Theo Kịch bản biến đổi khí hậu cho Việt Nam phiên bản năm 2025, số liệu vệ tinh giai đoạn 1993–2023 cho thấy mực nước biển tại Việt Nam tăng từ 4,3 đến 4,5 mm mỗi năm, cao hơn mức trung bình toàn cầu là 3,4 mm mỗi năm. Đến cuối thế kỷ 21, mực nước biển trung bình dọc dải ven biển Việt Nam dự tính tăng 61,9 cm; với kịch bản cao, cận trên của khoảng bất định có thể lên tới 82 cm.

Mức nước biển dâng có sự khác biệt giữa các khu vực và có xu hướng tăng từ Bắc vào Nam. Theo tính toán, mức dâng trung vị tại Quảng Ninh là 60,2 cm, trong khi tại Cà Mau là 64,3 cm. Những con số này cho thấy cần đánh giá nguy cơ theo đặc điểm địa hình và điều kiện cụ thể của từng vùng, thay vì áp dụng một cách tiếp cận chung cho toàn bộ dải ven biển. PGS.TS Phạm Thị Thanh Ngà, Viện trưởng Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cho biết: "Kịch bản nước biển dâng chúng tôi đưa vào tính toán cái nguy cơ ngập do nước biển dâng. Đây là cái nguy cơ ngập cố định dựa trên từng cái mực nước biển dâng của kịch bản. Đặc biệt kịch bản lần này còn đưa ra những nội dung chi tiết về kịch bản đối với đô thị, đặc biệt là hai đô thị lớn là đô thị Hà Nội và đô thị Thành phố Hồ Chí Minh là những nơi sẽ chịu tác động kép của biến đổi khí hậu cũng như là cái quá trình đô thị hóa. Khí hậu cực đoan đô thị sẽ phức tạp hơn và được tính toán một cách chi tiết nhất".

Không chỉ cung cấp các giá trị dự tính mực nước biển dâng, kịch bản năm 2025 còn xây dựng bản đồ nguy cơ ngập, dựa trên mô hình số độ cao và mực nước biển dâng theo từng kịch bản. Kết quả cho thấy nguy cơ ngập phân hóa rõ theo địa hình và hệ thống sông. Trong đó, Đồng bằng sông Cửu Long và một số tỉnh ven biển phía Nam là những khu vực chịu nguy cơ cao nhất.

Với kịch bản cao vào cuối thế kỷ, tỷ lệ diện tích có nguy cơ ngập tại Đồng bằng sông Cửu Long được tính toán ở mức 18,44%. Một số địa phương có tỷ lệ nguy cơ ngập cao như Cà Mau, với 32,44%, và An Giang, với 29,13%.

Tuy nhiên, các nhà khoa học cũng lưu ý, bản đồ này phản ánh nguy cơ ngập tĩnh do nước biển dâng, chưa mô phỏng đầy đủ tác động của thủy triều, lũ, sự thay đổi đường bờ và hệ thống đê bao. Vì vậy, các kết quả cần được sử dụng làm cơ sở ban đầu để nhận diện khu vực có nguy cơ; muốn phục vụ thiết kế công trình và xây dựng phương án phòng, chống thiên tai, cần tiếp tục nghiên cứu chuyên sâu, tính đến điều kiện cụ thể của từng địa phương.

Điều này cũng cho thấy, kịch bản nước biển dâng không phải là dự báo chính xác về thời điểm hay mức độ ngập tại từng địa điểm. Giá trị của kịch bản nằm ở việc cung cấp cơ sở khoa học để đánh giá rủi ro, xác định những khu vực cần ưu tiên nghiên cứu và lựa chọn phương án thích ứng phù hợp. TS Lê Quốc Huy, Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển cho biết: "Các địa phương và các bộ ngành ấy căn cứ dựa trên những cái đối tượng quy hoạch cũng như các đối tượng chịu tác động của biến đổi khí hậu mà sử dụng các kịch bản cho phù hợp. Tôi ví dụ đối với các công trình mà có vòng đời vài chục năm thì có thể là sử dụng kịch bản trung bình còn những các công trình mà có vòng đời lâu hơn khoảng thế kỷ thì cần phải sử dụng những cái kịch bản cao hơn hoặc có thể là sử dụng những kịch bản rủi ro cao hơn nữa. Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn Môi trường và Biển sẵn sàng cung cấp cho các đơn vị, bộ, ngành những số liệu của các kịch bản khác nhau cũng như là có cái độ phân giải chi tiết cho các vùng mà các bộ ngành hoặc địa phương quan tâm".

Kịch bản biến đổi khí hậu cho Việt Nam phiên bản năm 2025 cũng đề cập những tác động của biến đổi khí hậu đối với các lĩnh vực nhạy cảm. Trong sản xuất lúa, năng suất tại Đồng bằng sông Hồng và Đồng bằng sông Cửu Long có xu hướng suy giảm theo các ngưỡng nóng lên toàn cầu. Tác động trở nên rõ rệt từ ngưỡng nóng lên 2 độ C trở lên; tại Đồng bằng sông Cửu Long, mức giảm năng suất có thể vượt 10% ở một số vụ sản xuất khi nhiệt độ toàn cầu tăng 4 độ C.

Những kết quả này đặt ra yêu cầu sử dụng thông tin khí hậu trong đánh giá rủi ro đối với các ngành, lĩnh vực và trong quá trình xây dựng kế hoạch phát triển. Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Trọng Yên đề nghị các Bộ, ngành, địa phương, cộng đồng doanh nghiệp và các tổ chức xã hội chủ động lồng ghép thông tin Kịch bản vào các chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển, kế hoạch sản xuất - kinh doanh, dự án đầu tư dài hạn và phương án quản trị rủi ro; qua đó nâng cao năng lực chống chịu, chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu. Trong thời gian tới, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ tiếp tục phối hợp với các Bộ, ngành, địa phương trong việc xây dựng các kịch bản tác động, đánh giá rủi ro và tổn thất do biến đổi khí hậu gây ra đối với từng ngành, lĩnh vực và địa phương.

Tại hội thảo, các nhà khoa học và đại biểu cũng đóng góp nhiều ý kiến nhằm hoàn thiện kịch bản, nâng cao khả năng đánh giá rủi ro và tính ứng dụng trong thực tiễn. Trong đó, nhấn mạnh việc tiếp tục nghiên cứu sâu hơn tác động của biến đổi khí hậu đối với từng ngành, lĩnh vực và địa phương, làm cơ sở xây dựng các giải pháp thích ứng phù hợp, chủ động ứng phó với những thách thức trong dài hạn.

Quang Huy