Đề xuất do Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) công bố là kết quả của cuộc điều tra theo Mục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974, một công cụ pháp lý từng được chính quyền Trump sử dụng để áp thuế đối với hàng hóa Trung Quốc trong nhiệm kỳ đầu tiên. Động thái mới được xem là nỗ lực của Nhà Trắng nhằm xây dựng cơ sở pháp lý mới cho các biện pháp thuế quan sau khi Tòa án Tối cao Mỹ hồi tháng 2 bác bỏ một số mức thuế khẩn cấp mà Tổng thống Trump áp dụng trước đó.

Theo đề xuất, Mỹ sẽ áp thêm mức thuế 10% đối với hàng hóa nhập khẩu từ 15 đối tác thương mại, bao gồm Canada, Liên minh châu Âu (EU), Anh, Mexico, Indonesia, Pakistan, Bangladesh... USTR cho biết các đối tác này đã có những cam kết hoặc chương trình hành động nhằm xử lý vấn đề lao động cưỡng bức nhưng kết quả thực hiện vẫn chưa đáp ứng kỳ vọng của Washington.

Trong khi đó, 45 quốc gia còn lại sẽ đối mặt với mức thuế cao hơn, lên tới 12,5% trong đó có nhiều nền kinh tế lớn như Ấn Độ, Trung Quốc và Hàn Quốc.

Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer cho rằng việc các đối tác thương mại lớn không giải quyết triệt để vấn nạn lao động cưỡng bức đang tạo ra sự cạnh tranh không công bằng đối với người lao động và doanh nghiệp Mỹ. Theo ông, hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức thường có chi phí thấp hơn, làm méo mó môi trường cạnh tranh toàn cầu.

Tuy nhiên, đề xuất của Mỹ đã vấp phải phản ứng mạnh mẽ từ nhiều đối tác thương mại. Ủy ban châu Âu cho rằng các mức thuế mới là không hợp lý và không phù hợp với các cam kết thương mại song phương đã đạt được với Washington. Chủ tịch Ủy ban Thương mại của Nghị viện châu Âu Bernd Lange thậm chí gọi kết luận của cuộc điều tra là “hoàn toàn vô lý”, nhấn mạnh rằng EU đã ban hành luật cấm nhập khẩu hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức từ năm 2024.

Trung Quốc cũng lên tiếng phản đối các biện pháp thuế quan đơn phương, đồng thời bác bỏ cáo buộc về lao động cưỡng bức tại nước này. Trong khi đó, Canada, Anh và Đài Loan cho biết sẽ tiếp tục làm việc với Washington để bảo vệ các thỏa thuận thương mại hiện có.

Một điểm đáng chú ý là đề xuất thuế mới đi kèm danh sách miễn trừ rất rộng. Các mặt hàng đã chịu thuế theo các quy định an ninh quốc gia của Mỹ, như thép, nhôm, đồng, ô tô và phụ tùng ô tô, sẽ không bị áp thêm thuế. Ngoài ra, hàng loạt sản phẩm thiết yếu như dầu thô, sản phẩm dầu khí, đất hiếm, dược phẩm, hóa chất hữu cơ, thịt bò, cà phê, trái cây, rau quả và phụ tùng máy bay cũng được loại khỏi diện chịu thuế.

USTR sẽ tiếp nhận ý kiến đóng góp của công chúng đến ngày 6/7 và tổ chức phiên điều trần công khai vào ngày 7/7 trước khi đưa ra quyết định cuối cùng. Nếu được thông qua, các biện pháp thuế mới có thể trở thành một trong những động thái thương mại lớn nhất của chính quyền ông Trump trong nhiệm kỳ hiện nay, đồng thời làm gia tăng căng thẳng với nhiều đối tác kinh tế quan trọng của Mỹ trên toàn cầu.

Quang Trung/VOV-Washington