Đáng nói, đây là vụ án dân sự bảo vệ lợi ích công đầu tiên liên quan diện tích đất công đặc biệt lớn bị xâm phạm, với gần 194.000m2 được Viện kiểm sát nhân dân khu vực 7, thành phố Hà Nội tiến hành.

Ngày 11/4/2003, UBND xã Tiên Dược cũ, nay là xã Sóc Sơn, thành phố Hà Nội ký Hợp đồng kinh tế số 33 cho phép ông Trần Văn Khoái được thuê khu vực ao, hồ, gò nổi tại hồ Đồng Đắp thôn Dược Thượng để sản xuất nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản.  Ngày 26/4/2017, UBND xã Tiên Dược ban hành Quyết định số 399 chấm dứt hợp đồng giao khoán, thuê, thầu đất công trái thẩm quyền. Mặt khác, theo nội dung Hợp đồng số 33, thời hạn sử dụng cũng đã kết thúc; chậm nhất đến ngày 31/12/2024 ông Khoái phải bàn giao lại khu đất nếu không được cơ quan có thẩm quyền cho thuê hoặc giao sử dụng tiếp.

Hết thời hạn phải bàn giao đất theo Quyết định số 399, ông Khoái không những chưa bàn giao đất mà còn xây dựng nhiều công trình, tài sản trên đất. Đến ngày 26/3/2026, cơ quan quản lý tiếp tục ghi nhận trên đất có 07 hạng mục công trình. Các cơ quan quản lý đã nhiều lần yêu cầu giữ nguyên hiện trạng, dừng hoạt động không phù hợp, thu dọn tài sản, tháo dỡ công trình và bàn giao đất nhưng ông Trần Văn Khoái vẫn không chấp hành.

Từ thực trạng đó, UBND xã Sóc Sơn chuyển thông tin, tài liệu và đề nghị Viện kiểm sát nhân dân Khu vực 7 tiếp nhận, thực hiện quyền khởi kiện theo Nghị quyết số 205 năm 2025 của Quốc hội. Trên cơ sở kết quả kiểm tra, xác minh và ý kiến của cơ quan quản lý đất đai tại địa phương, Viện kiểm sát nhân dân Khu vực 7 ban hành Quyết định khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ lợi ích công. Bà Phạm Thị Loan, Phó Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân khu vực 7, thành phố Hà Nội cho biết: "Viện kiểm sát nhân dân chỉ khởi kiện vụ án dân sự công ích khi không có người đứng ra khởi kiện, không làm thay việc của cơ quan khác cũng như chính quyền địa phương. Viện kiểm sát khu vực 7 đã phối hợp chặt chẽ với Ủy ban thu thập toàn bộ tài liệu chứng cứ từ hồ sơ từ nguồn tin và phối hợp với lại Phòng Kinh tế Ủy ban nhân dân xã Sóc Sơn để thu thập và đo vẽ hiện trạng khu đất mà công dân đang sử dụng lấn chiếm chưa bàn giao lại cho chính quyền địa phương"

Là người được phân công trực tiếp nghiên cứu và xử lý hồ sơ vụ án này, bà Nguyễn Thị Tuyết Lan, kiểm sát viên Viện kiểm sát nhân dân khu vực 7, thành phố Hà Nội chia sẻ: "Quá trình sử dụng diễn ra trong thời gian dài, việc sử dụng các biện pháp để đo đạc đất qua các thời kỳ có sự khác nhau. Đối với các vụ án có diện tích lớn cần đặc biệt thận trọng và không chỉ căn cứ vào một tài liệu đơn lẻ mà phải đối chiếu hồ sơ địa chính với bản đồ, giấy tờ pháp lý và hiện trạng thực tế để làm rõ nguyên nhân chênh lệch nếu có. Chúng tôi xác định nếu chỉ có một sai sót về diện tích trong vụ án công ích thì có thể ảnh hưởng rất lớn đến lợi ích của nhà nước và quyền cũng như lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức"

Trên cơ sở các tài liệu, chứng cứ và diễn biến tại toà, Hội đồng xét xử Tòa án nhân dân khu vực 7, thành phố Hà Nội đã chấp nhận toàn bộ yêu cầu khởi kiện của VKSND khu vực 7. Theo phán quyết của Tòa, buộc ông Trần Văn Khoái chấm dứt hành vi xâm phạm lợi ích công trong lĩnh vực đất đai tại khu vực hồ Đồng Đắp; bàn giao trả lại diện tích 193.695,0 m² đất cho UBND xã Sóc Sơn, thành phố Hà Nội quản lý theo quy định của pháp luật. Tại phiên tòa, ông Trần Văn Khoái cam kết sẽ nhanh chóng giải phóng các tài sản trên đất và bàn giao, trả lại đất cho chính quyền xã. Là thẩm phán chủ tọa phiên tòa xét xử vụ án này, Phó Chánh án Tòa án nhân dân khu vực 7 Nguyễn Lâm Bình nhận định: "Thông qua việc cơ quan kiểm sát xác minh thu thập các chứng cứ tài liệu và đưa ra những căn cứ để bảo vệ cho mình, bảo vệ cho việc khởi kiện, Tòa án cũng độc lập trong vấn đề xét xử hơn, ví dụ đánh giá chứng cứ tài liệu cùng để làm sáng tỏ bản chất của vụ án.   Viện kiểm sát đưa ra thực hiện khởi kiện nhằm để bảo quyền lợi cho cộng đồng. Thông qua nội dung Viện kiểm sát tổ chức thực hiện khởi kiện, Tòa án xét xử, góp phần bảo vệ quyền lợi công, đem lại sự công bằng cho xã hội hơn và đặc biệt để xây dựng một thể chế pháp luật thật tốt liên quan đến bảo vệ lợi ích công"

Đất công không phải là “của chung” để rồi trở thành “trách nhiệm của không ai”. Khi lợi ích công bị xâm phạm, điều cần thiết không chỉ là phát hiện sai phạm hay xử lý người vi phạm, mà phải có một cơ chế đưa quyền lợi của Nhà nước và cộng đồng trở lại đúng vị trí của nó. Quyền khởi kiện mà Nghị quyết 205 của Quốc hội trao cho Viện kiểm sát nhân dân chính là một thiết chế như vậy: không đứng ngoài khi lợi ích công bị xâm phạm, không dừng lại ở kiến nghị, mà khởi kiện đưa vụ việc ra trước Tòa án và theo đuổi việc khôi phục lợi ích đến cùng. Bởi bảo vệ đất công, suy cho cùng, là bảo vệ nguồn lực của quốc gia và quyền lợi của cộng đồng.