Tại không gian Nhà Tiền đường, khu Thái Học, hình ảnh các danh nhân gắn với lịch sử hình thành và phát triển của nhiều nghề truyền thống được tái hiện qua những tác phẩm nghệ thuật đa dạng. Triển lãm giới thiệu 8 vị Tiến sĩ được ghi danh trên bia Tiến sĩ tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám, có công với các nghề thủ công như in mộc bản, dệt chiếu, làm sơn ta, ép dầu, dệt lượt, thêu, thuộc da, dát thiếc; cùng nhà Nho Đặng Huy Trứ với dấu ấn trong nghề nhiếp ảnh Việt Nam.

    Mỗi không gian trưng bày mở ra một câu chuyện riêng. Với nghề in mộc bản, những bản khắc cổ và tranh in của nghệ nhân làng Thanh Liễu gợi nhắc về một dòng chảy tri thức được lưu giữ qua nhiều thế hệ. Đáng chú ý là những tác phẩm có kích thước lớn, mang nội dung lịch sử, văn hóa và Phật giáo.    

    Nghệ nhân Nguyễn Công Tráng, làng Thanh Liễu, phường Tân Hưng, thành phố Hải Phòng cho biết: “Làng nghề chúng tôi mang đến đây nhiều sản phẩm tranh cổ, các bản khắc in cách đây mấy trăm năm rồi, chúng tôi khắc in mới và mang đến đây. Nói về bức tranh độc đáo nhất của làng, đặc biệt là nghệ nhân thế hệ bây giờ đang làm theo là bức tranh:“Trúc Lâm đại sĩ xuất sơn đồ”, dài hơn 3 mét, do tôi - Nguyễn Công Tráng và Nguyễn Công Đạt làm cách đây hơn 1 năm. Bức tranh này mang rất nhiều ý nghĩa, nói về Phật giáo, về Phật Hoàng Trần Nhân Tông, còn bức này về quốc hiệu Việt Nam, thời vua Gia Long. Đó là quốc hiệu đầu tiên của Việt Nam.”    

     Không chỉ có mộc bản, những kỹ nghệ thủ công khác cũng được giới thiệu bằng cách tiếp cận sáng tạo. Nghề dệt chiếu của Tiến sĩ Phạm Đôn Lễ được thể hiện qua không gian sắp đặt kết hợp với nghệ nhân làng chiếu cói Nga Sơn, Thanh Hóa. Nghề sơn ta của Tiến sĩ Trần Lư được khai thác qua nhiều góc nhìn về kỹ thuật sơn và thếp vàng. Trong khi đó, các nghề dệt lượt, thêu, thuộc da, dát thiếc và ép dầu được kết nối với điêu khắc, thiết kế, hội họa và những thực hành nghệ thuật mới.     

     Đặc biệt, câu chuyện về nghề thêu được tiếp cận từ góc độ nghiên cứu và khám phá tri thức nghề. Từ một tác phẩm thêu cổ có niên đại hơn 100 năm, nghệ sĩ Phạm Ngọc Trâm, nhà nghiên cứu di sản thêu Việt Nam giới thiệu những hiểu biết về chất liệu, màu sắc, kỹ thuật tạo hình: “Tôi mang đến một mảnh trong công trình nghiên cứu của tôi về di sản thêu Việt Nam, bao gồm một tấm tranh thêu cổ từ thời Đông Dương hơn 100 năm trước, với tất cả những tri thức về tạo hình, vật liệu, màu sắc, kỹ thuật của thêu Việt Nam. Tôi cũng tìm tòi và đặt bảng thông tin về những nguồn cảm hứng về nghề thêu Việt Nam 100 năm trước, bao gồm: những người thợ đã làm việc như thế nào, họ nhuộm màu chỉ ra sao, họ có những kỹ thuật gì. Đấy là cách để tôi giới thiệu một góc nhìn, một góc khai thác khác cho di sản nghề thêu.”  

     Dưới sự giám tuyển của nghệ sĩ, giảng viên Nguyễn Thế Sơn, triển lãm không đi theo lối trưng bày tiểu sử hay giới thiệu nghề theo cách thông thường, mà tạo nên cuộc đối thoại giữa lịch sử và hiện tại. Các tác phẩm mộc bản, sơn mài, tranh thêu, sản phẩm dệt, điêu khắc, nhiếp ảnh và nghệ thuật sắp đặt được đặt cạnh nhau, giúp những câu chuyện về tổ nghề và danh Nho trở nên gần gũi, sinh động hơn.   

    Xuyên suốt không gian là hệ thống bia khắc mica do họa sĩ Trần Hậu Yên Thế thực hiện, tạo sự kết nối giữa hình tượng bia đá truyền thống và ngôn ngữ thị giác hiện đại.

    Đáng chú ý, triển lãm còn cho thấy sự gặp gỡ giữa các thế hệ nghệ nhân, nghệ sĩ và người trẻ trong hành trình tiếp nối di sản. Những giá trị được trao truyền không chỉ nằm ở kỹ thuật làm nghề, mà còn ở tinh thần học hỏi, sáng tạo và khả năng thích ứng với đời sống hôm nay. Triển lãm diễn ra từ nay đến 5/12/2026 tại Nhà Tiền đường, khu Thái Học, Văn Miếu – Quốc Tử Giám, Hà Nội.

                                                                                                                                             Thuỷ Tiên/VOV1