút ra các bài học kinh nghiệm mang tầm lý luận dẫn dắt, đồng thời xác định các giá trị cốt lõi phải giữ vững và những năng lực cần tích lũy cho thế hệ mai sau.

Gợi mở thảo luận về Báo cáo tư vấn Hệ sinh thái phát triển Việt Nam, GS.TS, Nguyễn Xuân Thắng đề nghị Hội đồng làm rõ mối quan hệ giữa việc xác lập mô hình tăng trưởng mới hướng vào năng suất, chất lượng, hiệu quả, sức cạnh tranh với mô hình phát triển hiện đại, bao trùm, bền vững, nhân văn. Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương khẳng định mô hình phát triển được thực hiện dựa trên 3 trụ cột cơ bản của chủ nghĩa xã hội Việt Nam:

(Sâu xa hơn là mô hình phát triển. Mô hình phát triển Việt Nam, đây là mô hình hiện đại, bao trùm, bền vững, nhân văn và chúng ta phải đóng góp vào sự nghiệp chung. Mô hình phát triển chắc chắn xác định rất rõ về mục tiêu và định hướng cho một tầm nhìn dài hạn. Kể cả mô hình tăng trưởng và mô hình phát triển để thực hiện cho bằng được mô hình chủ nghĩa xã hội Việt Nam- rất riêng, bắt đầu từ thực tiễn Việt Nam, do con người Việt Nam chúng ta thực hiện. Mô hình chủ nghĩa xã hội của chúng ta có mục tiêu, có trụ cột rõ ràng, có cấu trúc phát triển rất rõ, nội dung rất cơ bản. Có thể nói là một thành tựu lý luận của chúng ta trong sự nghiệp đổi mới, đấy là: Phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; thứ hai là xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân dưới sự lãnh đạo của Đảng; và thứ ba là nền dân chủ xã hội chủ nghĩa”- GS.TS, Nguyễn Xuân Thắng nhấn mạnh:

Đánh giá chặng đường 40 năm Đổi mới, Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Thắng nêu rõ 3 chuyển đổi căn bản mang tính bước ngoặt lịch sử: chuyển từ cơ chế kế hoạch hóa tập trung quan liêu bao cấp sang kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; chuyển từ nhà nước chuyên chính sang Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa; và chuyển từ một quốc gia khép kín, bị cấm vận sang hội nhập quốc tế toàn diện, chủ động tham gia và định hình luật chơi chung. Từ đó, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương Nguyễn Xuân Thắng khẳng định lý luận đường lối đổi mới cùng với chủ nghĩa Marx - Lenin và tư tưởng Hồ Chí Minh chính là nền tảng tư tưởng dẫn dắt sự phát triển của đất nước.

Trong hệ sinh thái phát triển mới, tư duy quản lý nhà nước phải chuyển đổi mạnh mẽ từ "không quản được thì cấm" sang xây dựng Nhà nước kiến tạo phục vụ phát triển, phát huy tối đa vai trò chủ thể của nhân dân và cộng đồng doanh nghiệp.

Cùng với đó, Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Thắng đề nghị Hội đồng khẩn trương xây dựng Đề án phát triển mạng lưới nghiên cứu khoa học lý luận chính trị toàn quốc kết nối Hội đồng với các viện, học viện, các đại học quốc gia, các bộ, ngành như quốc phòng, công an, ngoại giao và các địa phương; chuẩn bị tốt cho Hội nghị công tác lý luận toàn quốc lần thứ nhất dự kiến tổ chức vào tháng 11; rà soát công tác chuẩn bị Lễ kỷ niệm 30 năm thành lập Hội đồng Lý luận Trung ương (30/10/1996 - 30/10/2026).

Trình bày Báo cáo tư vấn về hệ sinh thái phát triển Việt Nam, GS.TS Lê Văn Lợi, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương cho biết: Hệ sinh thái có cấu trúc gồm: 6 nhóm chủ thể (Đảng, Nhà nước, nhân dân, doanh nghiệp, tổ chức xã hội, quốc tế) và 8 trụ cột phát triển gồm (thể chế và quản trị; kinh tế và doanh nghiệp; khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; hạ tầng chiến lược; văn hóa và con người; xã hội và an sinh; quốc phòng, an ninh; đối ngoại và hội nhập quốc tế). Hệ sinh thái vận hành theo nguyên tắc: Liên kết, cộng hưởng, đồng kiến tạo, chia sẻ lợi ích và cùng phát triển. Mục tiêu xuyên suốt là xây dựng hệ sinh thái phát triển hiện đại, nâng cao sức chống chịu và năng lực tự chủ để hiện thực hóa khát vọng đưa Việt Nam thành quốc gia phát triển, thu nhập cao vào năm 2045. Hệ sinh thái cũng  đề xuất 26 giải pháp cụ thể trên 4 lĩnh vực chính, gồm: Thể chế - quản trị; kinh tế - thị trường - doanh nghiệp; văn hóa - con người - an sinh; quốc phòng - an ninh - đối ngoại.  GS.TS Lê Văn Lợi nêu rõ:

"Hệ sinh thái phát triển Việt Nam hiện đại chỉ ra 5 đột phá chiến lược:  Đột phá về tư duy phát triển. Đột phá về thể chế, quản trị kiến tạo phát triển. Đột phá về khoa học công nghệ và trí tuệ nhân tạo (AI). Đột phá về nguồn nhân lực. Đột phá về liên kết, cơ chế điều phối hệ sinh thái. Và đồng thời cũng đã chỉ ra các lộ trình thực hiện cho 2026–2028, 2028–2035, và định hướng đến năm 2045."  

Tại kỳ họp, các đại biểu tập trung nghe trình bày tóm tắt, thảo luận và góp ý vào các nội dung lớn, gồm: Báo cáo kết quả hoạt động giữa hai Kỳ họp; Báo cáo tình hình triển khai thực hiện 02 Đề án (Tổng kết 100 năm Đảng lãnh đạo cách mạng Việt Nam giai đoạn 1930 - 2030, định hướng lãnh đạo phát triển đất nước trong 100 năm tiếp theo từ năm 2030 đến năm 2130, và Tổng kết 40 năm thực hiện Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội); Báo cáo tư vấn về hệ sinh thái phát triển Việt Nam; Kế hoạch tổ chức Hội nghị công tác lý luận toàn quốc lần thứ nhất và Đề án xây dựng và phát triển mạng lưới nghiên cứu khoa học lý luận chính trị toàn quốc trong kỷ nguyên mới.

Góp ý vào Báo cáo tư vấn về hệ sinh thái phát triển Việt Nam, TS Phùng Quốc Hiển, nguyên Phó chủ tịch Quốc hội cho rằng:

"Tôi xin đóng góp một số ý kiến mang tính tư vấn. Về khái niệm hệ sinh thái Việt Nam thì tôi nhất trí, chỉ xin bổ sung thêm vì đây là hệ sinh thái Việt Nam, của Việt Nam, cho nên nó mang tính đặc thù của Việt Nam, thì thêm chữ “mang tính đặc thù Việt Nam” nữa. Như vậy khái niệm nó sẽ hoàn chỉnh hơn. Về mục tiêu và giải pháp xây dựng hệ sinh thái, tôi cũng nhất trí và đồng tình với việc chia thành các nhóm giải pháp như báo cáo tư vấn là hợp lý. Tuy nhiên, quan điểm của tôi là đề nghị chúng ta bám vào khái niệm của hệ sinh thái và bám vào 8 tiêu chí của hệ sinh thái xây dựng để xây dựng các nhóm giải pháp cho nó hợp lý."  

Kỳ họp nhấn mạnh, các đề án tổng kết là nhiệm vụ chính trị, khoa học đặc biệt có ý nghĩa chiến lược, đòi hỏi phải được triển khai đồng bộ, đúng tiến độ, bảo đảm chất lượng, làm cơ sở lý luận và thực tiễn cho việc bổ sung, phát triển đường lối của Đảng. Báo cáo tư vấn về hệ sinh thái phát triển Việt Nam cần bám sát yêu cầu phát triển nhanh, bền vững đất nước, có luận cứ khoa học vững chắc, có tính dự báo và khả thi để cung cấp cho Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư tham khảo trong hoạch định chủ trương,đường lối.

Đối với Hội nghị công tác lý luận toàn quốc lần thứ nhất và việc xây dựng mạng lưới nghiên cứu khoa học lý luận chính trị toàn quốc, kỳ họp xác định đây là những nhiệm vụ nhằm tăng cường sự gắn kết giữa các cơ quan nghiên cứu, đào tạo, các nhà khoa học và các cấp, các ngành, địa phương; huy động, phát huy trí tuệ của đội ngũ cán bộ lý luận, chuyên gia, nhà khoa học trong và ngoài nước; nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác nghiên cứu lý luận, tổng kết thực tiễn và công tác tư vấn chiến lược của Hội đồng.

Phát biểu chỉ đạo tại Kỳ họp, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đoàn Minh Huấn, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh nhấn mạnh tính cấp thiết của việc đổi mới tư duy và phương pháp nghiên cứu lý luận trước những đòi hỏi nhanh chóng của thực tiễn. Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đoàn Minh Huấn chỉ rõ công tác lý luận chính trị hiện nay cần kịp thời bổ sung, phát triển các khái niệm mới nhằm phản ánh chính xác sự vận động của thực tiễn, bám sát các nghị quyết của Đảng và chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm; đồng thời tạo sự chuyển biến mạnh mẽ trong phương thức làm lý luận, chuyển dịch từ tư duy quản lý thuần túy sang quản trị phát triển hiện đại.

Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh cũng lưu ý việc gắn kết chặt chẽ giữa nghiên cứu lý luận với đổi mới căn bản công tác đào tạo cán bộ, chuyển từ truyền thụ kiến thức thụ động sang phát triển tư duy, kỹ năng giải quyết các bài toán thực tiễn và rèn luyện bản lĩnh chính trị.

Phân tích về chủ đề "Hệ sinh thái phát triển Việt Nam", Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đoàn Minh Huấn khẳng định trong bối cảnh hiện nay, cạnh tranh quốc gia không còn đơn thuần dựa vào lợi thế tự nhiên nổi trội mà là sự cạnh tranh bằng cả một hệ sinh thái tổng thể. Việc xây dựng hệ sinh thái phát triển quốc gia đòi hỏi phải tạo dựng các lợi thế nhân tạo, lấy chất lượng thể chế kiến tạo làm trung tâm, từ đó củng cố niềm tin thị trường, giải phóng các nguồn lực xã hội và tạo động lực tăng trưởng bền vững theo chiều sâu. PGS.TS Đoàn Minh Huấn nhấn mạnh:

"Tại sao chọn chủ đề Hệ sinh thái phát triển Việt Nam ở tầm thảo luận của Hội đồng Lý luận Trung ương để xây dựng kiến nghị Trung ương? Thì vấn đề này nó hệ trọng ở chỗ như thế này: Chúng ta biết nếu như trong truyền thống chúng ta cạnh tranh quốc gia là cạnh tranh bằng lợi thế nổi trội, còn cạnh tranh ngày nay là cạnh tranh bằng cả hệ sinh thái. Trong hệ sinh thái đấy, chỉ bỏ sót, bỏ trống, yếu đi một chi tiết thôi, là bị yếu hẳn cả hệ sinh thái đấy, tức là không có sức cạnh tranh quốc gia. Bây giờ phải chuyển từ lợi thế nổi trội thành giá trị chiến lược để thế giới không thể thay thế, không thể hoặc khó thay thế. Khi được thiết kế như thế là cả một hệ sinh thái, không thiết kế được cả hệ sinh thái thì không nâng tầm giá trị được. Chủ đề này rất mong muốn là để làm sao các thành viên Hội đồng Lý luận tư vấn để xây dựng sau này chúng ta có một khung về hệ sinh thái phát triển quốc gia."  

Các ý kiến tại kỳ họp sẽ được tổng hợp, tiếp thu nghiêm túc để hoàn thiện các dự thảo văn bản, trình cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định theo quy định.

Kỳ họp thứ Ba, nhiệm kỳ 2026-2031 của Hội đồng lý luận Trung ương thể hiện tinh thần trách nhiệm chính trị, trí tuệ, khoa học và tâm huyết của các thế hệ lãnh đạo, chuyên gia, nhà khoa học trong và ngoài Hội đồng đối với sự nghiệp nghiên cứu lý luận, tổng kết thực tiễn, góp phần xây dựng Đảng và đất nước ngày càng vững mạnh./.

Hà Nam-VOV1