# Khi nói đến xuất khẩu, chúng ta thường nghĩ đến những con tàu chở đầy container, những nhà máy sản xuất điện tử, dệt may hay hàng nông sản. Nhưng trong nền kinh tế số, sản phẩm xuất khẩu còn có thể là phần mềm, bản thiết kế, dịch vụ tư vấn hay tri thức được cung cấp qua internet. Những lĩnh vực này đang mở ra nguồn thu mới cho nhiều nền kinh tế. Kinh nghiệm từ các thành viên Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á – Thái Bình Dương (APEC) cho thấy, phát triển xuất khẩu dịch vụ không chỉ giúp đa dạng hóa thị trường mà còn tạo điều kiện để một quốc gia thu về nhiều giá trị hơn từ nguồn nhân lực, công nghệ và sức sáng tạo. Với Việt Nam, đây là hướng đi đáng chú ý khi chuẩn bị đăng cai APEC năm 2027.

Xuất khẩu dịch vụ – dư địa lớn để tạo thêm giá trị

Theo báo cáo APEC in Charts 2025, tổng giá trị xuất khẩu và nhập khẩu dịch vụ được cung cấp bằng phương thức số của các nền kinh tế thành viên APEC đạt khoảng 3.100 tỷ USD trong năm 2024, gấp đôi so với 10 năm trước. Quy mô này cho thấy thương mại dịch vụ số đang trở thành một bộ phận quan trọng của hoạt động kinh tế xuyên biên giới.

Với các nền kinh tế đang phát triển, dịch vụ đang mở ra những cơ hội mới. Tổng Giám đốc Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), bà Ngozi Okonjo-Iweala cho biết:

“Ngày nay, các dịch vụ đóng vai trò trọng tâm trong quá trình chuyển đổi kinh tế tại các quốc gia đang phát triển. Những phân khúc có năng suất cao nhất—bao gồm dịch vụ kỹ thuật số, dịch vụ kinh doanh và chuyên nghiệp, tài chính cùng hệ thống logistics hiện đại—đang định hình lại thương mại toàn cầu, tạo ra các lộ trình xuất khẩu mới, đồng thời mang đến cho các quốc gia cơ hội vượt qua những rào cản phát triển truyền thống. Việc nhiều nền kinh tế đang phát triển và kém phát triển tiếp tục bị gạt ra bên lề trong thương mại dịch vụ toàn cầu đồng nghĩa với việc đánh mất các cơ hội tăng trưởng, tạo việc làm và thúc đẩy sự hòa nhập.”

Hiện Việt Nam đã có nền tảng xuất khẩu hàng hóa lớn. Theo số liệu của Cục Thống kê, năm 2025, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa đạt hơn 475 tỷ USD. Trong khi đó, xuất khẩu dịch vụ đạt khoảng 30,3 tỷ USD, tăng gần 19% so với năm trước. Tuy nhiên, nhập khẩu dịch vụ vẫn cao hơn xuất khẩu khoảng 10,2 tỷ USD.

Khoảng cách này cho thấy Việt Nam vừa có cơ hội mở rộng thị trường dịch vụ, vừa đứng trước yêu cầu nâng cao năng lực cung cấp dịch vụ trong nước. Vấn đề không chỉ là bán được nhiều hơn, mà còn là làm thế nào để doanh nghiệp Việt Nam tham gia vào những công đoạn tạo ra giá trị cao, thay vì chủ yếu đảm nhận các khâu sản xuất hoặc gia công.

Kinh nghiệm từ các nền kinh tế trong và ngoài APEC

Singapore là ví dụ về cách xây dựng một trung tâm dịch vụ quốc tế. Dù hạn chế về diện tích và quy mô dân số, nước này phát triển mạnh các lĩnh vực tài chính, logistics, tư vấn chuyên môn và dịch vụ hỗ trợ kinh doanh. Theo Cơ quan Thống kê Singapore, xuất khẩu dịch vụ của nước này đạt khoảng 552,2 tỷ đô la Singapore trong năm 2025, tăng 3,5% so với năm trước.

Điểm đáng học hỏi không chỉ nằm ở quy mô xuất khẩu, mà còn ở cách Singapore kết nối nhiều loại dịch vụ trong cùng một hệ sinh thái, từ tài chính, vận chuyển hàng hóa đến tư vấn pháp lý và quản lý chuỗi cung ứng. Nhờ đó, doanh nghiệp quốc tế có thể thực hiện nhiều hoạt động kinh doanh trong khu vực thông qua một đầu mối.

Trong bối cảnh thương mại toàn cầu có nhiều bất ổn và khó dự đoán, nghị sĩ Singapore Jamus Lim nhấn mạnh nước này cần thúc đẩy hơn nữa các dịch vụ có thể giao dịch xuyên biên giới.

“Tôi e rằng trật tự toàn cầu mới sẽ ít tạo điều kiện thuận lợi hơn nhiều cho các hoạt động kinh doanh theo cách thông thường. Với sự chậm lại trong giao thương hàng hóa quốc tế, chúng ta cần đẩy mạnh các dịch vụ có thể giao dịch xuyên biên giới. Không giống như thương mại hàng hóa, dịch vụ không hề cho thấy sự suy giảm nào sau cuộc khủng hoảng toàn cầu, và hiện chiếm tới 1/5 quy mô thương mại toàn cầu. Singapore phải thúc đẩy tăng trưởng mạnh mẽ hơn đối với các dịch vụ có thể giao dịch. Điều này còn mang lại một lợi ích bổ sung là giúp Singapore ít bị phụ thuộc vào chính sách định giá thấp tỷ giá hối đoái, bởi lẽ các ngành dịch vụ có khả năng cạnh tranh cao hơn hẳn nhờ vào chất lượng và hiệu quả.”

Nếu Singapore cho thấy sức mạnh của một trung tâm dịch vụ, Hàn Quốc lại minh họa cách biến công nghệ và sức sáng tạo thành lợi thế xuất khẩu. Bên cạnh điện tử và chất bán dẫn, phim ảnh, âm nhạc, trò chơi điện tử và nội dung số của Hàn Quốc đã tiếp cận đông đảo người dùng quốc tế. Giá trị xuất khẩu vì thế không chỉ nằm ở sản phẩm vật chất mà còn ở bản quyền, công nghệ và khả năng sáng tạo nội dung.

Một trường hợp khác đáng tham khảo là Ấn Độ, dù không phải thành viên APEC. Thế mạnh của nước này nằm ở nguồn nhân lực công nghệ thông tin, dịch vụ phần mềm và khả năng cung cấp các dịch vụ chuyên môn cho khách hàng toàn cầu. Theo số liệu được nêu của Bộ Thương mại và Công nghiệp Ấn Độ, xuất khẩu dịch vụ nước này đạt 421,3 tỷ USD trong năm tài chính 2025–2026. Trong đó, dịch vụ viễn thông, máy tính và thông tin đạt 206,6 tỷ USD, còn dịch vụ kinh doanh đạt 124,2 tỷ USD.

Một phần quan trọng trong hệ sinh thái này là các Trung tâm Năng lực Toàn cầu (GCC) tại Ấn Độ - nơi các tập đoàn đa quốc gia tổ chức những hoạt động như công nghệ thông tin, nghiên cứu, kỹ thuật, phân tích dữ liệu và hỗ trợ kinh doanh. Các trung tâm này ngày càng đảm nhận những nhiệm vụ đòi hỏi trình độ chuyên môn và năng lực công nghệ cao, qua đó đưa nguồn nhân lực trong nước tham gia sâu hơn vào hoạt động của các tập đoàn quốc tế.

Bộ trưởng Tài chính Ấn Độ Nirmala Sitharaman nhấn mạnh vai trò của các trung tâm này trong việc đưa tri thức và năng lực công nghệ của Ấn Độ ra thị trường thế giới.

“Ấn Độ hiện là nơi đặt trụ sở của hơn 2.100 trung tâm năng lực toàn cầu (GCC), tạo việc làm trực tiếp cho 2,3 triệu chuyên gia và mang lại doanh thu hàng năm lên tới gần 100 tỷ đô la Mỹ. Ngày nay, khi cân nhắc xây dựng một trung tâm năng lực mới, các tập đoàn đa quốc gia (MNC) thường ưu tiên chọn Ấn Độ hơn bất kỳ quốc gia nào khác. Trong lịch sử, các quốc gia trở nên thịnh vượng nhờ xuất khẩu hàng hóa và các sản phẩm sản xuất. Ngày nay, họ ngày càng tập trung vào việc xuất khẩu các ý tưởng, nghiên cứu, năng lực kỹ thuật vượt trội và các khả năng công nghệ. Do đó, hệ sinh thái trung tâm năng lực toàn cầu tại Ấn Độ chính là hình thức xuất khẩu tri thức có tổ chức lớn nhất thế giới.”

Từ kinh nghiệm của 3 quốc gia này, chúng ta có thể thấy mỗi nền kinh tế lựa chọn một hướng đi phù hợp với thế mạnh của mình. Singapore xây dựng hệ sinh thái dịch vụ quốc tế; Hàn Quốc phát triển công nghiệp sáng tạo gắn với công nghệ và bản quyền; còn Ấn Độ tận dụng nguồn nhân lực để cung cấp dịch vụ chuyên môn ở quy mô toàn cầu.

APEC 2027 – cơ hội để Việt Nam chuyển tiềm năng thành giá trị

Với Việt Nam, những kinh nghiệm này không có nghĩa phải lựa chọn giữa xuất khẩu hàng hóa và xuất khẩu dịch vụ. Ngược lại, hai lĩnh vực có thể hỗ trợ lẫn nhau. Nền tảng sản xuất hiện có là điều kiện để doanh nghiệp phát triển thêm dịch vụ thiết kế, nghiên cứu, logistics, tiếp thị, quản lý chuỗi cung ứng và hỗ trợ kỹ thuật. Bên cạnh đó, các lĩnh vực như phần mềm, giáo dục, tư vấn chuyên môn và nội dung số cũng có thể mở rộng thị trường nhờ công nghệ.

Để làm được điều này, Việt Nam cần nâng cao kỹ năng nghề nghiệp và ngoại ngữ, cải thiện hạ tầng số, hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế, đồng thời bảo đảm an toàn dữ liệu và quyền sở hữu trí tuệ. Một yêu cầu quan trọng khác là tạo điều kiện để doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào mạng lưới cung ứng dịch vụ toàn cầu, qua đó tích lũy kinh nghiệm, nâng cao năng lực và từng bước xây dựng thương hiệu riêng.

Việc đăng cai APEC năm 2027 là cơ hội để Việt Nam thúc đẩy những mục tiêu đó thông qua đối thoại chính sách, kết nối doanh nghiệp và trao đổi kinh nghiệm với các nền kinh tế trong khu vực. Tuy nhiên, hiệu quả của sự kiện không chỉ nằm ở số lượng cuộc họp hay các tuyên bố được thông qua, mà còn ở những cơ hội hợp tác được duy trì sau đó: doanh nghiệp có tìm được đối tác mới, dịch vụ Việt Nam có tiếp cận thêm thị trường, và người lao động có thêm việc làm đòi hỏi kỹ năng cao hay không.

Từ những con tàu container đến các nền tảng số, từ nhà máy sản xuất đến trung tâm nghiên cứu và văn phòng thiết kế, xuất khẩu đang mở rộng theo nhiều hình thức. Việt Nam vẫn cần phát huy thế mạnh về hàng hóa, đồng thời tạo điều kiện để tri thức, kỹ năng và sức sáng tạo của người Việt trở thành những sản phẩm có sức cạnh tranh quốc tế. Khi đó, mục tiêu không chỉ là xuất khẩu nhiều hơn, mà còn là tạo ra nhiều giá trị hơn từ mỗi sản phẩm, mỗi dịch vụ và mỗi nguồn lực của nền kinh tế./.