Ngày 1/7/2025 đánh dấu bước ngoặt mang tính lịch sử khi toàn Đảng, toàn hệ thống chính trị tiến hành đồng bộ cuộc cách mạng về tổ chức bộ máy, chính thức chuyển đổi sang mô hình vận hành 3 cấp (Trung ương, cấp tỉnh và cấp xã). Qua 1 năm vận hành, mô hình mới đã khẳng định tính ưu việt so với mô hình cũ, thể hiện tính đúng đắn, chuyển mạnh tư duy từ “quản lý hành chính” sang “kiến tạo phát triển”. Đây là nền tảng trong đổi mới phương thức lãnh đạo, cầm quyền của Đảng, tạo bước chuyển về chất trong quản trị quốc gia theo hướng hiện đại; gắn phân quyền đi đôi với kiểm soát quyền lực.

Mặc dù triển khai trong điều kiện khối lượng công việc rất lớn, thời gian khẩn trương và yêu cầu chuyển đổi sâu rộng, nhưng sau 1 năm, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp cơ bản vận hành ổn định, giảm đầu mối trung gian, phân định lại vai trò, chức năng, nhiệm vụ và thẩm quyền giữa Trung ương, cấp tỉnh, cấp xã phù hợp yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Từ thực tế ở cơ sở, bà Cấn Thị Việt Hà, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Hội đồng nhân dân phường Dương Nội, Tp Hà Nội cho biết, sau một năm vận hành, phường đã tiếp nhận, xử lý thông suốt, hiệu quả 999 nhiệm vụ, 423 thủ tục hành chính, hoàn thành trước và đúng thời hạn hơn 66 nghìn hồ sơ. Theo bà Hà, mô hình mới không chỉ tạo sự thay đổi về tổ chức bộ máy, mà quan trọng hơn đã tạo chuyển biến về chất trong phương thức lãnh đạo, quản trị và tổ chức thực hiện. Thẩm quyền được phân định rõ hơn, trách nhiệm của từng cấp, từng cơ quan và người đứng đầu được xác định cụ thể hơn. Chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp tại cơ sở được thông suốt, kịp thời hơn.

Sau 1 năm vận hành mô hình chính quyền 3 cấp, bộ máy được tổ chức tinh gọn, hiệu lực, cắt giảm triệt để khâu trung gian, tiết kiệm ngân sách phục vụ phát triển; tối ưu hóa không gian kinh tế - xã hội, nâng cao năng lực cạnh tranh và tiềm lực quốc phòng - an ninh. Tinh thần chủ động, dám nghĩ, dám làm ở cấp cơ sở được phát huy. Các xã, phường, đặc khu từng bước trở thành trung tâm vận hành mới: Gần dân, sát dân, giảm thiểu chi phí tuân thủ; phát huy quyền làm chủ của Nhân dân, chuẩn bị tâm thế, khát vọng, hành trang đưa đất nước vững bước phát triển trong giai đoạn mới.

Tuy vậy, thực tiễn vận hành cũng đặt ra một số vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện. Theo ông Trần Trung Hiếu, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Hội đồng nhân dân xã Đức Trọng, tỉnh Lâm Đồng, chất lượng đội ngũ cán bộ công chức chưa đồng đều, một bộ phận còn hạn chế về năng lực kỹ năng giải quyết công việc, chậm thích ứng với mô hình mới phân cấp mạnh với nhiều nhiệm vụ được giao them, nhất là năng lực tự học, tự nghiên cứu của cán bộ để đáp ứng phương thức quản trị hiện đại và yêu cầu nhiệm vụ mới. Việc phân bổ nguồn lực chưa tương xứng với khối lượng công việc, nhiệm vụ được giao gây khó khăn trong ổn định, trong thu hút và phát triển đội ngũ cán bộ ở cơ sở.

Bà Văn Thị Bạch Tuyết, Phó Bí thư Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh nêu một trong những điểm nghẽn hiện nay là kết nối, liên thông dữ liệu trong giải quyết các thủ tục hành chính. Việc triển khai các nền tảng số, hệ thống chuyên ngành của các bộ ngành còn thiếu đồng bộ, chưa thống nhất tiêu chuẩn kết nối và chia sẻ dữ liệu. Dữ liệu quốc gia và dữ liệu chuyên ngành chưa được mở đầy đủ để các địa phương khai thác tự động. Các hệ thống giải quyết thủ tục hành chính chưa liên thông hoàn toàn, nhất là trong các lĩnh vực đất đai, xây dựng và quy hoạch, tạo thêm khối lượng và áp lực công việc cho công chức cấp xã. Bên cạnh đó, còn thiếu hành lang pháp lý trong việc kết nối và chia sẻ dữ liệu. Một số quy định pháp luật, quy định chuyên ngành và văn bản hướng dẫn chưa theo kịp với yêu cầu thực tiễn, chậm sửa đổi.

Có thể khẳng định việc sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy đã tạo chuyển biến lớn về cấu trúc hệ thống chính trị, phương thức lãnh đạo, điều hành và phục vụ Nhân dân. Tuy nhiên, yêu cầu đặt ra hiện nay không dừng ở việc “đã sắp xếp xong” mà bước vào giai đoạn “tiếp tục tinh chỉnh” để đạt hiệu quả cao.

Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà cho biết, Chính phủ sẽ tập trung ưu tiên vào 3 nhiệm vụ trọng tâm cốt lõi. Đó là, tiếp tục xây dựng, hoàn thiện thể chế và nâng cao năng lực tổ chức thực hiện; Đổi mới phương thức quản trị quốc gia trên cơ sở đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền gắn với chuyển đổi số, xây dựng Chính phủ số, chính quyền số và hoàn thiện không gian phát triển và nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của chính quyền cấp xã.

Phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị toàn quốc sơ kết 1 năm vận hành mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị, mô hình chính quyền 3 cấp, Tổng bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề nghị, các cơ quan Trung ương, Chính phủ, các bộ, ngành và địa phương phải tiếp tục rà soát toàn diện các quy định, quy chế, quy trình liên quan đến tổ chức, chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền và quan hệ phối hợp giữa các cơ quan trong hệ thống chính trị. Không để chồng chéo, trùng lắp, khoảng trống hoặc tình trạng nhiều cơ quan cùng tham gia nhưng không rõ cơ quan nào chịu trách nhiệm cuối cùng.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu cần hoàn thiện mô hình tổ chức và cơ chế vận hành của chính quyền địa phương 2 cấp. Tập trung vai trò chiến lược, quy hoạch, điều phối, phân bổ nguồn lực, tổ chức không gian phát triển, kiểm tra, giám sát và liên kết vùng. Cấp xã phải được tổ chức như tuyến đầu của quản trị công: tiếp nhận, xử lý và phản hồi kịp thời nhu cầu của người dân, doanh nghiệp; đồng thời phát hiện sớm các vấn đề về an sinh, trật tự, đất đai, xây dựng, môi trường, dịch vụ công và các rủi ro phát sinh tại địa bàn. Tiếp tục rà soát tổ chức bộ máy, biên chế, cơ chế phân bổ nguồn lực phù hợp quy mô dân số, diện tích, mức độ đô thị hóa, đặc điểm vùng miền và khối lượng công việc, không áp dụng cào bằng. Nghiên cứu mô hình đơn vị hành chính đô thị hạt nhân trong tỉnh, thành phố, có thẩm quyền và công cụ phù hợp để điều phối hạ tầng, dịch vụ công, không gian kinh tế trọng điểm, liên kết vùng và hình thành các cực tăng trưởng mới.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định, tổ chức mới phải tạo ra năng lực mới, cơ chế phân cấp - phân quyền mới phải song hành với trách nhiệm mới, dữ liệu mới phải tạo ra phương thức quản trị mới và bộ máy mới phải đem lại chất lượng phục vụ mới cho người dân và doanh nghiệp; đồng thời tin tưởng mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị, mô hình chính quyền 3 cấp sẽ tiếp tục được hoàn thiện, vận hành hiệu quả, góp phần xây dựng nền quản trị quốc gia hiện đại, liêm chính, kiến tạo và phục vụ nhân dân./.