Cơ chế khởi xướng ý tưởng
Cụm từ “khởi xướng ý tưởng” thường được nhắc đến khi nói về vai trò của APEC. Điều này xuất phát từ chính cách APEC tổ chức hợp tác: dựa trên đồng thuận, tự nguyện và không áp đặt các cam kết pháp lý. Nhờ vậy, các nền kinh tế có thể đưa ra những vấn đề mới, những cách tiếp cận mới để cùng trao đổi, thử nghiệm và tìm kiếm sự đồng thuận ở cấp khu vực. APEC vì thế được mô tả như một nơi ươm mầm các ý tưởng hợp tác kinh tế, đồng thời là nơi thử nghiệm những cách tiếp cận mới.
“APEC đã cho thấy giá trị của một cách tiếp cận khu vực mở đối với tự do hóa thương mại, thay vì hình thành những khối đóng kín. APEC tạo ra một cơ chế để các chính phủ có thể thử nghiệm những ý tưởng chính sách, đồng thời áp dụng các tiêu chuẩn và quy trình mới. Qua đó, những cải cách về cơ cấu cũng từng bước được thực hiện trong các nền kinh tế thành viên. APEC đã đặt nền móng cho Hiệp định Công nghệ Thông tin của WTO năm 1996 và Hiệp định Tạo thuận lợi Thương mại năm 2013. Bên cạnh đó, APEC cũng thúc đẩy việc đi lại trong khu vực thông qua Thẻ đi lại của doanh nhân APEC, hiện được hơn 400 nghìn doanh nhân sử dụng.”
Thứ trưởng Ngoại giao và Thương mại Australia Jan Adams
“Khởi xướng ý tưởng” ở APEC không đơn thuần là việc đưa ra một sáng kiến. Điểm đáng chú ý nằm ở chỗ APEC tạo ra một không gian để các nền kinh tế đưa ra ý tưởng, thử nghiệm cách làm và tìm kiếm sự ủng hộ, trước khi mở rộng hợp tác, qua đó tạo điều kiện để những thành viên khác tham gia khi thấy phù hợp. Các ý tưởng tiêu biểu thể hiện vai trò tiên phong của APEC có thể kể đến Sáng kiến xây dựng Khu vực thương mại tự do châu Á – Thái Bình Dương (FTAAP) năm 2006; Chiến lược tăng trưởng năm 2010; Cam kết cắt giảm thuế đối với hàng hóa môi trường năm 2012; Kế hoạch tổng thể về kết nối năm 2014; Lộ trình nâng cao năng lực cạnh tranh trong lĩnh vực dịch vụ năm 2016…
Từ ý tưởng đến những dự án kết nối
APEC không vận hành theo cách một tổ chức có thể áp đặt những quyết định chung. Hợp tác trong APEC dựa trên nguyên tắc tự nguyện và đồng thuận, không ràng buộc về mặt pháp lý. Chính tính chất cởi mở này giúp các thành viên có không gian để thử nghiệm những ý tưởng mới, trao đổi kinh nghiệm và tìm kiếm những điểm chung trong hợp tác khu vực.
Khi 12 nền kinh tế đầu tiên của APEC bắt đầu cùng nhau thảo luận vào năm 1989-1990, chúng tôi nhận thấy thương mại, tăng trưởng kinh tế và đầu tư là những vấn đề rất quan trọng. Nhưng không chỉ có vậy. Các nền kinh tế cũng thảo luận về năng lượng, phát triển nguồn nhân lực và kỹ năng, hay các vấn đề liên quan đến bảo tồn biển. Và cách APEC thực hiện cũng rất cởi mở. Đây không hẳn là nơi để đàm phán, mà là một diễn đàn để các đối tác trong khu vực cùng trao đổi, cùng trò chuyện. Qua nhiều năm, APEC đã cho thấy khả năng thúc đẩy hợp tác khu vực, gắn kết các nền kinh tế, tạo điều kiện để các đối tác chia sẻ những điểm mạnh, những vấn đề và thách thức của mình, từ đó cùng tìm kiếm các giải pháp ở cấp độ khu vực.
Ông Emmanuel San Andres, nhà phân tích tại Đơn vị Hỗ trợ Chính sách APEC. Ảnh: APEC.org
Hàng năm, APEC triển khai hơn 100 dự án dành cho tất cả 21 nền kinh tế thành viên. Ban Thư ký APEC hỗ trợ các thành viên ngay từ giai đoạn đầu, bao gồm xây dựng các bản đề xuất ý tưởng, hướng dẫn thiết kế dự án, lập ngân sách và triển khai thực hiện.
Kỳ vọng đóng góp của Việt Nam trong Năm APEC 2027
Với Việt Nam, hợp tác APEC mở ra nhiều cơ hội cho các doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, trong tiếp cận thị trường của các nền kinh tế thành viên. Doanh nghiệp Việt Nam được hưởng môi trường đầu tư, kinh doanh và điều kiện đi lại thuận lợi hơn; có thêm cơ hội tìm kiếm các nhà đầu tư chiến lược, tiếp cận công nghệ và trình độ quản lý tiên tiến của các tập đoàn hàng đầu thế giới.
Hai lần đảm nhận vai trò chủ nhà vào năm 2006 và 2017 là những dấu mốc quan trọng trong quá trình này. Mỗi lần đăng cai không chỉ là cơ hội tổ chức các hoạt động của APEC, mà còn cho phép Việt Nam đưa những ưu tiên của mình vào chương trình nghị sự, thúc đẩy thảo luận và tìm kiếm sự đồng thuận của các thành viên.
Năm 2027, Việt Nam sẽ lần thứ ba đảm nhận vai trò chủ nhà APEC. Đây là cơ hội để Việt Nam tiếp tục phát huy vai trò chủ động trong việc định hình chương trình nghị sự, đưa ra những sáng kiến và ý tưởng hợp tác phù hợp với lợi ích của Việt Nam, đồng thời có khả năng tạo được sự quan tâm và đồng thuận rộng rãi trong APEC.
Những định hướng Việt Nam đang chuẩn bị bao gồm thúc đẩy thương mại và đầu tư mở, tăng trưởng xanh, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, đổi mới sáng tạo, khả năng chống chịu chuỗi cung ứng và phát triển bao trùm. Những nội dung này cho thấy Việt Nam không chỉ chuẩn bị cho vai trò chủ nhà về mặt tổ chức, mà đang hướng tới việc đóng góp những sáng kiến có ý nghĩa đối với cả khu vực. Trong bối cảnh APEC ngày càng đứng trước những vấn đề mới về kinh tế, công nghệ và địa chính trị, các đối tác kỳ vọng Việt Nam sẽ phát huy vai trò kết nối, thúc đẩy những chương trình nghị sự có khả năng tạo đồng thuận và mang lại lợi ích thiết thực cho các nền kinh tế thành viên.
