65 năm trước, Đường Hồ Chí Minh trên biển là tuyến vận tải chiến lược đặc biệt, góp phần chi viện cho chiến trường miền Nam, làm nên thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Từ những con tàu vượt vòng vây phong tỏa đến nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền biển, đảo hôm nay, những bài học về bản lĩnh, trí tuệ, sáng tạo và sức mạnh đoàn kết quân dân vẫn còn nguyên giá trị. Những bài học ấy được vận dụng ra sao trong bảo vệ chủ quyền, xây dựng thế trận lòng dân và gắn quốc phòng, an ninh với phát triển kinh tế biển?

Nhân kỷ niệm 65 năm Ngày mở Đường Hồ Chí Minh trên biển (23/10/1961 – 23/10/2026), Chuẩn đô đốc Trần Mạnh Chiến, Bí thư Đảng ủy, Chính ủy Vùng 2 Hải quân, trao đổi với VOV về việc phát huy giá trị lịch sử của tuyến đường trong bảo vệ chủ quyền, củng cố thế trận lòng dân, gắn bảo vệ biển với phát triển kinh tế biển bền vững trong kỷ nguyên mới.

Phóng viên: Thưa Chuẩn đô đốc Trần Mạnh Chiến, 65 năm nhìn lại, theo đồng chí điều gì làm nên giá trị đặc biệt của Đường Hồ Chí Minh trên biển và đâu là bài học vẫn còn nguyên giá trị đối với nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trên biển hiện nay?

Chuẩn đô đốc Trần Mạnh Chiến: Giá trị đặc biệt của Đường Hồ Chí Minh trên biển cần được nhìn lại từ thời điểm lịch sử đầu những năm 1960, khi địch phong tỏa gắt gao đường bộ, khiến việc vận chuyển, tiếp tế gặp nhiều khó khăn, tốn sức người và hiệu quả còn có những hạn chế nhất định. Khi đó, việc khai thông Đường Hồ Chí Minh trên biển có giá trị chiến lược đặc biệt, mở ra một hướng vận chuyển mới với hiệu quả cao, giảm sức người, đưa hàng hóa, vũ khí trực tiếp đến gần chiến trường.

Hơn nữa, Đường Hồ Chí Minh trên biển chính là sự kết tinh giữa tầm nhìn chiến lược của Đảng, ý chí thống nhất đất nước và sức sáng tạo của quân, dân ta, trong đó cán bộ, chiến sĩ Hải quân là lực lượng nòng cốt. Chỉ với những con tàu nhỏ, thủy thủ đoàn ít người, nhưng mỗi chuyến đi có thể chi viện hàng chục, thậm chí hàng trăm tấn vũ khí tới tận chiến trường, khắc phục những hạn chế của vận chuyển đường bộ, góp phần trực tiếp vào chiến thắng của quân dân ta trên chiến trường Nam Bộ. Một trong những chiến công đó là Chiến thắng Bình Giã năm 1964 tại Bà Rịa – Vũng Tàu, với sự hỗ trợ của vũ khí được tàu Không số vận chuyển tới bến Lộc An.

Ngày 23/10/1961, Đoàn 759 vận tải thủy, tiền thân của Lữ đoàn 125 ngày nay, được thành lập. Từ năm 1961 đến năm 1975, hơn 1.000 lượt tàu đã ra khơi, vận chuyển hàng trăm nghìn tấn vũ khí, hàng hóa, thuốc chữa bệnh và hàng chục nghìn lượt người vào chiến trường, góp phần đưa cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước đến thắng lợi hoàn toàn.

Thành công của tuyến đường là kết quả của sự lãnh đạo, chỉ huy thống nhất các lực lượng; sự phối hợp giữa tàu Không số, bến bãi và cơ sở cách mạng của nhân dân; cùng bản lĩnh chính trị, trình độ chuyên môn, kỷ luật giữ bí mật và sự hiệp đồng chặt chẽ.

Từ truyền thống đó, có thể rút ra ba bài học còn nguyên giá trị. Thứ nhất, luôn giữ vững sự lãnh đạo của Đảng, bồi dưỡng lòng trung thành với Đảng, Tổ quốc và Nhân dân cho cán bộ, chiến sĩ. Thứ hai, phát huy sức mạnh tổng hợp, tăng cường hiệp đồng giữa các lực lượng và gắn bó mật thiết với nhân dân. Thứ ba, nêu cao tinh thần độc lập, tự chủ, tự lực, tự cường; giữ nghiêm kỷ luật, làm chủ khoa học, kỹ thuật, mưu trí, sáng tạo trong xử trí tình huống.

Vận dụng những bài học ấy phải gắn kết chặt chẽ giữa sự kiên định, giữ vững mục tiêu, nguyên tắc với phương thức thực hiện chủ động, linh hoạt, nhất là trong tình hình mới hiện nay.

Phóng viên: Thưa Chuẩn đô đốc, một trong những yếu tố làm nên sức mạnh của Đường Hồ Chí Minh trên biển là sự che chở, đùm bọc của nhân dân. Trong điều kiện hiện nay, Vùng 2 Hải quân đang làm gì để tiếp tục xây dựng thế trận lòng dân trên biển, gắn nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền với hỗ trợ ngư dân và phát triển kinh tế biển?

Chuẩn đô đốc Trần Mạnh Chiến: Sự che chở, đùm bọc của nhân dân là nhân tố quan trọng làm nên sức mạnh của Đường Hồ Chí Minh trên biển. Bài học đó khẳng định sức mạnh bảo vệ biển, đảo phải bắt nguồn từ nhân dân, được củng cố bằng niềm tin và sự tham gia chủ động của nhân dân. Đối với BTL Vùng 2 Hải quân, xây dựng “thế trận lòng dân” trước hết là bảo vệ tính mạng, tài sản, quyền và lợi ích hợp pháp của ngư dân, giúp bà con yên tâm lao động trên biển.

Vùng triển khai chương trình “Hải quân Việt Nam làm điểm tựa cho ngư dân vươn khơi, bám biển”, duy trì lực lượng, phương tiện và thông tin liên lạc để kịp thời xử trí các tình huống cứu hộ, cứu nạn. Tàu và các nhà giàn DK1 phát huy vai trò điểm tựa ở khu vực xa bờ. Năm 2026, lực lượng của Vùng tham gia cứu hộ, cứu nạn 11 vụ với 65 ngư dân gặp nạn; khám bệnh, cấp thuốc cho 120 ngư dân; cấp 12.000 lít nước ngọt và 500 kg rau xanh. Cùng với hỗ trợ trên biển, Vùng quan tâm chăm lo hậu phương ngư dân. Năm 2026, các đơn vị thăm, động viên 20 cháu được nhận đỡ đầu, trao 22 suất hỗ trợ với tổng trị giá 97 triệu đồng thông qua hoạt động “Hải quân nhận đỡ đầu con ngư dân”.

Vùng cũng phối hợp với cấp ủy, chính quyền địa phương và các lực lượng tuyên truyền pháp luật, vận động ngư dân khai thác hải sản đúng quy định, không vi phạm vùng biển nước ngoài. Các lực lượng đã ký xác nhận cho 135 tàu cá hoạt động tại khu vực biển DK1, tặng 768 lá cờ Tổ quốc và phát 7.450 tờ rơi tuyên truyền. Những hoạt động này gắn hỗ trợ ngư dân với nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, góp phần phòng, chống khai thác IUU và giữ gìn an ninh, trật tự trên biển.

Thời gian tới, Vùng tiếp tục nâng cao năng lực cứu hộ, cứu nạn, phối hợp chặt chẽ với địa phương, gắn tuyên truyền với giải quyết nhu cầu thiết thực của ngư dân. Mỗi hoạt động hỗ trợ phải góp phần bồi đắp niềm tin, củng cố đoàn kết quân dân, gắn phát triển kinh tế biển với bảo vệ chủ quyền Tổ quốc.

Phóng viên: Thưa Chuẩn đô đốc, những thủy thủ Đoàn tàu Không số năm xưa dựa vào lòng dũng cảm, trí thông minh, sự sáng tạo và khả năng vượt qua gian khổ để hoàn thành nhiệm vụ. Với cán bộ, chiến sĩ Vùng 2 Hải quân hôm nay, những phẩm chất ấy được thể hiện như thế nào trong điều kiện tác chiến hiện đại, chuyển đổi số và khoa học công nghệ phát triển nhanh?

Chuẩn đô đốc Trần Mạnh Chiến: Điều kiện thực hiện nhiệm vụ và vũ khí, trang bị có thể thay đổi, nhưng bản lĩnh, ý chí và trách nhiệm của người quân nhân vẫn là nền tảng. Kế thừa phẩm chất của Đoàn tàu Không số phải thể hiện ở tinh thần sẵn sàng nhận nhiệm vụ khó, kiên trì học tập, làm chủ trang bị và chịu trách nhiệm về công việc của mình.

Theo đó, lòng dũng cảm hôm nay thể hiện ở bản lĩnh chính trị vững vàng, sự bình tĩnh, trách nhiệm khi xử trí tình huống phức tạp; sẵn sàng làm nhiệm vụ ở nơi xa đất liền, trong điều kiện khắc nghiệt; chấp hành nghiêm mệnh lệnh, xử trí đúng đối sách và tỉnh táo trước thông tin sai lệch, xuyên tạc. Trí thông minh, sự mưu trí cần được phát triển thành năng lực học tập, phân tích và làm chủ công nghệ. Cán bộ, chiến sĩ phải chủ động cập nhật kiến thức, làm chủ vũ khí, trang bị kỹ thuật, thích ứng với yêu cầu nhiệm vụ mới. Sáng tạo cần bắt đầu từ những vấn đề cụ thể của đơn vị, như cải tiến phương pháp huấn luyện, xây dựng học liệu số, ứng dụng mô phỏng, nâng cao hiệu quả quản lý, bảo quản và bảo dưỡng trang bị. Mọi sáng kiến phải thiết thực, tuân thủ quy trình, bảo đảm an toàn và bảo mật. Tinh thần vượt khó còn là sự tự giác, kiên trì rèn luyện, duy trì nghiêm chế độ trực, huấn luyện, công tác; đoàn kết, giúp đỡ đồng đội và khắc phục tâm lý ngại học, ngại đổi mới, tích cực nâng cao kỹ năng số, ngoại ngữ, chuyên môn.

Để những phẩm chất ấy trở thành hành động, nhiều năm qua,công tác đảng, công tác chính trị tại các đơn vị của Vùng 2 Hải quân luôn sát bộ đội, sát nhiệm vụ; cán bộ nêu gương, đồng hành, chăm lo đời sống vật chất, tinh thần và tạo điều kiện để các sáng kiến thiết thực được phát huy.

Phóng viên: Từ vai trò tuyến vận tải chiến lược chi viện cho chiến trường trước đây đến yêu cầu phát triển quốc gia biển mạnh hiện nay, theo đồng chí, tư duy bảo vệ biển, đảo cần được tiếp cận như thế nào trong mối quan hệ với quốc phòng, an ninh, kinh tế và đối ngoại, thưa Chuẩn đô đốc?

Chuẩn đô đốc Trần Mạnh Chiến: Vai trò của quốc phòng, an ninh, kinh tế và đối ngoại phải luôn được đặt trong một thể thống nhất, có tác động qua lại lẫn nhau. Quốc phòng, an ninh vững chắc sẽ tạo điều kiện cho phát triển kinh tế; kinh tế phát triển bền vững sẽ bổ sung nguồn lực cho bảo vệ Tổ quốc, cho quốc phòng, an ninh. Đối ngoại góp phần tăng cường hợp tác, hiểu biết và tin cậy lẫn nhau. Trong đó, chúng ta phải lấy độc lập dân tộc, chủ quyền và lợi ích quốc gia, dân tộc làm cốt lõi để xử lý hài hòa các vấn đề trên biển.

Các nhiệm vụ này cần được kết nối từ xây dựng chiến lược, quy hoạch đến tổ chức triển khai thực hiện. Theo đó, tư duy bảo vệ biển, đảo phải gắn chặt với tư duy về quốc phòng, phát triển kinh tế, giữ vững an ninh và thực hiện tốt đường lối đối ngoại trong tình hình mới.

Biển, đảo vừa là bộ phận thiêng liêng của Tổ quốc, vừa là không gian sinh tồn, phát triển và hội nhập. Tư duy bảo vệ biển, đảo phải đặt trong tổng thể chiến lược xây dựng Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh. Nghị quyết số 20-NQ/TW ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng xác định yêu cầu chuyển từ tư duy khai thác biển sang quản trị biển hiện đại, tổng hợp, thống nhất.

Theo đó, cần thống nhất giữa mục tiêu bảo vệ chủ quyền, quyền chủ quyền, quyền tài phán quốc gia với việc giữ vững hòa bình, ổn định; nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo, xử trí tình huống, chủ động phòng ngừa nguy cơ xung đột; gắn quốc phòng, an ninh với phát triển kinh tế, kết cấu hạ tầng và nguồn nhân lực ở đất liền, ven biển và hải đảo.

Sức mạnh bảo vệ biển, đảo còn phải dựa trên khoa học, công nghệ, dữ liệu và con người; nâng cao khả năng làm chủ vũ khí, trang bị, khai thác thông tin phục vụ công tác dự báo, hiệp đồng, bảo đảm an toàn và bảo mật. Cùng với xây dựng nội lực, cần đẩy mạnh đối ngoại, hợp tác quốc tế và kiên trì giải quyết các vấn đề trên biển bằng biện pháp hòa bình, trên cơ sở luật pháp quốc tế, trong đó có Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982.

Phóng viên: Từ bài học của Đường Hồ Chí Minh trên biển, theo Chuẩn đô đốc, cần phát huy những giá trị ấy như thế nào trong giai đoạn hiện nay để đáp ứng yêu cầu bảo vệ biển, đảo trong kỷ nguyên mới?

Chuẩn đô đốc Trần Mạnh Chiến: Phát huy giá trị Đường Hồ Chí Minh trên biển hôm nay là tiếp nối tinh thần đặt nhiệm vụ của Tổ quốc lên trên hết, đoàn kết, mưu trí và quyết tâm vượt khó. Truyền thống ấy phải được thể hiện trong chất lượng huấn luyện, mỗi chuyến đi biển và trách nhiệm của từng cán bộ, chiến sĩ.

Những năm qua, Đảng ủy, BTL Vùng 2 Hải quân luôn coi trọng xây dựng đơn vị vững mạnh về chính trị, đội ngũ cán bộ nêu gương, gần gũi, trách nhiệm với bộ đội; khơi dậy tinh thần tự học, sáng tạo, quyết tâm làm chủ trang bị và giữ vững mối quan hệ gắn bó với nhân dân.

Kỷ niệm 65 năm ngày mở đường Hồ Chí Minh trên biển là dịp tri ân thế hệ đi trước và nhìn lại trách nhiệm hôm nay. Sự tiếp nối xứng đáng nhất là hoàn thành tốt nhiệm vụ, bảo vệ vững chắc chủ quyền biển, đảo, góp phần giữ gìn hòa bình để đất nước phát triển.

Phóng viên: Trân trọng cảm ơn Chuẩn đô đốc Trần Mạnh Chiến!

Thu Lan