Tái cấu trúc không gian phát triển

Đánh giá về tiềm năng phát triển của Đồng Nai, PGS.TS Nguyễn Quốc Dũng, nguyên Giám đốc Học viện Chính trị khu vực II, cho rằng Đồng Nai nằm ở vị trí giao thoa của nhiều vùng kinh tế quan trọng. Đây không chỉ là cửa ngõ của Nam Bộ mà còn là một cực tăng trưởng của Đông Nam Bộ, có khả năng kết nối với Đồng bằng sông Cửu Long, Tây Nguyên và Nam Trung Bộ.

Lợi thế của Đồng Nai còn nằm ở hệ thống giao thông đa phương thức đang được đầu tư. Trong đó, sân bay quốc tế Long Thành được kỳ vọng trở thành đầu mối hàng không lớn, cùng với mạng lưới cao tốc, đường thủy, cảng biển và đường sắt đang từng bước hình thành.

Trên đường bộ, nhiều tuyến cao tốc như TP.HCM - Long Thành - Dầu Giây, Bến Lức - Long Thành, Biên Hòa - Vũng Tàu, Dầu Giây - Liên Khương, TP.HCM - Thủ Dầu Một - Chơn Thành, Gia Nghĩa - Chơn Thành... đang tạo nên mạng lưới kết nối dọc và ngang, liên thông các khu công nghiệp với cảng biển và các tỉnh Tây Nguyên.

Ở đường thủy, hệ thống cảng sông và các dự án cảng, logistics đang được đầu tư, tạo thêm phương thức vận chuyển hàng hóa từ các khu công nghiệp đến các đầu mối cảng biển.

Trong khi đó, các tuyến đường sắt, trong đó có đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam và các tuyến đường sắt kết nối Đồng Nai với TP.HCM, được kỳ vọng mở thêm phương thức vận tải có năng lực lớn, góp phần giảm áp lực cho đường bộ.

PGS.TS Nguyễn Quốc Dũng nhận định: “Nhìn trên bản đồ, hệ thống giao thông liên hoàn gồm nhiều loại hình đang hiện hữu rõ nét trên vùng đất này, từ giao thông thủy nội địa, đường sắt quốc gia, đường hàng không đến sân bay Long Thành. Sự kết hợp này hứa hẹn hình thành một mô hình đô thị sân bay, phát triển theo định hướng giao thông. Đồng Nai còn có khoảng 10 tuyến cao tốc đang và sẽ triển khai. Đây là lợi thế rất lớn để hình thành một không gian phát triển hoàn toàn mới.”.

Không gian phát triển mới cũng đặt ra yêu cầu về những tuyến kết nối có tính liên vùng.

Ông Nguyễn Văn Thanh Huy, Phó Tổng Giám đốc Tổng Công ty Đầu tư và Phát triển Công nghiệp Bình Dương (Becamex IDC), cho biết Becamex đang được giao nghiên cứu đề án khả thi đầu tư tuyến đường sắt Bàu Bàng - An Bình - Cái Mép.

Theo ông Huy, tuyến đường sắt này dài khoảng 150 km, trong đó có khoảng 45 km qua địa bàn Đồng Nai. Khi hoàn thành, tuyến đường được kỳ vọng góp phần giảm áp lực vận chuyển hàng hóa bằng đường bộ, đồng thời tăng khả năng kết nối với hệ thống cảng biển và logistics.

Để phát huy hiệu quả, Đồng Nai cần tính toán các tuyến kết nối từ khu công nghiệp, cảng biển đến hệ thống đường sắt Bắc - Nam, metro TP.HCM – Long Thành và sân bay Long Thành.

Ông Nguyễn Văn Thanh Huy nói: “Tuyến đường sắt Bàu Bàng - TP.HCM - Cái Mép chắc chắn liên quan đến đường sắt Bắc - Nam, hệ thống metro TP.HCM và Đồng Nai. Khi hoàn thiện, tuyến còn kết nối với nhà ga sân bay Long Thành. Vì vậy, Đồng Nai cần định hình trước các điểm kết nối trong tổng thể phát triển để thuận lợi cho liên kết vùng.”

Quy hoạch phải đi trước một bước

Cùng với đầu tư hạ tầng, bài toán đặt ra với Đồng Nai là tổ chức lại không gian phát triển trên cơ sở quy hoạch dài hạn.

Ông Hồ Văn Hà, Phó Chủ tịch UBND thành phố Đồng Nai, cho biết thời gian tới địa phương sẽ ưu tiên các dự án kết nối nội tỉnh với sân bay Long Thành, đồng thời thúc đẩy các tuyến giao thông liên vùng, nhất là kết nối sân bay với TP.HCM.

Theo ông Hà, quy hoạch phải đi trước một bước. Nếu định hướng không phù hợp, quá trình điều chỉnh sau này sẽ mất nhiều thời gian và nguồn lực.

Một ví dụ được ông Hà dẫn chứng là định hướng xây dựng tuyến giao thông trục chính kết nối qua cầu Mã Đà đi qua khu vực rừng sinh quyển. Tuyến đường này chưa được cập nhật trong quy hoạch của Đồng Nai và Bình Phước trước đây, do đó khi triển khai phải thực hiện điều chỉnh quy hoạch.

Ông Hồ Văn Hà cho biết: “Sau khi được Chính phủ chấp thuận chủ trương điều chỉnh quy hoạch, Đồng Nai sẽ thực hiện theo quy trình rút gọn để sớm bổ sung dự án vào quy hoạch, làm cơ sở triển khai các bước tiếp theo. Thực tế cho thấy, những dự án lớn chưa được đưa vào quy hoạch từ đầu sẽ gặp nhiều khó khăn trong quá trình bổ sung, làm kéo dài thời gian chuẩn bị và triển khai.”.

Không chỉ thay đổi cách tiếp cận quy hoạch, Đồng Nai cũng đứng trước yêu cầu đổi mới tư duy quản trị khi không gian phát triển được mở rộng.

Ông Nguyễn Văn Út, Chủ tịch UBND thành phố Đồng Nai, cho biết địa phương đang xây dựng quy hoạch tổng thể theo hướng mở rộng không gian phát triển, phù hợp với định hướng chung của Trung ương.

Nếu trước đây quy hoạch được đặt trong tầm nhìn khoảng 50-60 năm, thì lần này Đồng Nai hướng tới tầm nhìn 100 năm, trong đó xác định mục tiêu đến năm 2065 trở thành một động lực quan trọng của cả nước.

Theo ông Nguyễn Văn Út, không gian phát triển mới đòi hỏi địa phương phải thay đổi cách tiếp cận và phương thức quản trị.

“Trong quy hoạch tổng thể, chúng tôi sẽ phân khu chức năng và tổ chức không gian phát triển bảo đảm cân đối theo định hướng chung. Do đó, Đồng Nai phải thay đổi tư duy quản trị và phương thức vận hành. Chắc chắn chúng tôi sẽ thay đổi.”

Từ đường băng Long Thành đến những tuyến cao tốc, đường sắt, cảng biển đang được nối dài, Đồng Nai đang đứng trước một không gian phát triển rộng lớn hơn. Nhưng hạ tầng chỉ thực sự trở thành động lực khi được đặt trong một quy hoạch dài hạn và một tư duy quản trị mới. Khi những mạch giao thông được thông suốt, những dòng hàng hóa, dòng vốn và các cơ hội phát triển cũng sẽ có thêm đường để đi./.