Đây là yêu cầu được Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cùng các Đại biểu Quốc hội nhấn mạnh khi góp ý dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư tại phiên thảo luận tổ sáng nay, 24/10, trong khuôn khổ Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI.

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, sáng nay, 24/10, Quốc hội thảo luận tại tổ đối với 3 dự án: Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi); Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường; Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật đầu tư:

# Góp ý Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật đầu tư, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nêu 4 vấn đề lớn, trong đó có xu hướng nới lỏng điều kiện tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư. Chủ tịch Quốc hội thống nhất với định hướng mở rộng tiếp cận thị trường, nhưng không giao cho Chính phủ quyền tự nới lỏng các điều kiện đã được quy định tại luật, nghị quyết của Quốc hội, pháp lệnh, nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và các điều ước quốc tế. Việc nới lỏng này phải do Quốc hội quyết định để bảo đảm tính hợp pháp, tính thống nhất của hệ thống pháp luật và phù hợp với các cam kết quốc tế. Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, việc gì phân cấp được cho Chính phủ và chính quyền địa phương để điều hành nhanh, phục vụ phát triển đất nước, Quốc hội sẵn sàng phân cấp. Nhưng những nội dung thuộc thẩm quyền của Quốc hội, liên quan đến cam kết quốc tế thì phải được quy định chặt chẽ trong luật.

Phải ưu đãi hỗ trợ đầu tư đặc biệt gắn với cam kết và kết quả thực hiện. Tôi thấy cần làm rõ ngay trong luật các nguyên tắc, tiêu chí cơ bản để xác định dự án được hưởng ưu đãi đặc biệt; đặc biệt là tiêu chí tác động lan tỏa, tạo động lực phát triển, đóng góp nâng cao sức cạnh tranh kinh tế. Hạn chế giao quá nhiều nội dung quyết định cho văn bản dưới luật. Trong thực hiện Luật Đầu tư, chúng ta nên cụ thể hóa. Phải có cơ chế giám sát, hậu kiểm, thu hồi rõ ràng gắn kết với kết quả đầu ra, không chỉ dựa vào cam kết đầu vào. Phải quy định rõ tiêu chí đầu ra cụ thể, thí dụ như tỷ lệ nội địa hóa, thành lập trung tâm chuyển giao công nghệ lõi để nhà đầu tư thấy rõ mức độ ưu đãi tương ứng.

Chủ tịch Quốc hội cũng lưu ý các vấn đề khác như: Kéo dài thời hạn dự án trong khu công nghiệp sinh thái lên tối đa 70 năm, phải giải trình rõ; tăng cường liên kết FDI với kinh tế trong nước, ưu tiên dự án công nghệ cao, giá trị gia tăng lớn, thân thiện môi trường; đặc biệt lần sửa đổi này phải bảo đảm tính đồng bộ với các luật liên quan đã ban hành như Luật Đầu tư công, Luật Đất đai, Luật Khoa học và Công nghệ.

Cũng cho ý kiến đối với dự án Luật, đại biểu Lê Quang Mạnh, đoàn TP Hồ Chí Minh cho rằng, việc quy định khuyến khích tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài công bố nhu cầu mua sắm, tiêu chuẩn kỹ thuật và lộ trình nội địa hóa sẽ chưa thể đi vào cuộc sống nếu chỉ dừng lại ở "khuyến khích". Theo đại biểu, dự thảo luật cần tiếp tục nghiên cứu để thiết kế được một cơ chế đủ mạnh, biến nhu cầu của doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) thành cơ hội phát triển cho doanh nghiệp Việt Nam:

 Chúng ta phải thiết kế các bộ chính sách:  Ví dụ khi doanh nghiệp FDI công bố nhu cầu mua sắm, tiêu chuẩn kỹ thuật, lộ trình nội địa hóa thì họ được áp dụng ưu đãi ở cấp nào, mức nào? Công bố đến đâu, như thế nào, và việc thực hiện cam kết công bố ra sao? Cần phải thể chế cụ thể trong dự thảo luật khi luật được ban hành đưa vào thực hiện. Hay chúng ta có rất nhiều cách hỗ trợ trực tiếp để các doanh nghiệp trong nước có thể trở thành nhà cung cấp.

Đại biểu Lê Nữ Thùy Dương, Đoàn Đồng Nai đề nghị nghiên cứu bổ sung đối tượng hưởng ưu đãi, hỗ trợ đầu tư đặc biệt một số cụm ngành có tính lan tỏa cao, gắn liền với chuỗi giá trị như: dược liệu công nghệ cao; công nghiệp hàng không và dịch vụ kỹ thuật hàng không. Đồng thời, xem xét đưa lĩnh vực sản xuất nông sản, thực phẩm công nghệ cao vào diện được nhà nước ưu đãi, thu hút đầu tư đặc biệt, góp phần đảm bảo an ninh lương thực. Về ưu đãi đầu tư đặc biệt đối với dự án đầu tư đang hoạt động, đại biểu kiến nghị:

Tôi đề nghị nghiên cứu mở rộng cơ chế ưu đãi đầu tư đặc biệt đối với các dự án đã được cấp quyết định chủ trương đầu tư, theo đó dự án đang hoạt động thuộc lĩnh vực được ưu đãi đầu thì nhà đầu tư được lựa chọn áp dụng. Việc mở rộng này có thể thực hiện thông qua nguyên tắc gắn ưu đãi với việc đáp ứng tiêu chí, điều kiện và kết quả thực hiện cam kết cùng cơ chế thu hồi ưu đãi. Mặt khác, việc xem xét mở rộng tương ứng đối với ưu đãi đầu tư đặc biệt sẽ góp phần đảm bảo tối ưu hóa chính sách và lan tỏa rộng hơn cho các dự án đang triển khai, góp phần phát triển kinh tế xã hội.

# Cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường, đồng ý với quy định việc kiểm soát hoạt động xả nước thải vào nguồn nước không còn khả năng chịu tải, đồng thời bổ sung một số trường hợp ngoại lệ đối với dự án có phương án xử lý nước thải hoặc tuần hoàn, tái sử dụng nước, song đại biểu Nguyễn Đặng Ân, đoàn Lạng Sơn kiến nghị:

Trên thực tế, một nguồn nước có thể không còn khả năng tiếp nhận đối với một số thông số ô nhiễm nhưng vẫn còn khả năng tiếp nhận đối với các thông số khác. Nếu áp dụng tiêu chí quá cứng nhắc thì sẽ hạn chế hoạt động đầu tư không cần thiết; ngược lại, nếu quy định quá rộng thì có thể làm gia tăng ô nhiễm. Đề nghị xác định rõ nguyên tắc đánh giá theo từng thông số ô nhiễm, đồng thời phải xem xét tổng lượng chất thải, tác động tích lũy và khả năng phục hồi của nguồn nước. Việc cho phép xả thải phải bảo đảm không làm gia tăng mức độ ô nhiễm đối với những thông số đã vượt khả năng chịu tải.

Đại biểu Lò Thị Luyến, Đoàn Điện Biên nêu thực tế tại các tỉnh miền núi có địa hình chia cắt, rộng lớn và cơ sở sản xuất phân tán, nhiều hành vi ô nhiễm diễn ra trong thời gian ngắn (như xả thải ban đêm, xả theo đợt hoặc đốt chất thải), nếu thiếu thiết bị đo nhanh, phương tiện lấy mẫu lưu động và khả năng tiếp cận hiện trường kịp thời, cơ quan quản lý sẽ rất khó thu thập chứng cứ để xử lý. Vì vậy, đại biểu kiến nghị:

Việc giảm tiền kiểm thì phải gắn với tăng cường năng lực hậu kiểm, bảo đảm nhân lực, kinh phí, thiết bị quan trắc và lấy mẫu và cơ sở dữ liệu phục vụ kiểm chứng, xử lý vi phạm. Đặc biệt là việc phân cấp giao thêm trách nhiệm cho cơ sở phải đi đôi với phân bổ nguồn lực, cán bộ chuyên môn và hướng dẫn nghiệp vụ, tránh tình trạng có thêm nhiệm vụ nhưng không đủ điều kiện thực hiện về con người, về trang thiết bị, về kinh phí.

# Đối với dự án Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi), đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà, đoàn Quảng Ninh đề nghị hoàn thiện quy định về quy hoạch không gian biển theo hướng đồng bộ, phân cấp rõ trách nhiệm giữa Trung ương và địa phương, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa các ngành kinh tế biển, tránh chồng lấn quy hoạch và phù hợp với sức tải môi trường. Đồng thời, bổ sung cơ chế xác lập quyền sử dụng khu vực biển đối với các tổ chức, cá nhân đã sử dụng ổn định trước khi Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo năm 2015 có hiệu lực:

Việc công nhận quyền sử dụng khu vực biển của các tổ chức, cá nhân là căn cứ để thực hiện nghĩa vụ tài chính tương tự như pháp luật về đất đai hiện hành, theo điều 138 của luật đất đai năm 2024 và hiện nay thì điều 24 dự thảo luật này đang đưa ra các hình thức là giao cho thuê đăng ký khu vực biển, đề nghị bổ sung thêm một hình thức là xác lập quyền sử dụng khu vực biển đối với các đối tượng sử dụng ổn định trước ngày luật này có hiệu lực. Việc công nhận khu vực biển này thì có ý nghĩa công nhận quyền tiếp cận của người dân với biển trước khi luật tài nguyên môi trường biển và hải đảo năm 2015 có hiệu lực.

Đại biểu Chu Mạnh Hùng, đoàn Tây Ninh, bày tỏ băn khoăn về một số quy định liên quan đến chủ quyền, quyền chủ quyền, quyền tài phán quốc gia trên biển và tính thống nhất giữa dự thảo luật với các điều ước quốc tế, pháp luật hiện hành.

Đây là một luật lớn, đa ngành, đa lĩnh vực. nhưng mà dự thảo thì còn có những cái điểm băn khoăn. Đó là trong dự thảo va với luật các điều ước quốc tế, những luật khác. Tôi nói ví dụ, đó là dự thảo điều 51 quy định về xây dựng công trình trong khoảng lồi thì lại va với một loạt các luật do bộ chủ quản chủ trì: luật thủy lợi, luật đê điều, rồi các luật có liên quan trong lĩnh vực nông nghiệp.

Đỗ Minh, Lê Tuyết, Bích Ngọc, Hà Thảo/VOV1