AI đang thay đổi cách thức tấn công mạng khi nhiều công việc như tìm kiếm lỗ hổng, xây dựng mã khai thác hay dò tìm đường xâm nhập có thể được tự động hóa. Trước tốc độ này, doanh nghiệp cần rút ngắn thời gian phát hiện, xử lý sự cố, thay vì chỉ dựa vào các biện pháp bảo vệ truyền thống.

Tại hội thảo “Kiến tạo năng lực phòng thủ tự động trong kỷ nguyên AI và hậu lượng tử”, tổ chức ngày 21/10 tại Hà Nội, Liên minh An toàn thông tin CYSEEX cùng các chuyên gia đã phân tích thách thức mới và đề xuất giải pháp ứng phó.

AI thúc đẩy cuộc đua giữa tấn công và phòng thủ

Theo các chuyên gia, AI không chỉ giúp tin tặc tìm lỗ hổng nhanh hơn mà còn có thể thực hiện nhiều bước phức tạp trong quá trình tấn công. Vì vậy, lực lượng phòng thủ cũng cần nâng cao khả năng giám sát, phát hiện sớm và khắc phục điểm yếu với tốc độ tương ứng.

Ông Nguyễn Xuân Hoàng, Chủ tịch Liên minh An toàn thông tin CYSEEX, Phó Chủ tịch Hội đồng quản trị MISA, cho rằng hiệu quả bảo vệ hệ thống phụ thuộc vào cách tổ chức phòng thủ, giới hạn quyền truy cập và khả năng phối hợp hành động nhanh chóng.

Trong 9 tháng đầu năm 2026, CYSEEX tổ chức 7 đợt diễn tập trên 14 hệ thống của các thành viên, phát hiện 307 lỗ hổng an ninh mạng. Các hoạt động giúp doanh nghiệp kiểm tra khả năng chống chịu trước tình huống mô phỏng tấn công, đồng thời hoàn thiện quy trình phát hiện, xử lý và phục hồi sau sự cố.

Liên minh cũng triển khai 18 tác nhân AI (AI Agent), tập trung vào ba nhóm nhiệm vụ: phòng thủ hệ thống, mô phỏng tấn công và bảo mật trong quá trình phát triển phần mềm.

Kết quả bước đầu cho thấy, AI giúp giảm khoảng 65-75% thời gian xử lý cảnh báo thủ công, nâng tỷ lệ phát hiện và ứng phó với các hình thức tấn công mới từ 50% lên 90%. Các tác nhân AI còn hỗ trợ phát hiện hơn 120 lỗ hổng và rút ngắn thời gian rà soát mã nguồn.

Tuy nhiên, tự động hóa không đồng nghĩa với việc giao toàn bộ quyền quyết định cho máy móc. Giám sát, truy vết hoạt động và kiểm soát quyền truy cập vẫn là yêu cầu quan trọng, nhất là với những tác vụ có thể ảnh hưởng lớn đến hệ thống và dữ liệu.

Chuẩn bị trước nguy cơ từ máy tính lượng tử

Bên cạnh các cuộc tấn công được AI hỗ trợ, an ninh hậu lượng tử cũng đòi hỏi doanh nghiệp chuẩn bị từ sớm. Khi máy tính lượng tử đạt đủ năng lực, một số thuật toán có thể làm suy yếu hoặc phá vỡ nền tảng của các hệ thống mật mã khóa công khai đang sử dụng, trong đó có RSA và ECC.

Đáng chú ý, dữ liệu được mã hóa và thu thập từ hôm nay có thể trở thành mục tiêu giải mã trong tương lai. Với những thông tin cần bảo vệ dài hạn, nếu đợi đến khi nguy cơ hiện hữu mới chuyển đổi, doanh nghiệp có thể không đủ thời gian chuẩn bị.

Chuyên gia an ninh mạng Vũ Ngọc Sơn đề xuất doanh nghiệp Việt Nam xây dựng lộ trình chuyển đổi theo từng bước, bắt đầu từ kiểm kê thuật toán mã hóa, chứng thư số đang sử dụng và xác định loại dữ liệu cần bảo vệ lâu dài. Doanh nghiệp cũng cần đánh giá mức độ sẵn sàng của hệ thống, thử nghiệm giải pháp mới, làm rõ lộ trình chuyển đổi của nhà cung cấp và xác định cụ thể thời hạn, ngân sách, người chịu trách nhiệm.

Ở góc độ kỹ thuật, ông Nguyễn Thành Biên, kỹ sư giải pháp cấp cao của F5 Network, cho biết việc đưa thuật toán kháng lượng tử vào lớp mã hóa TLS – công nghệ bảo vệ phần lớn kết nối và giao dịch trên internet – cần tính đến khả năng tương thích với các thiết bị, ứng dụng và kết nối đang vận hành. Đây không đơn thuần là thay thế một thuật toán mà còn là quá trình chuyển đổi của toàn hệ thống.

Tự động hóa có kiểm soát

Để ứng dụng AI hiệu quả trong an ninh mạng, doanh nghiệp cần xác định rõ nhiệm vụ, nguồn dữ liệu được phép sử dụng và giới hạn quyền vận hành. Ông Phạm Trung Thành, chuyên gia tư vấn bảo mật của Công ty NCS, phân tích AI có thể đảm nhiệm việc phân tích dữ liệu, hỗ trợ chuyên gia và thực hiện một số tác vụ trong phạm vi được giao.

Theo các chuyên gia, nếu thiếu dữ liệu phù hợp, phân quyền và cơ chế quản trị rõ ràng, việc bổ sung công cụ mới chưa chắc giúp hệ thống an toàn hơn.

Với bài toán mã độc tống tiền, ông Phạm Tiến Dũng, Giám đốc kinh doanh khối khách hàng chiến lược, Dell Technologies Việt Nam, đề xuất cách tiếp cận theo ba lớp: bảo vệ, phát hiện và phục hồi. Trong đó, doanh nghiệp cần xác định bản dữ liệu sạch, đáng tin cậy để khôi phục hoạt động sau sự cố, tránh đưa mã độc hoặc dữ liệu đã bị xâm phạm trở lại hệ thống.

Từ kết quả triển khai năm 2026, các thành viên CYSEEX công bố khẩu hiệu hành động năm 2027: “AI tự chủ - Phòng thủ chủ động - An toàn lượng tử”. Định hướng tập trung vào làm chủ công nghệ và quyền vận hành AI; tăng cường diễn tập, cảnh báo sớm, phối hợp ứng phó; đồng thời kiểm kê hệ thống mã hóa và xây dựng kế hoạch chuyển đổi phù hợp.

Thời gian tới, CYSEEX dự kiến mở rộng ứng dụng tác nhân AI theo nguyên tắc tự động hóa có kiểm soát, tăng cường giám sát và truy vết. Những quyết định có rủi ro cao vẫn do con người phê duyệt. Liên minh cũng tiếp tục diễn tập tấn công – phòng thủ, ứng cứu sự cố, phòng chống lừa đảo trực tuyến và thúc đẩy thử nghiệm mật mã hậu lượng tử trên các hệ thống phù hợp.

Trong bối cảnh công nghệ thay đổi nhanh, năng lực an ninh mạng không chỉ nằm ở số lượng công cụ được đầu tư mà còn ở khả năng phát hiện điểm yếu, xử lý kịp thời và phục hồi an toàn sau sự cố. Chuẩn bị sớm, có lộ trình và kiểm soát chặt chẽ sẽ giúp doanh nghiệp chủ động hơn trước những nguy cơ từ AI và máy tính lượng tử.