Chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo (AI), chuyển đổi xanh, xu hướng già hóa dân số cùng sự dịch chuyển của các chuỗi cung ứng toàn cầu đang làm thay đổi nhu cầu tuyển dụng, yêu cầu về kỹ năng và cơ hội việc làm.

Thách thức đặt ra hiện nay không chỉ là tạo việc làm cho thanh niên, mà còn là giúp họ tiếp cận được việc làm năng suất, thỏa đáng và có khả năng thích ứng với những thay đổi ngày càng phức tạp của thị trường lao động.

Đây là thông tin được Văn phòng Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) tại Việt Nam phối hợp với Học viện Báo chí và Tuyên truyền nhấn mạnh tại buổi Tọa đàm chia sẻ thông tin với chủ đề “Việc làm thanh niên và xu hướng thị trường lao động: Dữ liệu, bằng chứng và truyền thông”, chiều nay (18/9) tại Hà Nội.

Phát biểu khai mạc tọa đàm, PGS.TS Phạm Minh Sơn, Giám đốc Học viện Báo chí và Tuyên truyền khẳng định: Việc làm thanh niên luôn là vấn đề có ý nghĩa đặc biệt đối với sự phát triển kinh tế, xã hội. Với mỗi người trẻ, quá trình chuyển tiếp từ học tập sang nghề nghiệp không chỉ liên quan đến thu nhập mà còn gắn với khả năng phát huy năng lực và xây dựng tương lai. Ở tầm rộng hơn, chất lượng việc làm của thanh niên có quan hệ trực tiếp với chất lượng nguồn nhân lực, năng suất lao động và năng lực đổi mới của nền kinh tế.

Những con số cho thấy, vấn đề cần được quan tâm đúng mức. Theo báo cáo Xu hướng việc làm và xã hội thế giới năm 2026 của tổ chức ILO, tỉ lệ thất nghiệp của thanh niên trên toàn cầu ở mức 12,4%, với khoảng 269 triệu người trẻ không có việc làm, không đi học và không tham gia đào tạo.

Tại Việt Nam, số liệu quý II năm 2026 của Tổng cục Thống kê cho thấy tỉ lệ thất nghiệp của thanh niên trong độ tuổi từ 15 đến 24 tuổi là 8,67%, trong khi tỉ lệ thất nghiệp chung trong độ tuổi lao động là 2,22%, cao gấp 4 lần so với tỉ lệ chung. Cùng với đó, khoảng 1,4 triệu thanh niên trong độ tuổi từ 15 đến 24 không có việc làm và không tham gia học tập, đào tạo, chiếm tới 10% tổng số thanh niên.

PGS.TS Phạm Minh Sơn cũng nhấn mạnh: Thị trường lao động đang thay đổi nhanh chóng dưới tác động của chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, tự động hóa, chuyển đổi xanh và các mô hình kinh tế mới. Những thay đổi đó đã mở ra nhiều cơ hội nhưng cũng đồng thời đặt ra yêu cầu phải đổi mới về kỹ năng và năng lực thích ứng của thanh niên. Trí tuệ nhân tạo và tự động hóa có thể làm gia tăng những khó khăn đối với chính nhóm thanh niên có trình độ khi tìm kiếm công việc đầu tiên. Trong bối cảnh đó, người trẻ cần được tiếp cận thông tin đáng tin cậy về thị trường lao động để chủ động hơn trong việc lựa chọn ngành học và lộ trình nghề nghiệp.

“Đối với Học viện Báo chí và Tuyên truyền, chủ đề này gắn trực tiếp với hoạt động đào tạo và nghiên cứu khoa học. Học viện đang đào tạo những lĩnh vực về lý luận chính trị, báo chí, truyền thông và các khoa học xã hội nhân văn khác, với lực lượng đông đảo sinh viên đang chuẩn bị tham gia thị trường lao động. Các em không chỉ cần kiến thức nghề nghiệp mà còn cần được tiếp cận sớm với những thông tin về nhu cầu nhân lực và xu hướng kỹ năng. Tôi muốn nhấn mạnh mắt xích rất quan trọng đó chính là truyền thông. Khoảng cách cuối cùng từ một cơ sở dữ liệu quốc gia đến quyết định nghề nghiệp của một sinh viên năm cuối chính là khoảng cách của truyền thông. Đây cũng chính là lĩnh vực mà Học viện Báo chí và Tuyên truyền có thể đóng góp”- PGS.TS Phạm Minh Sơn nhấn mạnh.

Các trao đổi tại tọa đàm cho rằng: Cần nhìn nhận thực trạng việc làm thanh niên từ nhiều góc độ hơn là chỉ dựa vào tỷ lệ thất nghiệp. Phân tích về tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên từ 15 đến 24 tuổi tại Việt Nam quý II năm 2026 là 8,67%, cao gần gấp 4 lần tỷ lệ thất nghiệp chung trong độ tuổi lao động. Tuy nhiên, nhiều ý kiến cũng cho rằng, ngay cả trong nhóm thanh niên đang có việc làm và chất lượng việc làm vẫn là vấn đề đáng quan tâm. Năm 2024, 57,5% việc làm của thanh niên là việc làm phi chính thức, trong khi chỉ 41,4% thanh niên tham gia bảo hiểm xã hội. Điều này cho thấy nhiều lao động trẻ vẫn đang làm việc trong những công việc thiếu sự bảo vệ cần thiết, ít cơ hội nâng cao kỹ năng và phát triển nghề nghiệp, đồng thời dễ bị tác động hơn trước những biến động của nền kinh tế.

Bà Nguyễn Thị Hoàng Nguyên, Viện Khoa học Tổ chức Nhà nước và Lao động (ISOL), Bộ Nội vụ cho rằng:

“Tỉ lệ thanh niên mà đang thất nghiệp chưa có việc làm so sánh với quốc tế thì tỉ lệ thất nghiệp này của chúng ta mặc dù là cao gấp 4 lần so với những độ tuổi trung bình khác, nhưng mà cũng đang tương đồng với số thanh niên thất nghiệp ở Đông Nam Á và thấp hơn tỉ lệ thất nghiệp của thanh niên trên thế giới. Như vậy thì vấn đề tìm việc làm đối với thanh niên là khó khăn chung, khó khăn của cả toàn thế giới. Và có lẽ Việt Nam vẫn là một nền kinh tế trẻ và năng động cho nên vẫn tạo được nhiều cơ hội việc làm cho thanh niên. Ngoài ra thì cũng có thêm một vấn đề, cùng là tỉ lệ thất nghiệp nhưng sẽ có sự khác nhau, chênh lệch về mặt giới tính, về mặt khu vực thành thị, nông thôn. Ở đây có thể thấy thanh niên ở thành thị thì tỉ lệ thất nghiệp cao gần gấp đôi so với khu vực nông thôn, còn khu vực nông thôn thì lại thường phải đối mặt với cái vấn đề là thiếu việc làm”.

Các đại biểu cũng thảo luận về khái niệm thanh niên không có việc làm, không tham gia học tập hoặc đào tạo (NEET), một chỉ số phản ánh những khó khăn mà thanh niên gặp phải trong quá trình chuyển tiếp từ học tập sang thị trường lao động. Theo Cục Thống kê, ước tính có 1,4 triệu thanh niên tại Việt Nam thuộc nhóm NEET trong quý II năm 2026. Trên toàn cầu, con số này lên tới khoảng 257 triệu người, tương đương 20% dân số thanh niên thế giới, trong đó hơn hai phần ba là phụ nữ trẻ, theo báo cáo Xu hướng Việc làm Thanh niên Toàn cầu 2026 của ILO.

Chuyển đổi xanh cho thấy rõ những cơ hội và thách thức đang đặt ra. Nghiên cứu của ILO và Viện Khoa học Tổ chức Nhà nước và Lao động (ISOL), Bộ Nội vụ, với tiêu đề “Đánh giá việc làm xanh và hỗ trợ phát triển nghề nghiệp cho thanh niên tại Việt Nam”, cho thấy: Hiện chỉ khoảng 3% thanh niên tại Việt Nam đang làm việc trong các việc làm xanh, trong khi hơn 30% việc làm của thanh niên có tiềm năng chuyển đổi thành việc làm xanh.

Không có một giải pháp duy nhất nào có thể giải quyết các thách thức về việc làm thanh niên. Phát triển kỹ năng là điều kiện cần nhưng chưa đủ; tăng trưởng kinh tế là yếu tố quan trọng nhưng không tự động tạo ra việc làm bền vững cho thanh niên. Vì vậy, Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) thúc đẩy cách tiếp cận tích hợp, kết hợp các chính sách thúc đẩy tạo việc làm, tư vấn hướng nghiệp, phát triển kỹ năng, học tập gắn với công việc, dịch vụ việc làm, hệ thống thông tin thị trường lao động, hỗ trợ khởi nghiệp và tự tạo việc làm, an sinh xã hội, bình đẳng giới và đối thoại xã hội.

Bà Sinwon Park, Giám đốc ILO tại Việt Nam nhấn mạnh: ILO tin rằng đầu tư vào thanh niên chính là đầu tư cho tương lai. Khi thanh niên được tiếp cận việc làm thỏa đáng, được trang bị kỹ năng phù hợp, và có cơ hội bình đẳng, công bằng để phát huy tiềm năng của mình, những lợi ích mang lại sẽ vượt xa phạm vi của mỗi cá nhân. Họ sẽ góp phần xây dựng lực lượng lao động có năng suất cao hơn, các doanh nghiệp vững mạnh hơn, thị trường lao động bao trùm hơn và một tương lai phát triển bền vững hơn:

“Thúc đẩy việc làm cho thanh niên là một trong những ưu tiên hàng đầu của ILO và các đối tác. Thách thức không chỉ nằm ở việc thanh niên có tìm được việc làm hay không. Điều quan trọng hơn là liệu họ có thể tiếp cận được việc làm năng suất và việc làm thỏa đáng, có cơ hội phát triển kỹ năng và xây dựng sự nghiệp bền vững hay không. Suy cho cùng thúc đẩy việc làm thanh niên chính là hỗ trợ các bạn trẻ chuyển tiếp thành công từ học tập sang việc làm. Và các bằng chứng cho thấy những trải nghiệm ban đầu trên thị trường lao động có ý nghĩa rất quan trọng. Tiếp cận giáo dục và đào tạo, hướng nghiệp cũng như cơ hội tích lũy kinh nghiệm làm việc có thể cải thiện triển vọng nghề nghiệp lâu dài của thanh niên. Ngược lại, tình trạng thất nghiệp kéo dài hoặc công việc bấp bênh có thể để lại những hệ lụy lâu dài đối với tương lai của các em sau này”-Bà Sinwon Park, Giám đốc ILO tại Việt Nam chia sẻ.

Sự kiện cũng nhấn mạnh vai trò của nhà báo, cán bộ truyền thông và các cơ sở đào tạo trong việc nâng cao hiểu biết của công chúng về thị trường lao động, đồng thời, góp phần mang đến những góc nhìn đầy đủ và cân bằng hơn về các cơ hội và thách thức mà thanh niên đang gặp phải.

Văn phòng ILO tại Việt Nam sẽ tiếp tục phối hợp với Bộ Nội vụ, Cục Thống kê, Học viện Báo chí và Tuyên truyền cùng các đối tác liên quan nhằm tăng cường truyền thông dựa trên bằng chứng về tương lai việc làm./.

Hà Nam-VOV1