APEC là nơi hội tụ những nền kinh tế có trình độ phát triển công nghệ hàng đầu thế giới, đồng thời là không gian thúc đẩy hợp tác, đổi mới sáng tạo và kết nối các chuỗi giá trị khu vực. Với Việt Nam, yêu cầu đặt ra hiện nay không chỉ là tiếp nhận, ứng dụng công nghệ tiên tiến mà còn phải từng bước làm chủ công nghệ nền tảng, tạo ra sản phẩm và giá trị của riêng mình, đặc biệt trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI). Chính vì vậy, hợp tác APEC đang được nhìn nhận như một cơ hội lớn để Việt Nam có thể tận dụng lợi thế từ các nước tiên tiến, đồng thời có thể tạo ra giá trị cho chính mình chiếm lĩnh các thị trường trong khu vực.

Cuối những năm 1980, khi Việt Nam bắt đầu công cuộc Đổi mới, máy tính và công nghệ thông tin vẫn là lĩnh vực mới mẻ.  FPT được hình thành với khát vọng xây dựng một doanh nghiệp dựa trên khoa học, công nghệ và sức sáng tạo của người Việt. Những năm đầu, FPT chủ yếu đưa công nghệ tiên tiến của các tập đoàn lớn trên thế giới như IBM, Compaq và Hewlett-Packard về Việt Nam. Nhưng doanh nghiệp không dừng lại ở vai trò phân phối công nghệ. Từ những hợp đồng phần mềm đầu tiên, hoạt động xuất khẩu phần mềm đến các bước tiến trong lĩnh vực bán dẫn và AI, FPT từng bước chuyển sang nghiên cứu, phát triển và tạo ra sản phẩm của chính mình. Tháng 1/2026, FPT đã công bố thành lập nhà máy kiểm thử và đóng gói tiên tiến chip bán dẫn, hướng tới tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu. Doanh nghiệp cũng mở rộng hợp tác với các tập đoàn công nghệ lớn, trong đó có NVIDIA. Ông Trương Gia Bình, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn FPT cho biết, NVIDIA đã công bố FPT là công ty duy nhất đến nay trên thế giới cung cấp đồng thời dịch vụ của nhà máy trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi trí tuệ nhân tạo. Theo ông Bình, "FPT tạo ra một cái sự khác biệt quan trọng nhất so với tất cả những người khác là chúng ta cùng với khách hàng, cùng sáng tạo, cùng sản xuất, cùng chuyển đổi trí tuệ nhân tạo. Cái này là không có ai hiện nay đang làm”.

Hành trình của FPT phản ánh sự chuyển dịch trong tư duy phát triển của doanh nghiệp công nghệ Việt Nam, từ tiếp cận, ứng dụng công nghệ có sẵn sang tích lũy năng lực nghiên cứu và sáng tạo. Tuy nhiên, phát triển ứng dụng AI trên nền tảng của các tập đoàn nước ngoài chưa đồng nghĩa với làm chủ AI. Năng lực thực sự còn nằm ở khả năng phát triển mô hình, thuật toán, dữ liệu, hạ tầng tính toán và các công nghệ nền tảng.

Đây cũng là lý do AI được xác định là một trong những nhóm công nghệ chiến lược quốc gia. Ông Nguyễn Khắc Lịch, Cục trưởng Cục Công nghiệp Công nghệ thông tin (Bộ Khoa học và Công nghệ) nhận định rằng trong giai đoạn tới, quốc gia nào làm chủ được AI quốc gia đó sẽ có lợi thế cạnh tranh mới. Trong tương lai gần, hầu như mọi sản phẩm số đều tích hợp AI, mọi doanh nghiệp đều trở thành doanh nghiệp AI, mọi ngành đều sẽ phải chuyển đổi bằng AI. "Điều đó có nghĩa rằng: lợi thế cạnh tranh trong tương lai sẽ không còn chỉ là quy mô về vốn, hay lao động giá rẻ; mà là dữ liệu, là năng lực tính toán, là tốc độ đổi mới sáng tạo, là năng lực tạo ra sản phẩm số có trí tuệ.” - Ông Nguyễn Khắc Lịch khẳng định.

Muốn làm chủ AI, Việt Nam không thể chỉ dựa vào đầu tư máy móc hay mua sắm nền tảng công nghệ. Yếu tố quyết định là nguồn nhân lực chất lượng cao, có khả năng nghiên cứu thuật toán, phát triển mô hình, xử lý dữ liệu và đưa kết quả nghiên cứu vào sản phẩm thương mại. Cùng với đó là cơ chế thu hút nhân tài, kết nối trường đại học với doanh nghiệp, phát triển các trung tâm nghiên cứu và xây dựng môi trường thử nghiệm cho công nghệ mới. Từ góc độ doanh nghiệp, ông Trương Gia Bình cho rằng Việt Nam cần mạnh dạn chuyển đổi sang những lĩnh vực kỹ thuật và công nghệ có giá trị cao hơn, đồng thời tạo điều kiện để sản phẩm mới được đưa vào thực tiễn.

“AI là một công nghệ mang tính cách mạng triệt để, vượt trội so với Internet, so với Mobile Phone, so với máy tính cá nhân. Bởi vì AI đã bắt đầu tạo ra được những tác tử - tức là AI Agent - để làm việc thay cho con người. Bây giờ chúng ta cần phải chuyển mình, muốn đứng vào hàng các dân tộc tiền tiến, muốn vượt qua khỏi bẫy thu nhập trung bình, thì chỉ còn một cách là chúng ta phải chuyển mình mạnh mẽ sang AI và chuyển mình mạnh mẽ sang Engineering - Kỹ thuật. Ngành phần mềm của chúng ta phải chuyển mình sang lĩnh vực kỹ thuật: bắt đầu hóa thân vào con chip, vào máy bay không người lái UAV, con robot...” - Ông Trương Gia Bình cho biết.

Muốn làm được điều đó, bên cạnh năng lực nghiên cứu, Việt Nam cần một thị trường đủ lớn, những khách hàng sẵn sàng thử nghiệm sản phẩm công nghệ trong nước và cơ chế phối hợp hiệu quả giữa Nhà nước, doanh nghiệp, viện nghiên cứu.

Trong bối cảnh đó, APEC mở ra không gian hợp tác quan trọng. Với 21 nền kinh tế có thế mạnh và trình độ phát triển khác nhau, diễn đàn tạo điều kiện chia sẻ tri thức, kết nối nghiên cứu, thúc đẩy đầu tư và hợp tác phát triển công nghệ mới. Sáng kiến AI APEC giai đoạn 2026-2030 được các nhà lãnh đạo thông qua tại Hội nghị cấp cao APEC năm 2025 cũng nhấn mạnh hợp tác nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và chia sẻ nguồn lực, hướng tới bảo đảm mọi người đều được hưởng lợi từ AI. Ông Eduardo Pedrosa, Giám đốc điều hành Ban Thư ký APEC, cho rằng, “trí tuệ nhân tạo là một công nghệ phát triển rất nhanh chóng. Chúng ta phải đảm bảo rằng mọi người đều được hưởng lợi từ nó, rằng chúng ta có được cảm giác thịnh vượng chung. Nhưng làm thế nào để chúng ta đảm bảo rằng những lợi ích đó thực sự dành cho tất cả mọi người chứ không chỉ một nhóm người được chọn. Và chúng tôi kết nối, hợp tác và  thực hiện các dự án, các cuộc đối thoại chính sách để nâng cao hiểu biết về cách các nền kinh tế khu vực khác đang phát triển lĩnh vực giáo dục của họ để đáp ứng cuộc cách mạng kỹ thuật số.”

Đối với Việt Nam, APEC không chỉ là cơ hội tiếp cận thành tựu công nghệ từ các nền kinh tế phát triển như Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc hay Singapore, mà còn là dịp tham gia sâu hơn vào mạng lưới nghiên cứu, hợp tác phát triển giải pháp và đưa sản phẩm công nghệ Việt Nam ra thị trường khu vực. Quan trọng hơn, hợp tác cần được triển khai theo hướng hai chiều: Việt Nam vừa tiếp nhận tri thức, vừa đóng góp nguồn nhân lực, năng lực nghiên cứu và những giải pháp xuất phát từ nhu cầu thực tiễn.

Từ người sử dụng công nghệ đến người sáng tạo công nghệ là một hành trình dài. Nhưng đó cũng chính là hành trình quyết định vị trí của Việt Nam trong chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu và khả năng tham gia kiến tạo tương lai AI cùng cộng đồng APEC.