Cách đây gần 1 năm, việc thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp được xem là bước đi mang tính đột phá nhằm tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và đưa chính quyền đến gần dân hơn.

Thực tế ở các tỉnh, thành phố cho thấy, khi tầng nấc trung gian được cắt giảm, bộ máy cũng sẽ thay đổi theo hướng linh hoạt hơn, hiệu quả hơn, từ đó nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp. Ông Vũ Văn Ba, một doanh nghiệp đang thực hiện dự án đầu tư ở tỉnh Gia Lai cho biết, thủ tục đầu tư từ khi có chính quyền địa phương 2 cấp đã được rút ngắn rất nhiều, giúp doanh nghiệp tiết kiệm đáng kể chi phí.

 Theo ông Phan Trung Tuấn, Vụ trưởng Vụ chính quyền địa phương, Bộ Nội vụ, việc giảm bớt tầng nấc trung gian không chỉ làm "gọn" bộ máy về mặt cơ học, mà còn tạo ra một cú hích mạnh mẽ làm thay đổi tư duy quản lý: Từ "chính quyền quản lý" sang "chính quyền phục vụ và kiến tạo".

Mục tiêu lớn nhất của việc tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp là xây dựng nền hành chính hiện đại, gần dân, sát dân và phục vụ người dân tốt hơn. Khi giảm bớt một cấp trung gian trong quản lý, nhiều thủ tục hành chính được rút ngắn thời gian xử lý, giảm khâu phối hợp, hạn chế tình trạng đùn đẩy trách nhiệm giữa các cơ quan. Thế nhưng, quá trình vận hành cũng bộc lộ không ít khó khăn, vướng mắc.

Bà Nguyễn Thị Nắng Mai, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy phường Tây Tựu, Hà Nội cho biết, mặc dù tổng biên chế của phường là 161 người nhưng nhiều phòng, ban đang phải đảm nhiệm khối lượng công việc rất lớn. Ban Xây dựng Đảng phụ trách 22 mảng nhiệm vụ; Phòng Kinh tế, hạ tầng và đô thị đảm nhận 14 nhiệm vụ chung; lĩnh vực xây dựng và công thương thực hiện 10 nhiệm vụ; lĩnh vực nông nghiệp và môi trường phụ trách 12 nhiệm vụ. Trong mỗi nhiệm vụ lớn lại bao gồm nhiều đầu việc chuyên môn khác nhau. Áp lực càng gia tăng khi hàng nghìn nhiệm vụ quản lý nhà nước được chuyển giao về cơ sở.

Bên cạnh áp lực công việc, chất lượng nguồn nhân lực cũng đang trở thành điểm nghẽn đáng chú ý. “Cấp xã có ba phòng chuyên môn. Trong đó, hai phòng chính là phòng kinh tế và phòng văn hóa xã hội. Chỉ có hai phòng nhưng mà đảm nhận tất cả nhiệm vụ của 14 sở ngành ở tỉnh. Cho nên cán bộ làm ở 2 phòng này thiếu về mặt chuyên môn. Tức là số lượng cán bộ có, trình độ đại học có, thế nhưng mà chuyên ngành thì lại không đúng. Chính vì vậy khi thực hiện cái phân cấp về thì rất là lúng túng.” Bà Đặng Bích Ngọc, Phó Trưởng đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Phú Thọ nêu thực tế.

Từ việc nghiên cứu và xây dựng chính sách, TS Trần Anh Tuấn, Chủ tịch Hiệp hội Khoa học hành chính Việt Nam cho rằng một số quy định hiện nay vẫn mang dấu ấn của mô hình chính quyền ba cấp trước đây. Việc chuyển giao nhiệm vụ xuống cơ sở chưa đi kèm với đánh giá đầy đủ về năng lực thực hiện, tổ chức bộ máy và nguồn lực bảo đảm; việc thiết kế cơ cấu tổ chức các phòng chuyên môn ở cấp xã hiện nay còn nhiều điểm cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện.

Những vướng mắc phát sinh trong năm đầu tiên là điều khó tránh khỏi đối với một cuộc cải cách quy mô lớn. Việc kịp thời nhận diện rõ các bất cập từ thực tế cơ sở chính là cơ sở dữ liệu quan trọng để các cơ quan thẩm quyền tiếp tục hoàn thiện thể chế, chính sách, nâng cao hiệu lực hoạt động của chính quyền địa phương trong giai đoạn mới.