Phóng viên: Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam sắp diễn ra. Văn kiện Đại hội đã xác lập mô hình tăng trưởng mới lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính, phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng GDP bình quân hàng năm từ 10%. Ông đánh giá như thế nào về mô hình tăng trưởng mới này?

Giáo sư Khúc Cường: Tôi cho rằng, mô hình tăng trưởng do Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam đề ra rất phù hợp với tình hình phát triển hiện nay của Việt Nam, cũng như môi trường trong và ngoài nước. Việt Nam hiện là quốc gia lớn ở Đông Nam Á, với dân số 100 triệu người, cơ cấu dân số trẻ và tốc độ tăng trưởng nhanh. Trên cơ sở những thành công trong quá khứ, Đảng Cộng sản Việt Nam đã đạt được những thành tựu rực rỡ qua các kỳ Đại hội Đảng lần thứ X, XI, XII và XIII.

Tuy nhiên, tình hình kinh tế toàn cầu đã có những thay đổi to lớn. Chúng ta đã chứng kiến ​​những biến động đáng kể của chuỗi cung ứng toàn cầu và những cú sốc địa chính trị lớn. Trong môi trường phức tạp như vậy, một nền kinh tế mới nổi quan trọng và là quốc gia chủ chốt trong chuỗi cung ứng của ASEAN như Việt Nam, cần phát triển như thế nào? Một vài thành tựu mà Trung Quốc đạt được có thể giúp Việt Nam tham khảo.

Tôi cho rằng, để một nền kinh tế vượt qua mô hình phát triển hiện tại, từ nền kinh tế tăng trưởng theo chiều rộng và dựa trên quy mô, chuyển sang nền kinh tế cấp cao, chính xác và mũi nhọn, có giá trị gia tăng cao và thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình, yếu tố then chốt là khả năng chiếm lĩnh điểm cao công nghệ. Theo tôi, định hướng phát triển kết hợp giữa khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số do Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam đề ra, trùng khớp với những tìm tòi trước đây của chúng tôi và rất phù hợp với thực tiễn của Việt Nam.

Việt Nam hiện đang có lợi thế trên nhiều lĩnh vực. Ví dụ, tỷ lệ sử dụng Internet đạt 80%, đây là một bước ngoặt quan trọng. Tôi nhớ rằng khi Trung Quốc đạt khoảng 70%, nền kinh tế Internet bắt đầu phát triển nhanh chóng. Hiện nay, tỷ lệ sử dụng Internet của chúng tôi đã vượt 90%. 20% còn lại chính là giai đoạn tăng trưởng nhanh nhất và Việt Nam đang bước vào giai đoạn này.

Thứ hai, giáo dục đại học của Việt Nam đã phát triển nhanh trong những năm gần đây, cung cấp một lượng lớn nguồn nhân lực trẻ, công nghệ cao. Đồng thời, Việt Nam liên tục cải cách hệ thống giáo dục. Ví dụ, Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam đề ra việc phát triển nguồn nhân lực công nghệ mới hướng tới tương lai trong các lĩnh vực như bán dẫn, năng lượng xanh và trí tuệ nhân tạo (AI), đồng thời đưa ra các chương trình mới về đào tạo thạc sĩ, cấp visa dài hạn cho các nhân tài xuất sắc ở nước ngoài, đặc biệt là người mang quốc tịch Việt Nam. Tất cả những sáng kiến ​​này đều hướng đến cùng một mục tiêu.

Cuối cùng, tôi cho rằng, một thị trường chung Đông Á rộng lớn hơn đang hình thành. Bất kỳ nền kinh tế nào muốn phát triển hơn đều cần một thị trường rộng lớn. Giờ đây, với sự tham gia của Trung Quốc, ASEAN, Nhật Bản và Hàn Quốc, một thị trường rộng lớn như vậy đã hình thành trên thực tế.

Vì vậy, theo tôi, định hướng mới mà Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam đề ra, cùng với quyết sách cuối cùng mà chúng ta hết sức mong chờ sẽ được thông qua tại Đại hội XIV, chắc chắn sẽ rất phấn chấn lòng người.

Phóng viên: Để đạt được mục tiêu tăng trưởng từ 10% sau Đại hội XIV, cần phải có nền tảng từ các nghị quyết mang tính đột phá trước đó. Theo ông, các nghị quyết này đã tạo ra những cơ sở gì cho việc thực hiện mục tiêu mới?

Giáo sư Khúc Cường: Tôi thấy nhiều quyết định quan trọng đã được đưa ra tại các kỳ Hội nghị Trung ương khóa XIII. Nhiều phát biểu của Tổng Bí thư Tô Lâm rất hợp lý và thiết thực. Ví dụ, ông nói cần bắt đầu từ cải cách trong nước, chuyển từ một hệ thống cồng kềnh và kém hiệu quả sang một hệ thống tinh gọn và thông suốt hơn. Việt Nam gần đây đã có bước đi rất đáng chú ý, đó là sáp nhập tỉnh thành, tinh gọn đáng kể các cơ quan hành chính và đơn vị địa phương, giúp các cỗ xe của Việt Nam có thể cùng song hành tiến bước với hành trang gọn nhẹ. Điều này sẽ giúp giảm bớt gánh nặng cả về thể chế và bộ máy, để Việt Nam tiếp tục có những bước nhảy và cất cánh trong giai đoạn tiếp theo.

Không thể đánh giá thấp cách làm tưởng chừng như đơn giản này. Ngay cả với một nền kinh tế trưởng thành như Mỹ, việc đạt được sự tinh gọn mạnh mẽ như vậy cũng khó làm được, dù có những con người sắc sảo như Elon Musk hay dũng mãnh như Tổng thống Donald Trump.

Tôi cho rằng, Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam đã thực hiện một cuộc cải cách táo bạo. Việt Nam lại một lần nữa đứng ở tuyến đầu cải cách kể từ sau Đại hội VI của Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh.

Cùng với đó, kể từ sau Đại hội XIII, Việt Nam luôn kiên định con đường phát triển hòa bình, thân thiện với láng giềng và ưu tiên khoa học công nghệ. Những điều này rất khác so với nhiều tư tưởng cũ và những tư tưởng mới này rõ rằng là phù hợp với quan điểm phát triển chính hiện nay.

Tại sao chúng tôi cho rằng điều này là đúng đắn? Thực ra chúng tôi cũng từng phải đi đường vòng, cho đến khi thiết lập được nền kinh tế thị trường của riêng mình. Chúng tôi luôn tự hỏi, mình muốn một láng giềng nghèo và bất ổn, hay một láng giềng giàu hơn, mạnh hơn và hòa bình hơn.

Là quốc gia sản xuất lớn nhất thế giới, Trung Quốc thấy mình cần các nước láng giềng đều tốt lên, giàu có hơn và hòa bình hơn, bởi chỉ có vậy chúng ta mới có thể cùng nhau phát triển kinh tế, du lịch, văn hóa, cùng mua hàng hóa và dịch vụ của nhau.

Do vậy, chúng tôi cho rằng, định hướng mới mà Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam đề ra, không chỉ tốt cho Việt Nam, mà còn tốt cho khu vực và thế giới. Vì vậy, Đại hội XIV lần này là một sự kiện rất đáng trông đợi.

Phóng viên: Vậy trong quá trình thực hiện mục tiêu này, theo ông, Việt Nam sẽ phải đối mặt với những cơ hội và thách thức nào, cả trong nước và quốc tế?

Giáo sư Khúc Cường: Tôi nghĩ rằng, hành trình sau Đại hội XIV sẽ khó có thể thuận buồm xuôi gió. Thứ nhất, với tư cách là một nhà kinh tế, tôi xin nói rằng, 5 năm tới sẽ còn khó khăn hơn, bởi thế giới đang bước vào thời kỳ suy thoái kinh tế. Thị trường tài chính Mỹ liên tục biến động, cánh hữu ở châu Âu đang trỗi dậy, ngay cả ở Đông Á - khu vực vốn tương đối hòa bình trong quá khứ, cũng đang chứng kiến ​​các cuộc xung đột liên tục xảy ra. Tôi cho rằng, nhiều vấn đề đang nổi lên, điều đó có nghĩa là chiếc bánh kinh tế toàn cầu đang không ngừng thu hẹp. Với vai trò là các nhà sản xuất lớn, khao khát một môi trường hòa bình và thương mại tự do của toàn cầu hóa, chúng ta chắc chắn sẽ phải chịu những tác động lớn nhất.

Vấn đề thứ hai xuất phát từ môi trường trong nước. Cải cách chắc chắn sẽ không thể luôn suôn sẻ. Đối với Việt Nam, một quốc gia đông dân và quan trọng trong khu vực, tôi nghĩ sẽ phải đối mặt với nhiều thách thức từ cải cách trong nước. Kể từ Đại hội XII, từ Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đến Tổng Bí thư Tô Lâm, Việt Nam đã liên tục tiến hành các chiến dịch chống tham nhũng và thực hiện điều chỉnh cơ cấu, cải cách thể chế. Tôi tin rằng điều này nhằm gửi đi một tín hiệu mạnh mẽ rằng nếu muốn cải cách, ổn định nội bộ phải được đặt lên hàng đầu và cải cách nội bộ phải đi trước.

Việt Nam phát triển đến ngày hôm nay, là một quốc gia xã hội chủ nghĩa do Đảng Cộng sản lãnh đạo, còn nhiều vấn đề nội bộ cần phải sắp xếp. Phương hướng, ngọn cờ và đường lối không được thay đổi. Chỉ khi đạt được những điều này, chúng ta mới có thể đảm bảo vững chắc cho cải cách; nếu không, tư tưởng sẽ trở nên hỗn loạn, dân tộc sẽ tan rã và nhận thức sẽ lệch lạc. Do đó, tôi nghĩ đây là một nhiệm vụ rất quan trọng mà Đảng Cộng sản Việt Nam cần thực hiện tại Đại hội XIV.

Cuối cùng, là phải làm thế nào để tập trung nhiều nguồn lực hơn cho khoa học công nghệ, giáo dục và phát triển. Tuy nhiên, tôi tin rằng, Việt Nam đã tích lũy được nhiều kinh nghiệm quý báu trong lĩnh vực này, vì vậy điều này sẽ không thành vấn đề.

Phóng viên: Với tư cách là một nhà kinh tế, ông có những đề xuất và khuyến nghị chính sách nào để giúp Việt Nam đạt được các mục tiêu đề ra trong 5 năm tới?

Giáo sư Khúc Cường: Trong 5 năm phát triển tiếp theo, tôi cho rằng Việt Nam đã có một nền tảng khá tốt.

Dựa trên kinh nghiệm của mình, theo tôi, thứ nhất phải ưu tiên chính trị, để đảm bảo đúng định hướng và đường lối. Thứ hai, cần chú trọng hiệu quả và ưu tiên phát triển khoa học công nghệ, đồng thời xây dựng một xã hội công bằng và đạt được sự thịnh vượng chung.

Hội nghị Trung ương 13 và 14 đều đã chỉ ra được một mối lo tiềm ẩn, đó là mặc dù dân số Việt Nam còn trẻ, nhưng cũng cần quan tâm đến sự mất đi và chuyển đổi của lợi thế dân số. Đây là tư duy ​​có tầm nhìn xa và chủ động của Đảng Cộng sản Việt Nam.

Trong quá trình này, nhất định phải có sự chuẩn bị đầy đủ và rút ra bài học từ các nước Đông Á khác. Trong khi phát triển khoa học công nghệ, cũng cần chú trọng phân phối xã hội, giáo dục xã hội và hệ thống phúc lợi xã hội. Chỉ có như vậy, mới có được sự phát triển vừa nhanh vừa ổn định, đồng thời đạt được sự giàu có và công bằng cho tất cả mọi người.

Tôi nghĩ, đây là điều mà Việt Nam nên xem xét trong dài hạn. Bởi Đại hội XIV chỉ là một chặng trong sự phát triển tương lai của Việt Nam. Chúng ta cần nhìn nhận sự phát triển này cả sau Đại hội XV, XVI. Chúng tôi vui mừng khi thấy một Việt Nam thịnh vượng, ổn định và phát triển hơn. Hy vọng chúng ta có thể cùng nhau tìm ra các kinh nghiệm phát triển và giải pháp cho các vấn đề.

P/v: Xin cảm ơn giáo sư./.