Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho rằng, không để cùng một vấn đề nhưng mỗi luật quy định một cách và càng không để người dân, doanh nghiệp phải tự đi tìm xem quy định nào được ưu tiên áp dụng. Thông điệp này khẳng định: pháp luật không phải là phép cộng số học của các đạo luật riêng lẻ, mà là một hệ sinh thái thể chế thống nhất nhằm tạo điều kiện thuận lợi tối đa cho người dân và doanh nghiệp.

Trong thực tế, một quan hệ kinh tế - xã hội hiếm khi chỉ chịu sự điều chỉnh của một luật duy nhất, mà thường bị chi phối bởi nhiều đạo luật liên quan. Bởi vậy đã có không ít tình huống "trống đánh xuôi, kèn thổi ngược", dẫn đến những câu chuyện dở khóc dở cười khi người dân và doanh nghiệp áp dụng pháp luật. Điển hình như các dự án nhà ở thương mại, doanh nghiệp từng loay hoay kẹt giữa Luật Đầu tư và Luật Đất đai – nút thắt làm "đóng băng" hàng trăm dự án bất động sản.

Theo quy định mở của Luật Đầu tư, nhà đầu tư có quyền nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất nông nghiệp hoặc đất phi nông nghiệp để xin chấp thuận chủ trương đầu tư thực hiện dự án nhà ở thương mại. Tuy nhiên, nút thắt ở Luật Đất đai lại yêu cầu dự án chỉ được chỉ định nhà đầu tư không qua đấu giá, đấu thầu nếu đã có sẵn một phần "đất ở". Hậu quả là nhiều doanh nghiệp dù đã bỏ hàng ngàn tỷ đồng tích tụ quỹ đất hợp pháp theo Luật Đầu tư, nhưng không thể triển khai dự án chỉ vì khu đất thiếu vài chục mét vuông đất ở, khiến nguồn lực bị chôn chân suốt nhiều năm.

Tương tự, một dự án đầu tư phát triển đô thị thường chịu sự chi phối đan xen của hàng loạt luật như: Luật Đất đai, Luật Xây dựng, Luật Nhà ở, Luật Đầu tư, Luật Đấu thầu, Luật Quy hoạch, Luật Bảo vệ môi trường. Sự chồng chéo và xung đột pháp lý đã kìm hãm tốc độ phát triển đô thị, nhất tại các đô thị đặc biệt như Hà Nội và TP.HCM.

Những bất cập vừa nêu phần lớn xuất phát từ tư duy làm luật cục bộ, cắt khúc và cách xử lý theo kiểu "vướng đâu sửa đấy", thiếu tầm nhìn tổng thể và dài hạn.

Để giải quyết căn nguyên vấn đề, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đã nhấn mạnh yêu cầu lập pháp trong tư duy hệ thống. Trong một kỳ họp xem xét đồng thời nhiều dự án luật có mối quan hệ hữu cơ mật thiết, việc chỉ hoàn thiện từng đạo luật riêng lẻ là chưa đủ. Không thể chấp nhận việc gỡ điểm nghẽn ở luật này lại làm phát sinh điểm nghẽn ở luật khác; không để cùng một vấn đề mà mỗi luật quy định một phách, đẩy rủi ro và sự lúng túng về phía người dân, doanh nghiệp.

Một hệ thống pháp luật tốt không chỉ dừng lại ở từng đạo luật chất lượng, mà toàn bộ hệ thống phải vận hành đồng bộ trong một logic chặt chẽ. Muốn vậy, cơ quan soạn thảo và cơ quan thẩm tra cần thay đổi tư duy làm luật; phải làm luật trong tư duy hệ thống; kiên quyết xóa bỏ tư duy "giữ phần an toàn, dễ quản lý cho ngành mình, đẩy việc khó sang ngành khác"; chủ động rà soát, cắt giảm xung đột thẩm quyền và thủ tục hành chính chéo. Đặc biệt, cần tiếp tục đẩy mạnh mô hình "một luật sửa nhiều luật" để bảo đảm tính đồng bộ, kịp thời và tương thích tuyệt đối.

Các thông điệp đổi mới liên tục được lãnh đạo Quốc hội đưa ra cho thấy quyết tâm chính trị mạnh mẽ nhằm nâng cao chất lượng lập pháp, khơi thông mọi nguồn lực cho phát triển đất nước. Đó cũng là mục tiêu cao nhất: luật ban hành phải chắc từ chính sách, chặt trong quy trình, thống nhất trong hệ thống và thông suốt khi thực thi./.

Lê Tuyết VOV