“Anh Hải ơi khi anh đi xa, bố mẹ và chúng em mong mỏi đến ngày toàn thắng nhưng không thấy anh về, bố mẹ rất buồn và lúc nào cũng mong đến anh, các em lúc nào cũng nhắc tới tên anh.”

Đứng trước phần mộ có di vật khắc tên người anh trai, bà Dương Thị Thu Khoa, 74 tuổi, không cầm được nước mắt.

Anh trai bà, liệt sĩ Dương Văn Hải, hy sinh năm 1973. Hơn nửa thế kỷ qua, gia đình ở Thái Nguyên vẫn đau đáu một câu hỏi: anh đã nằm lại ở đâu?

Trong chiến dịch “500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”, Ban Chỉ huy Quân sự phường Pleiku phối hợp với Đội K52, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Gia Lai, tiến hành rà soát, khai quật các phần mộ tại Nghĩa trang Liệt sĩ tỉnh Gia Lai.

Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, lực lượng chức năng phát hiện một vỏ hộp bằng nhôm màu trắng. Trên đó có những dòng chữ ghi quê quán, năm sinh và ngày hy sinh của liệt sĩ Dương Văn Hải.

Thông tin được công khai trên các phương tiện thông tin đại chúng. Từ những dòng chữ đã bạc màu theo thời gian, ký ức về một người lính tưởng như đã chìm vào quá khứ bất ngờ được đánh thức.

Cựu chiến binh Lê Văn Thuân, người trực tiếp chôn cất và khắc những thông tin ấy lên tấm nhôm năm xưa, lập tức nhận ra người đồng đội. Ông vượt hơn 1.000 km từ Thái Nguyên vào Gia Lai.

"Khi chú Hải mất thì tôi có khắc cái bia để ở đó. Là Dương Văn Hải, thôn Làng Lai, xã La Hiên, huyện Võ Nhai. Ngày sinh này: 1949. Hy sinh ngày 30 tháng 1 năm 1973."

Sau hơn 50 năm, người lính nằm lại chiến trường năm nào đã được gọi tên bởi chính người đồng đội từng tiễn anh về với đất.

Trên tấm nhôm có một vài chi tiết khác với hồ sơ gốc về tên đệm và năm hy sinh. Nhưng địa chỉ quê quán và những ký ức của người đồng đội lại trùng khớp. Cựu chiến binh Lê Văn Thuân nhớ về người đồng chí năm xưa:

“Chú Hải là con người rất thật thà, hiền lành. Nói chung các nhiệm vụ nào cũng hoàn thành hết, đồng chí rất là chịu khó. Không có sợ gì bom đạn gì hết đâu. Tại sao mình đục những cái bia đó? Là đồng đội của mình, là phải có vật kỷ niệm gì để sau này không bị mất liên lạc nên tôi đục. Tình cảm như là anh em ruột thôi, nên đã vào chiến trường rồi thì anh em kể cả ở đâu đến đều nằm một nhà hết”

Một tấm nhôm nhỏ, vài dòng chữ được khắc vội giữa chiến trường. Người khắc có lẽ không thể biết rằng, hơn nửa thế kỷ sau, những nét chữ ấy sẽ trở thành sợi dây nối người lính đã ngã xuống với những người thân vẫn ngày đêm chờ đợi.

Gia đình liệt sĩ Dương Văn Hải có 4 anh chị em. Ông là người con thứ hai. Người anh cả cũng hy sinh trong kháng chiến chống Mỹ và đến nay gia đình vẫn chưa biết tung tích.

Vì thế, với gia đình, hành trình tìm kiếm người anh Dương Văn Hải không chỉ là đi tìm một phần mộ. Đó còn là hành trình đi tìm một phần ký ức của gia đình đã thất lạc hơn nửa thế kỷ. Trước phần mộ có chiếc vỏ nhôm khắc tên anh trai, bà Dương Thị Thu Khoa lặng người thắp nén hương:

 "Chúng em nay vào thắp cho anh nén nhang. Anh phù hộ cho bố mẹ và các em. Để một ngày gần nhất chúng em sẽ đưa anh về quê hương, sum họp với gia đình và các con cháu trong dòng họ nhà mình anh nhé."

Thượng tá Lê Văn Hiếu, Chỉ huy trưởng Ban Chỉ huy Quân sự phường Pleiku, tỉnh Gia Lai, cho biết, phần mộ có di vật khắc tên liệt sĩ Dương Văn Hải nằm trong số 681 phần mộ được khai quật tại Nghĩa trang Liệt sĩ tỉnh Gia Lai.

Trong số này, 531 mộ có mẫu hài cốt liệt sĩ đảm bảo điều kiện để giám định ADN. Sau khi hoàn thành khai quật, lực lượng chức năng tiếp tục hoàn chỉnh các phần mộ liệt sĩ, chờ kết quả xét nghiệm ADN và hoàn trả mẫu sinh phẩm đúng vị trí quy định.

“Người nhà của liệt sĩ Dương Văn Hải và nhân chứng là người khắc tên của liệt sĩ Dương Văn Hải đã phối hợp với Ban chỉ huy quân sự phường Pleiku để tiến hành rà soát, xác định, đồng thời mong muốn rằng kết quả xét nghiệm AND trong thời gian tới chính xác để gia đình có nguyện vọng đưa liệt sĩ Dương Văn Hải về quê thờ cúng.”

Đứng trước hy vọng lớn lao sau nửa thế kỷ ngóng chờ, ông Dương Văn Hiếu, em út của liệt sĩ Dương Văn Hải, xúc động bày tỏ:

"Cảm ơn Đảng, các đoàn thể, Chiến dịch 500 ngày đêm đã tìm được thấy một phần của gia đình, tất cả gia đình và nhà mình đang mong chờ. Để nếu mà đúng, xét nghiệm đúng ADN thì mình xin phép được đón bác về quê nhà."

Hơn nửa thế kỷ trước, giữa chiến trường, một người đồng đội đã cẩn thận khắc tên liệt sĩ Dương Văn Hải lên một mảnh nhôm, như một cách giữ lại danh tính của người lính đã hy sinh. Hơn 50 năm sau, chính những dòng chữ ấy đưa gia đình tìm đến nơi anh có thể đang nằm lại.

Kết quả ADN vẫn đang được chờ đợi. Nhưng từ chiếc vỏ nhôm nhỏ bé, một sợi dây liên lạc tưởng đã mất đã được nối lại. Và với gia đình, đó là hy vọng về ngày người con, người anh, người đồng đội năm xưa được trở về quê nhà, sau một hành trình dài hơn nửa thế kỷ.

Hoàng Qui/VOV- Tây Nguyên